Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Lehen Mundu Gerraren Garapena

Elkarren Aurkako Indarrak

• Parte hartu zuten potentzia nagusiak: Europako 5 potentzia nagusiak: Erresuma Batua, Frantzia, Alemania, Austria eta Errusia. Gerran sartu ziren ia Europako estatu gehienak ere.
• Kanpoan gelditu zirenak: Espainia, Suitza, Herbehereak, Eskandinaviako herriak eta Albania.

Entente Hirukoitzaren (Aliatuak) indarrak

• Frantzia, Erresuma Batua eta Errusia.
• Biztanleria: Hauen biztanleria Austria eta Alemania baino bi aldiz handiagoa zen.
• Armada: 200 dibisioko armada zuten.
• Arazoak:
  1. Britainiarren parte-hartzea hasieran mugatua izan zen, lurreko armada txikia zutelako.
  2. Errusiaren mobilizazioa ez zen azkarra, armadaren zati batek Siberiatik iritsi behar zutelako eta trenbide sare mugatuak zailtasunak sortzen

Kausak

Frankismo berantiarraren krisiak hainbat arlotan izan zituen arrazoiak, eta horien ondorioz erregimena gero eta ahulagoa bihurtu zen. Ekonomikoki, 1960ko hamarkadako hazkundea ez zen sendoa izan, eta 1973ko petrolio krisiak Espainiako ekonomia kolpatu zuen. Turismoaren beherakadak, emigrazioaren ahultzeak, kanpoko inbertsioen jaitsierak, inflazioak eta langabeziaren igoerak krisi soziala eragin zuten, gatazka laboralak eta protestak areagotuz.

Politikoki, erregimenak demokraziarako irekiera ukatu zuen bitartean, oposizioa antolatzen eta indartzen joan zen, inmobilistekin batera, Junta Democrática bezalako erakundeekin. 1973an, Juan Carlos Borboikoa oinordeko eta Carrero Blanco presidenteorde izendatu ziren, baina ETAk Carrero Blanco hil...

Gobernu Arazoak (Koalizio Errepublikar-Sozialistaren Arazoak)

Aurkako Egoera Ekonomikoa

• 1929ko urriko New Yorkeko Crackak krisi ekonomiko unibertsala ekarri zuen.
• Soldatak igo ziren, baina produktibitatea ez. Ondorioz, enpresen irabaziak murriztu ziren.
• Honek guztiak ekonomiaren beherakada eragin zuen.

Gizarte Gatazkak

• Arazo ekonomikoak eta gizarte arazoak:
• Langile eta nekazarientzat erreformak mantsoegi zihoazen, haien arteko ezinegona eraginez.
• CNTk grebak eta matxinadak egitea bultzatu zuen, eta langileak lurrak okupatzen hasi ziren.
• 1932an anarkisten meatzarien altxamendua Katalunian eta 1933an nekazariena Asturiasen.
• Andaluzian, Casas Viejasen, langileek udaletxea okupatu zuten ondasunak kolektibizatuz. Estatuak Erasoko Guardia eta Guardia Zibila

Testua: Estatuaren Lege Organikoa (1967)

Natura: Historikoa, azalpen-argudiozkoa, juridikoa. 1967ko urtarrilaren 11n BOEn argitaratua, publikoa eta hedapen nazionalekoa.

Eduki nagusia: Frankismoaren luzapena bilatzen duen legea, bi erakunde nagusiren sorreraren bidez: Estatuaren Buruzagitza eta Gobernuburutza, biak Mugimendu Nazionalaren barnean.

Egitura eta botereak

• Espainia erregerik gabeko erresuma da.
• Subiranotasun nazionala eta banaezina aldarrikatzen da.
• Estatuburua: Subiranotasun nazionalaren pertsonifikazioa da; legeak plazaratu eta onesten ditu, hiru ejerzitoetako buruzagitza du (jeneralisimoa), justizia banatzen du, indultu-eskubidea du eta kanpo-harremanak kontrolatzen ditu.
• Gobernuburua: 1973an Carrero Blanco izendatu zuten, eta hau erail

Eusko Jaurlaritzaren Defentsa eta Arabako Kontraerasoa

Orduan, Eusko Jaurlaritzak defentsa antolatzeko aprobetxatu zuen, Bilboko babesak gotortu zituen eta, gutxi balitz, Arabako lurretan kontraerasoari ekin zion; hala ere, erasoa ezerezean utzi zuten.

