Frankismoaren Krisia eta Espainiako Trantsizioa

Frankismoaren krisia (1970eko hamarkada)

Frankismoaren krisia 1970eko hamarkadan azkartu zen, arrazoi ekonomiko, politiko eta sozialengatik:

• Ekonomia: 1973ko petrolioaren krisiak kolpe gogorra eman zion Espainiari: turismoa eta inbertsioak jaitsi, langabezia igo eta gatazka sozialak areagotu ziren.
• Politika: Erregimenak aldaketa demokratikoak ukatzen zituen bitartean, oposizioak indarra hartu zuen. Langile mugimenduak, ikasle protestak eta nazionalismoak (Euskal Herrian eta Katalunian) berpiztu ziren.
• Gertaera giltzarriak: ETAk Carrero Blanco hil zuen 1973an, erregimenaren egonkortasuna hautsiz.
• Eliza: Vaticanoko II. Kontzilioaren ondoren, Elizaren sektore batzuk erregimenetik aldendu ziren. Añoveros auziak (1974) tentsioa areagotu zuen.

Ondorioz, frankismoaren barnean bi joera sortu ziren: irekitzearen aldekoak eta immobilistak.

Espainiako Trantsizio Demokratikoa

1975ean Francoren heriotzak trantsizio demokratikoa abiarazi zuen:

• Egitura aldaketa: Juan Carlos I.a errege izendatu eta Erreforma Politikorako Legeak sistema frankista desegin zuen.
• Demokraziaren finkapena: 1977ko hauteskundeetan alderdiak eta sindikatuak legeztatu ziren. Moncloako Itunak ekonomia egonkortu zuen.
• 1978ko Konstituzioa: Monarkia parlamentarioa eta egitura autonomikoa ezarri ziren (17 autonomia erkidego eta 2 hiri autonomo). Euskadin, 1979ko Gernikako Estatutua onartu zen.

Trantsizioaren tentsioak eta gizartea

Trantsizioak tentsio handiak izan zituen: protestak, indarkeria poliziala, ETAren ekintza armatuak (Atocha eta Gasteizko sarraskiak) eta 1981eko estatu-kolpe saiakera.

Sozialki, askatasun indibidualak zabaldu ziren eta 1980ko hamarkadan gizarte-mugimendu berriak eta kultur berpizkundea (movida madrileña, euskal kultura) agertu ziren.