Faxismoa eta nazismoa: Europako krisi politikoa eta diktadurak
Faxismoaren ondamena
Demokrazian ondamen faxismoa: filosofia politiko antidemokratikoa, antisozialista eta ultranazionalista.
Ezaugarriak
Italian sortu zen 1. Mundu Gerraren ostean.
Eraginak
- Demokrazia krisian sartu.
- Faxismoak gora egin.
- Iraultza sobietarra finkatu.
Oinarriko printzipioak
- Nazionalismo erradikala.
- Antiliberalismoa.
- Estatu indartsu eta bakarra.
- Alderdi bakarra.
- Antiparlamentarismoa.
- Arrazakeriaren justifikazioa.
- Buruzagiaren nagusitasuna.
- Propaganda eta terrorea.
Italia gerraren ostean
Italia iruzurtuta irten zen 1. Mundu Gerratik. Honi krisi politikoa, ekonomikoa eta gizarte krisia gehitu zitzaizkion. Jendeak sistema demokratikoa kritikatu zuen. Altxamendu eta greba ugari izan ziren, eta Mussolinik Fasci Italiano di Combattimento sortu zuen. Milizia armatuak hiru eratan egituratu ziren, langile mugimenduak geldiarazteko eta ordena publikoa berreskuratzeko. Fasciok alderdi nazional faxista bihurtu ziren, ugazabaren eta klase ertainaren laguntza politikoa lortuz.
Mussolinik agintea hartu
Alderdi faxista indartu zen. Gobernu faxistaren aurka egiten saiatu ziren gobernuak. Viktor Manuel III.ak gobernua ezeztatu zuen eta Mussolini 1. ministro izendatu zuen. Estatu demokratikoa diktadura bihurtzen hasi zen. Mussolinik erabateko agintea parlamentuan lortu zuen, tranpak erabiliz.
Eskuineko gehiengo proposamenak, Mussolinik errege laguntzarekin, ezeztatu zituen; agintea indartu eta diktadura ezarri zuen. Alderdi politikoak ezabatu, prentsari zentsura ezarri eta aurkako politikoak jazarri zituen. Estatu totalitarioa sortu zuen. Propaganda intentsiboa egin zen, gazteen artean ideia faxistak zabalduz.
Faxismoaren ekintzak
- Faxistek baliabideak erabiliz, arriskuaren azpitasuna lortu zuten.
- Mussolinik helburua: krisi ekonomikotik irten.
- Obra publiko handia aplikatu zuen, ekonomia ez oztopatuz.
- Gizarte arloan ezaugarri nagusia korporativismoa izan zen.
- Langile klasea ekintza sindikalik gabe utzi zuen hiru urtez.
- Faxismoaren lehen arrakasta: Vatikanoarekin Lateranoko ituna sinatzea.
Italia aurrera, arazo ekonomikoak ezkutuan. 2. Mundu Gerran argitara eman ziren.
Nazismoa
Nazismoa: mugimendu totalitario handiena. Hitlerrek agintea hartu zuen Weimarko Errepublika ezeztatu eta diktadura ezarriz.
Hitler eta nazismoa
Alderdi nazia. Bavariako gobernuaren aurkako estatu-kolpea egin zuten naziek. Huts egin zuten. Hitler espetxera eraman zuten.
Hitlerren ideia politikoak: nazionalismoa, arrazakeria, expansionismoa, sozialismoa eta komunismoa gorroto, antisemitismoa, liberalismoa arbuiatu.
Hitlerrek mugarik gabeko agintea finkatu zuen. Krisi ekonomikoaren eraginez nazismoa indartu zen. Babesa gizarte klase ertainean lortu zuten. Krisi ekonomikoaren ondorioz ondatuta geratu zen.
Hitlerrek agintea hartu
Hitlerrek diktadura bihurtu zuen Alemaniako erregimen demokratikoa.
- Hauteskunde orokorretarako deia.
- Oposizioaren aurkako deia.
- Naziek irabazi zuten.
- Gaitasun legea onartu zen.
- Lau urteko agintea Hitlerri eman zioten.
- Presidentea hil zenean, Hitlerrek agintea absolutua lortu zuen.
- Demokrazia suntsitu zen Alemanian.
Diktadura nazia
- Naziek oposizioa ezabatu zuten.
- Lehen kontzentrazio esparruak sortu ziren.
- Gestapok eta SSk zigorgabetasunez jardun zuten.
- Naziek judutarrak jazartzen hasi ziren.
- Judu batek diplomatiko alemani bat hil zuen, eta ondorioz, Kristalgaua izan zen.
- Judutarrak Holokaustoaren biktima izan ziren.
Gizartearen kontrola
Gizarte taldeak azkar sailkatu ziren. Gazteak seksuaren eta adinaren arabera banatu ziren. Ekonomia arloan helburua autarkia eta burujabetza ekonomikoa lortzea izan zen. Erreialdia suspertu zen.
Suspertzearen eraginak: errearmamendu handia, armamentu-industria azkar hazi zen. Nazien politikaren suspertzean eragin handiena izan zuten industria handiek eta bankuek. Estatuak ekonomian eskuhartze handia izan zuen.