Burdin Gerrikoa: Bizkaiko Defentsa Lerroa

Porrot horren ondorioz, Bizkaian defentsa-gerrikoa prestatu behar izan zuten: Burdin Gerrikoa. Baina baliabiderik ez zegoenez, industria-eremu gehiena babestu beharrean, azkenean, Bilbo bakarrik babesteko erabili zuten.

Mola Jenerala eta Bizkaiko Konkista

Mola jeneralak, batez ere nafarrez eratuta zegoen iparraldeko armadaren buruak, Bizkaia konkistatzea erabaki zuen, Espainia nazionalak gerra jarraitzeko beharrezkoa zuen aberastasuna eskuratzeko. Gipuzkoaren...

Lizarrako Estatutua (1931)

Estatutu proiektu honek hainbat gai jorratzen zituen, besteak beste, inmigranteen eskubide politikoen demokratizazioa eta parlamentuko kide kopuruen aldaketa.

Proiektu honen aurrean, Lizarran bildutakoek jarrera ezberdina hartu zuten: EAJk onartu zuen; karlistek, ez. Hala, herriaren onarpena ikusteko testu bat egin zuten lau probintziatarako. Baina Nafarroako Udalen Bilkurak uko egitearen ondorioz, bigarren bat egin zen (Nafarroa sartu ez zena), eta herriak eta udalek onartu zutena, salbuespen bakarrarekin: Araban, baiezkoak ez ziren iritsi %50era.

Aitzakia hori jarri zuen boterea hartu berri zuen eskuinak bere aurkako autonomia estatutu hau ez onartzeko.

1936ko Estatutua

Hauteskundeak Euskal Fronte Popularrak irabaztea...

Lan Gatazkak eta Mugimendu Sozialak (1959-1975)

Lan gatazkak gehienbat industrializatutako lurraldeetan gertatu ziren. 1959-1975 aldiak bi ezaugarri nagusi izan zituen:

• Euskal Elizaren zati bat frankismoaren aurka jarri zela.
• Euskal nazionalismo erradikala sortu zela (1959an ETA, Euskal Herriaren nortasun eta eskubideen alde).

Ezkerreko erakunde berriak ere sortu ziren. 1961 eta 1962. urteetan langileen mugimendu garrantzitsuak gertatu ziren. 1964an, Gerra Zibilaren ondorengo lehen Aberri Eguna ospatu zen. 1966an (Bizkaian) eta 1968an (Gipuzkoan) gatazka garrantzitsuak izan ziren.

Alderdi politikoek ezin zituzten mugimendu horiek kontrolatu. Hala ere, Franco hil zenean (1975), autodeterminazioa, amnistia eta askatasunen aldeko proposamenak bertan...

Gizartea eta Politika

Nazioa eta Aberria

• Nazioa: Ezaugarri komun batzuk dituen gizatalde aski zabalari deritzo, bere batasunaren eta elkarrekin bizitzeko nahia ezaugarritzat dituena.
• Aberria: Naziotzat hartzen den herria da. Giza talde batek daukan kontzientzia politikoa.

Ideologia Politikoak

• Liberalismoa: Frantzian XVIII. mendean sortutako ideologia politiko-ekonomikoa, askatasun indibidualak azpimarratu eta gobernuen boterea murrizten duena.
• Frantsestuak: Independentzia Gerran Frantsesen ideologiaren aldeko espainiarrak.
• Absolutismoa: Estatuburuak botere mugagabea duen gobernu sistema.
• Liberalismo doktrinarioa: 1817an sortutako korronte liberala, autoritatea askatasunarekin batu nahi duena, subiranotasun mugatua helburu duena.

Boterea eta Gobernua

• Desamortizazioa: