Eliza eta Frankismoa Euskadin: Gatazka Politiko eta Sozialak
80ko Hamarkada Gatazkatsua Euskadin
80ko hamarkadan egoera nabarmen larritu zen, hainbat faktore zirela medio: krisi ekonomikoa, ETAren jarduera bortitza (235 hilketa 1978-1980 artean) eta 1981eko estatu-kolpea, besteak beste. 1982tik aurrera, erregimen autonomikoa eraikitzen hasi zen, eta horren ondorioz, erakunde berriak sortu ziren:
- Osakidetza
- Ikastolak (sare publikoan integratuz)
- Euskal Telebista (ETB)
- Ertzaintza
1983-84 bitartean, gizarte-istiluek gora egin zuten, ezker abertzaleak sustatuta. Aldi berean, ETAren aurkako gerra zikinerako, GAL taldea agertu zen.
Frankismoa eta Eliza: Tentsioak Euskal Herrian
Francoren Erregimenaren eta Elizaren arteko harremanak aldakorrak izan ziren. Gerra Zibilaren hasieran (1936-1939) lotura oso estua bazen ere, 60ko hamarkadatik aurrera, diktaduraren baitan (1939-1975), harreman horiek gaiztotzen hasi ziren. Euskal Herrian, bereziki, apaiz asko abertzaletasunaren alde agertu ziren, eta horrek gatazka areagotu zuen.
Oposizioaren Lehen Urratsak
Zatiketa politikoaren eta zapalkuntzaren ondorioz, Erregimenaren aurkako oposizioaren lehen ekintzak Frantziatik antolatu ziren. 1960ko hamarkadaren erdialdean gatazkak ugaritu arren, Erregimena egonkortuta zegoen. Euskal Herrian, ordea, oposizioa indartsua zen: 1960an apaizen gutun ospetsua idatzi zen, eta langile-mugimenduak, estrategia berriak garatuz, Elizaren sektore batzuen babesa jaso zuen.
Frankismoaren Krisia eta Añoveros Auzia
70eko hamarkadan, frankismoak krisi sakona bizi izan zuen. ETAk Carrero Blanco gobernuburua hil zuen, eta horren ondorioz, Erregimenak jarrera gogortu eta zapalkuntza areagotu zuen. Gobernu berria proban jarri zuten gatazken artean, Añoveros auzia nabarmendu zen. Antonio Añoveros Bilboko apezpikuak Euskal Herriaren askatasun eta eskubideen aldeko jarrera erakutsi zuen. Bere idatziak Euskal Herriko egoera eta euskararen erabilera aztertzen zituen, eta Elizak konponbidean laguntzeko beharra aldarrikatzen zuen. Jarrera horrek apaiz askoren posizio politikoaren aldaketa islatzen zuen. Vatikanoko II. Kontzilioak (1962) eragin handia izan zuen aldaketa horretan, eta, nahiz eta Añoverosek presioak jasan, gertakari horren ondoren Eliza Katolikoa pixkanaka Francoren erregimenaren aurka kokatzen joan zen.
Ondorio Nagusiak
Gatazka honek bi ondorio nagusi izan zituen:
- Gobernuaren jarrera gogortzea ekarri zuen, irekiera-promesak bertan behera utziz.
- Elizaren eta Erregimenaren arteko aurkakotasun sakona agerian utzi zuen, diktaduraren amaiera azkartzen lagunduz.