Batxilergoa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Clara Campoamorren Hitzaldia eta Testuingurua

Testua, Clara Campoamorrek 1931ko irailaren 30ean emakumezkoen bozkatzeko eskubidearen gainean hasitako eztabaidako hitzaldi batetik aterata dago. Ez dago osorik, Victoria Kentek eta beste diputatu batzuek kontrako iritzia ematen zutelako; hemen agertzen zaigun testua bere alderdiko edota ideologiako kideei zuzenduta baitago. Testu zirkunstantziala da, Espainiako Gorteetan emandako hitzaldia baita, eta eduki politikoa du. Hartzailea, beraz, kolektiboa da (gainontzeko diputatu guztiak), eta egile pribatua, Clara Campoamor. Lehen mailako informazio-iturria daukagu eta 1931ko irailaren 1ekoa da; argia da, beraz, ezkertiarren artean bera izan zela eskubide hau lortzeko ahalegin handiena egin zuena eta...

Lehen gizarte-mugimenduak

XIX. mendearen azken herenera arte, langileen borroka protesta-mugimendu espontaneoen bidez azeleratu zen, zenbait herri, hiri edo eskualdetan. Aurreneko langile-elkarteak Katalunian sortu ziren. Bilbon eta Asturiasen ere langile asko zegoen. Ekintza luditak, makinismoaren kontrako borrokak iruteko makinak suntsitzera eraman zituen. 1855eko udan Espainiako historiako lehen greba egin zen. Landa eremuan, nekazarien haserreak matxinadak eta zalapartak eragin zituen.

Langile mugimenduaren sorrera

Bizi- eta lan-baldintzak oso gogorrak baziren ere, langile-mugimendua ez zen ongi antolatu 1868. urtera arte. 1833an Erreforma sozialen Batzordea sortu zen langile-klasearen bizi-baldintzak aldatzeko; izan ere, langileen higiene-...

Berrezarkuntzaren Sistema Politikoa eta Krisia

Nolabaiteko demokratizazioa ekarri zuten zenbait lege onetsi ziren: prentsa-legea (1883), adierazpen askatasuna (1881), sindikatze-askatasuna (1887) eta gizonezkoen sufragio unibertsala (1890ean). Baina erregimena hauteskunde faltsutzean oinarritzen zen. Hautagaiak, Gobernazio Ministerioak aukeratuak, hautatuak izaten ziren zegokion barrutian diputatu, toki horretako eragin handiko alderdiek zuten kontrol sozialari esker.

Mende amaieran, sistema politikoa krisian zegoen. Espainia ofizialak eta egiazkoak ez zuten zerikusirik. Gainera, urte hauetan liderrak desagertu egin ziren: 1897an Cánovas eraila izan zen eta Sagasta 1903an hil zen. Belaunaldi berri bat –Antonio Maura, José Canalejas– bi...

Industrializazioa Euskal Herrian: Isabel II.aren Garaia

Bizkaiko eredua

Hasierako eragileak

• Industria eta merkataritza tradizionalen presentzia.
• Eskulan kualifikatua (burdingintzan, ontzigintzan, armagintzan, marinelak, etab.).
• Burgesia: kapitalismoaren teknikak eta funtzionamendua ezagutzen ditu.
• Kapitalak (meatze-ustiatzaileena, merkatariena, kolonietatik ekarritakoak, etab.).
• Kokapen estrategikoa: itsaso ondoan eta Penintsula eta Europa arteko lotura.
• Burdin mea: hematite ugari eta ustiatzeko erraza.
• Aduanen aldaketa (1841): merkatu nazionalaren parte-hartzaile.

Eragile berriak

• Bessemer bihurgailuaren asmakuntza (1856). Asmakuntza honek altzairu-produkzioa handitzea eta kostuak txikitzea zekarren, baina fosforo gutxiko mineralaren erabilera eskatzen

Industria Iraultza: Definizioa eta Oinarriak

Industria Iraultza nekazaritza nagusi zen gizarte batetik industria nagusituko zen gizarte baterako aldaketa prozesua izan zen. Honako hauek izan zituen oinarrizko ardatz:

• Energia iturri berriak erabiltzen hasi ziren.
• Eskulangileen lantegietako eskuzko lana fabriketako makina bidezko lanak ordeztu zuen.
• Langile klasea garatu zen.
• Ondasunen ekoizpena indartu zen.
• Garraioen garapenari esker merkataritza harremanak mundu osora zabaldu ziren.

Lehen Industria Iraultza (1750-1850)

1750-1850 bitartean gertatu zen. Industria Iraultzaren hasierako arrazoiak nekazaritzan eta biztanlerian gertatu ziren aldaketek sortutako behar ekonomiko berriak izan ziren. Aldaketa horiek Britainia Handian gertatu ziren nagusiki,...

