Frankismoa eta Euskadi: gizartea, politika eta ekonomia

Frankismoaren gizarte-egitura

Francoren erregimenak armadaren, elizaren, enpresaburuen, hiriko erdiko klase baten eta lur-jabe ziren nekazarien laguntza izan zuen. EAEko burgesiak berreskuratu zuen Errepublikan galdu zuen indarra. Frankismoaren EAEko gizarte-egituraren barruan honako talde hauek sartzen ziren:

• burgesia txikia
• enpresaburu ertainak
• funtzionarioak
• zerbitzu-sektoreko profesionalak
• baserritarrak, nekazariak eta abeltzainak

Oposizioa eta errepresioa

Oposizioak arazoak izan zituen erregimenaren aurkako eredu politiko eta sindikal orokorra eratzeko. Jazarpen politikoa eta soziala Fronte Popularreko alderdien aurkako izan zen. Errepresiorik handiena 1940eko hamarkadan izan zen.

Oposizioa antolatzeko ahaleginak alferrikakoak izan ziren; errepublikanoak jarduteko gaitasunik gabe gelditu ziren. Sozialistek Besteiro eta Largo Caballero galdu zituzten. Komunistak makien bidez borrokan jarraitu zuten. Abertzaleek estatutuarekiko harremanak estutu zituzten.

Nazioarteko harremanak eta aldaketa ekonomikoak

1953ko akordioa Amerikako Estatu Batuekin sinatzeak eta NBEren sartzeak aldaketa ekonomiko batzuk eragin zituzten Espainian. 1959ko Egonkortze Plana azpian, Euskadin 1973ra arte hazkunde iraunkorra egon zen.

Lan gatazkak eta mugimendu politikoak

1947an Bizkaian egindako grebak garrantzi handia izan zuen. Indalecio Prieto 1962an hil zen. Felipe González jarri zuten PSOEren idazkaritza nagusian.

1959an ETA (Euskadi Ta Askatasuna) sortu zen. 1970ean Burgoseko epaiketetan ETAko hamasei kide epaitu zituzten. 1973ko abenduan ETAk Carrero Blanco hil zuen.

Eliza eta euskal kultura

Elizak oposizioko taldeetan parte hartu zuen. Euskal eliza politizatu egin zen, eta kleroak protestetako protagonista izan ziren. Eliza euskal kulturaren eta euskararen irakaskuntzaren sustatzaile nagusia izan zen.

Euskadiko ekonomiaren garapena

Euskadiko garapen ekonomikoa Bilbon handiagoa izan zen. EAEko burgesia handia 1960ko hamarkadako hazkundearen protagonista nagusia izan zen. Euskadin atzerriko kapitala sartu zen.

Sozietate kooperatiboen gune garrantzitsua sortu zen, Euskadiko Kutxaren inguruan egituratuta. 1959ko Egonkortze Planaren ondorioz, Euskadin 1973ra arte hazkunde iraunkorra egon zen.

Petrolio-krisia eta haren ondorioak

Petrolioaren krisia izan zen, eta horren ondorioz kapital-inbertsioak geldiarazi egin ziren. Lehen sektoreak indarra galdu zuen. Gipuzkoak Arabak baino hazkunde txikiagoa izan zuen.

Enpresaburu asko EAEtik kanpora joan behar izan zuten. Euskadiko ekonomia krisi sakonean sartu zen eta birmoldaketa gogorra egin behar izan zen, batez ere Bizkaian.

Demografia eta migrazioa

EAEko desarrollismoak ondorio demografikoak eragin zituen. Migrazio-saldoak itzelak izan ziren kostaldeko probintzietan.