Estatu Batuen sorrera: independentziatik konstituzio federalera
Estatu Batuen sorrera
Estatu Batuak Britainia Handiaren menpeko hamhiru koloniak ziren, eta independentzia lortu ondoren sistema demokratikoa eratu zuten, Frantzia eta Ingalaterra baino lehenago.
Iritar guztiek botu eskubidea zuten. Emakumeek, ordea, 20. mendera arte ez zuten botu eskubiderik.
Hamahiru kolonia zituen Errepublika Batuak sistema politiko originala sortu zuen: errepublika federala.
Kolonien gizarte egitura
Kolonietan ez zegoen nobleziarik edo klero indartsurik. Gizartearen goiko mailan merkatari aberatsak zeuden.
Hegoaldeko kolonietan esklabutza sistema antolatua zegoen. Haien ekonomia plantazioetan oinarrituta zegoen (kafea, kotoia...), eta langile ugari Afrikatik ekartzen zituzten.
Gizarte taldeak
- Iparraldeko burgesia: talderik aberatsena eta aktiboena.
- Langileak: lantegi txikietan lan egiten zuten, eta independentziaren aldekoak ziren.
- Kolonoak: bizimodu hobe baten bila mendebaldera joan ziren, lurra hartu eta lantzen hasi ziren.
- Hegoaldeko lurjabeak: Europako aristokraziaren bizimodua kopiatu zuten eta esklaboak erabili zituzten.
- Esklabu beltzak: lurjabeen plantazioetan lan egiten zuten, inongo eskubiderik gabe. Haien helburu nagusia askatasuna lortzea zen.
Independentzia gerra
Britainia Handiak kolonietatik zergak atera nahi zituen, eta amerikarrak egoera horren aurka altxatu ziren.
Gertaera nagusiak
- Tea Festa: altxamendua piztu zuen zerga izan zen, horregatik Tea Festa deitzen zaio.
- Kolono batzuek itsasontzi bat erasotu zuten, eta itsasora bota zuten tea.
- Armada ingelesak altxamendua zapaldu zuen, eta Bostongo portua itxi zuten.
Londresko gobernuak Zazpi Urteko Gerran sortutako zorra ordaindu nahi zuen koloniei zergak ezarriz. George Washington amerikarren buruzagia izan zen, eta Europako aliatuak bilatzea izan zen estrategia nagusia. Amerikarrek ez zuten ejertzitorik, jendea bai, baina borrokarako prestakuntza eta antolaketa falta zitzaien.
Frantziak eta Espainiak lagundu zieten, nahiz eta ideologikoki kontra egon.
Konstituzio federala
1787ko Konstituzioa
1787an Estatu Batuen konstituzio modernoa egin zuten, bi urte lehenago Frantziak egin zuenaren ondoren. Hamahiru koloniak batera jartzea lan gogorra izan zen.
Giza eskubideen zirriborroan arazoak zituen konstituzioak. Esklaboek konstituzioa ukatu zuten nolabait. Egoera hori 1865era arte mantendu zen. Arazoa ia beti bazen ere, interes ekonomikoak zeuden tartean.
Hegoaldeko estatuak esklabutzaren aldekoak ziren eta ezin zuten abolizioa onartu. Federazio bat eratu zuten eta estatu eskualdeetako gobernuak sortu zituzten. Sistema federalak arrakasta handia izan zuen.
Ondorioa
Estatu Batuak historiako lehen errepublika federal eta demokratikoa izan dira. Monarkiarekin amaitu zuten, eta dena berdinak zirela aldarrikatu zuten. Grezia eta Erroma garai klasikoan, aro garaikidera iritsi arte, gogoratu eta goraipatu zituzten.