Euskal Herriko eta Espainiako Iraultza Liberala

Iraultza Liberal Burgesa eta Espainiako Politika

Kapitalismoa, sistema konstituzionala, askatasuna, aginte banaketa, nazioaren subiranotasuna eta gremioen desagertzea izan ziren prozesu honen oinarriak.

• Karlistak: Eliza, foruak eta monarkia absolutua defendatzen zituzten (alderdi liberal konstituzionala, sufragioa).
• Alderdi demokrata: Demokrazia, federalismoa eta akonfesionaltasuna.
• Batasun liberala: O'Donell, pragmatismoa, moderatuak eta liberalak bateratzea.

Maria Cristina eta Isabel II.aren Erregeordetzak

1833-1841 bitartean lehen gerra zibila egon zen. Errege estutuak (1834) ez ziren gustukoak izan. 1835eko sargentuen matxinadak 1812koa berriztu eta egokitu zuen (1837). Espartero erregeordea egon zen 1841-1844 bitartean.

Hamarkada Moderatua eta Biurteko Aurrerakoia

1844-1854 bitartean Narvaez egon zen, erreginaren nagusitasuna aldarrikatuz eta 1845eko konstituzio berriarekin. Ondoren, O'Donellen altxamendua gertatu zen 1854an. Isabelek agintea Esparterori eman zion eta 1856an konstituzio non nata ezarri zen. Batasun liberala jarri zen (O'Donell eta Narvaez txandakatu ziren, Espartero kenduta).

1868ko Iraultza eta Sexenio Demokratikoa

1866ko krisiak fama txarra ekarri zuen eta Ostendeko hitzarmena sinatu zen. 1868ko sei urteko iraultzailean Topeteren altxamendua gertatu zen eta Isabel II.a Frantziara joan zen. Gorte konstituziogileak eta 1869ko konstituzioa etorri ziren: monarkia demokratikoa, sufragio unibertsala, subiranotasun nazionala eta eskubideak.

Serrano izan zen erregeordea eta gero Amadeo Savoiakoa (1871-1873). Kontaka jarrera asko egon ziren eta 3. gerra karlista zein abdikazioa gertatu ziren. Lehen Errepublika 1873-1874 bitartean egon zen, bi ganbara eta konstituzio non nata 1873an. Arazo asko egon ziren: hirien independentzia, 3. gerra karlista eta Kubako gerra. Paviaren pronuntziamendua eta gero Serrano presidente bihurtu zen. Pronuntziamendu berri batek monarkia ezarri zuen Alfontso XII.arekin.

Desamortizazio Prozesua

Jabetza pribatuaren beharra zegoen, nazioaren aberastasuna bultzatzeko eta ondasunak liberatu eta saltzeko, nazioa aberasteko helburuarekin.

Desamortizazio Mota Desberdinak

• Zibila: Nobleena, jaurgoak kendu eta lurra aske uzteko.
• Komunala: Erabilera askeko lurrak errespetatuz edo salmentan jarriz.
• Elizakoa: Lurrak Estatuaren bihurtzea.

Prozesuaren bilakaera

• Olavide (1768): Estatuaren lurrak.
• Godoy (1798): Ospitaleak, erruki etxeak, eta abar saldu ziren.
• Cadizko Gorteak eta Hirurteko Liberala.
• Mendizabal: Isabel II.ari laguntzeko, gerra karlista irabazteko, herri zorra murrizteko eta lurjabe berriak sortzeko. 1836an klero erregularraren ondasunak salgai eta 1837an sekularrarenak, Erromarekin harremana hautsiz.
• Madoz: Udalerriaren eta elizaren lur batzuk saldu ziren, burdinbidea finantzatzeko.

Ondorioak

Nobleek jabetzak mantendu zituzten eta lurrak alokatu zituzten. Jabe txikiak txirotu ziren, nahiz eta lur gehiago lantzea lortu zen. Kapitalak nekazaritzan inbertitu ziren eta ez industrian! Askatasun ekonomikoari dagokionez, aduanak kendu eta librekanbismoa hasi zen, baina kontrako jarrerekin.

Industriaren Hastapenak

• Katalunia: Oihalgintza, modernizazioa, esperientzia eta berrikuntza asko; prezioak jaitsi eta produkzioa igo zen.
• Siderurgia: Malaga eta Asturias (harrikatza), eta Bizkaia (burdina).

Burdinbidearen Atzerapena

Orografia, ekonomia txarra eta kapital falta izan ziren arazo nagusiak. Desamortizazioa erabili zen eta lege orokorra egin zen desjabetzeko pribilegioekin eta zergak kenduz.