98ko Hondamendia: Espainiaren Krisia eta Erregenerazionismoa

98ko Hondamendia

Espainia egoera ekonomiko ezegonkorrean zegoen, eta azken kolonien galerak krisia areagotu zuten. Mende hasieran Hego Amerikako koloniak galdu bazituen ere, Kubak, Puerto Ricok, Filipinak eta Karolinek oraindik mantentzen ziren.

Kubako gatazka eta independentziaren aldeko mugimenduak

Kubak “sei urteko demokratikoan” hasi zuen bere egoera kolonialarekin amaitzeko lehen gerra, hamar urteko gatazka deiturikoa. Alfontso XII.aren erregealdian, autonomista eta independentista taldeak sortu ziren:

• Autonomistak: Irlaren autonomia handitzea eta Espainiako gainerako probintzietako eskubide berberak nahi zituzten.
• Independentistak: Espainiako gobernuaren kontrako gerra abiatu zuten.

Gobernuek eskakizun hauek ez zituzten kontuan hartu, eta Espainiako Gorteek ekonomia-neurri batzuk hartzeak Kubako gizartea erradikalizatu zuen.

AEBen esku-hartzea eta gerra

1897an Canovasen erailketaren ondoren, Sagastaren gobernuak Zanjongo Bakearen bitartez autonomia osoa proposatu zuen, Kubak Espainiako koroaren menpeko Estatu Autonomoa izan zezan. Kubako gerrillak hasieratik AEBen laguntza jaso zuen, interes ekonomikoak zirela eta.

1898an, AEBko presidenteak Espainiari Kubako eta Filipinetako irlen salmenta proposatu zion, baina Espainiak ezezkoa eman zuen. Horren ondorioz, AEBk gerra deklaratu zuen Maine itsasontziaren hondoratzea aitzakiatzat hartuta; gaur egun, oraindik zalantzan jartzen da amerikarrek beraiek hondoratu zuten Espainiari gerra egiteko aitzakia izateko.

1898ko Pariseko Bakea eta ondorioak

AEBko tropak sartu ziren gerran eta Espainiako armada azkar garaitu zuten. 1898ko Pariseko Bakean:

• Puerto Rico, Filipinak eta Guam AEBen esku geratu ziren.
• Kubak independentzia lortu zuen.
• Espainiak geratzen zitzaion itsasoz haragoko inperioa Alemaniari saldu zion.

Porrot militar honek pesimismoa eta identitate-galeraren sentimendua ekarri zuen Espainiarentzat, eta krisi moral hau “98ko hondamendia” izenez ezagutu zen.

Erregenerazionismoa: krisiari aurre egiteko mugimendua

Krisi honi aurre egiteko, mugimendu politiko, ideologiko eta moral berria sortu zen: erregenerazionismoa. Sistema liberalaren eta Errestaurazioaren kritika gogorra egin zuen, herrialdearen oinarrizko arazoak konpontzea proposatu, jauntxokeria, analfabetismoa, gutxiengoek zuzendutako gobernua eta lur-jabe handien menpeko nekazaritza kritikatu zituen.