Testu Historikoen Bilduma

9. Federico Echevarriaren hitzaldia librekanbismoari eta protekzionismoari buruz (1893-12-09)

Ez, hemen gertatzen den gauza bakarra zera da, Espainiaren eta Alemaniaren arteko itun tamalgarriaren ondorioz, proiektua atzera botako dela, eta deseginik geldituko dela egungo aduana-zergen araubidea ezartzeko egindako lan handia. Eta jokabide horrek zoritxar handia ekarriko dio herrialdeari, dudarik gabe; ez bakarrik aurrekari zorigaiztoko bat ezarriko duelako, etorkizuneko edozein industria-ekimen hondatuko lukeena, baizik eta, orobat, zauri hilgarria eragingo liekeelako lantegiei; bai egungo muga-zergen araubidearen babesean altxatu direnei, halakoak baitira gehien-gehienak, baita lehendik altxatuak zirenetan egin diren...

Foruak Isabel II.aren Erregealdian

Isabel II.aren erregealdian, hiru Euskal Foru Probintzien egoera aldatu zen. Gobernu moderatuek, Isabelen erregealdiko urte gehienetan, galdutako foruen zati bat itzuli zieten: Batzar Nagusiak eta Foru-Diputazioak berrezarri zituzten. 1845eko Konstituzio moderatua eta hura garatu zuten legeak zentralistak baziren ere, Euskal Foruak ez ziren desagertu. Euskal Aldundien ordezkariek Foruen eta Konstituzioaren arteko bateragarritasunari buruz eztabaidatu zuten Madrilgo Gobernuarekin. Horrekin jaio zen fuerismoa.

Hiru Probintzietako Diputazioen administrazio- eta zerga-eskumenak arlo batzuetan handitu egin ziren, baina beste batzuetan uniformetasuna areagotu zen: Guardia Zibila eta Moyano legea ezarri ziren. Foru...

Joaquín Costaren "Oligarkia eta Jauntxokeria" lanaren pasartea (1901)

1. Sailkapena

Lehen eskuko dokumentu hau Joaquín Costaren Oligarkia eta Jauntxokeria Espainiako egungo gobernu mota gisa liburuaren zati bat da. Eduki politikoa du, Errestaurazioaren sistemari kritika egiten diona. 1901ean argitaratu zen Madrilen. Egilea Joaquín Costa intelektuala izan zen.

2. Analisia

Testu honen ideia nagusia oligarkia eta jauntxokeria salatzea da. Beste ideia garrantzitsu bat da jauntxoak ez direla nazioaren benetako ordezkariak, nahiz eta boterea haiek izan, eta hauteskundeetan egiten den pucherazoa (iruzurra) salatzen du.

3. Iruzkina eta Testuinguru Historikoa

Errestaurazioaren aurreko krisia (1868-1874)

1868an, Isabel II.a Espainiatik kanporatu ondoren,...

XIX. Mendeko Espainiako Ekonomia

Espainiako ekonomia oso atzeratuta zegoen. Baina XIX. mendean asmatutako teknikak ez ziren leku guztietan ondo egokitzen. Hemen nekazal erreforma ilustratuak geldituko dira, baina erreforma hauek orain hasiko dira, eta horregatik produkzioa handituko da hazkunde demografikoa mantenduz.

Nekazal Sektorea

Gobernu liberalek erreforma prozesu bat lurjabetzaren egituraren barruan egingo dute, lur eta jabetza esplotazioaren egitura berritzeko. Jabetza mota berri honekin lurjabeek produktibitate handiagoa lortu zuten. Lur jabetzaren egoera berrian, lurjabeek askatasun osoa izan zuten eta produktuaren prezioa erabakiko zuten.

Desamortizazioa

Helburuak gerra karlista irabaztea eta zor publikoa ezabatzea izan ziren.

Ondorio

Hirugarren Karlistaldia (1872-1876)

Hirugarren Karlistaldia Karlos VII.ak 1868ko iraultzaren ondorengo ezegonkortasunaren erdian tronua eskatu zuenean sortu zen. Gatazka honek babes handia izan zuen Euskal probintzietan eta Nafarroan, non karlistek "Jainkoa, Aberria, Foruak eta Erregea" leloa lortu zuten eta herriaren eta militarren babesa lortu zuten. 40.000 soldaduko armada osatu zuten, Lizarran ezarri zuten gortea eta egiturak ezarri zituzten, moneta propio bat bezala.

Euskal lurraldearen zati handi bat kontrolatu bazuten ere, porrot egin zuten Bilbo hartzeko helburuan. 1874an Alfontso XII.a iritsi zenean, karlisten laguntza murriztu egin zen, batez ere burgesiaren artean, liberalismora jo baitzuen.

1876ko karlisten porrotaren ondoren, Espainiako...