Lurrazala

Lurrazala erditik urrutien duen geruza solidoa da, geosferaren %1,6 baizik ez du hartzen. Mohorovičić-en etenuneak mantua mugatzen du. Lurrazalaren batez besteko dentsitatea 5,5 g/cm³-koa da. Lurrazalaren tenperatura, zenbat eta sakonago sartu, handiagoa da. Hori mehatzeetan eta 13 km-ra iritsi diren zundaketetako neurketei esker ezagutzen da. Kalkuluen arabera, tenperatura sakondu ahala egiten duen gorakada, edo gradiente geotermikoa, 30 ºC/km-koa da. Gradiente geotermiko hori ez da berdina leku guztietan; sumendi inguruetan, adibidez, handiagoa da.

Geruzak lodieran, egituran eta konposizioan dituen aldaketak direla eta, bi lurrazal bereizten dira: lurrazal kontinentala eta ozeanikoa. Kontinentala lodiagoa, zaharragoa eta konplexuagoa...

Eguraldia

Atmosferaren egoera leku batean eta une jakin batean. Eguraldiak aldakortasun handia du eta zuzeneko behaketen bidez zehazten da. Eguraldia aztertzen duen zientzia meteorologia da.

Klima

Leku bateko atmosferaren batez besteko egoera da. Leku horretan urte osoan gertatzen diren eguraldi moten ohiko segidak eragiten du. Klimak eguraldiak baino ezaugarri egonkorragoak ditu, eta horiek modu estatistikoan zehazten dira. Balio horiek fidagarriak izateko, gutxienez 30 urtez behaketa egin behar da. Klima aztertzen duen zientzia klimatologia da.

Antizikloia

Presio txikiko guneek inguratuta dagoen presio handiko gunea da (normalean 1015 milibaretik gora). Haizea erlojuaren orratzen noranzkoan biraka dabil inguruan, eta atmosferaren beheko geruzetarantz...

Klima Ozeanikoaren Ezaugarriak

Klimograma bat da, non hileko batez besteko tenperatura lerro baten bidez eta prezipitazioak zutabeen bidez adierazten diren. Urte osoko eskualde zehatz bati dagokio.

Prezipitazioak

• Prezipitazioak ugariak dira (adibidez, 1237 mm-koak, 1000 mm-tik gorako euriteak).
• Banaketa nahiko erregularra da, ez baitago hilabete lehorrik (30 mm-tik beherako euriteak).
• Hala ere, udan gutxienekoa oso erlatiboa da, eta gehienekoa udazkenean eta neguan gertatzen da.

Tenperaturak

• Urteko batez besteko tenperatura epela da (14 ºC-koa), eta tenperatura tartea baxua (10 ºC-koa).
• Uda freskoa da, ez baitago 22 ºC-tik gorako batez besteko tenperatura duen hilabeterik.
• Negua, berriz, epela da, hilabeterik hotzeneko batez besteko tenperatura 6-

Harri Metamorfikoak

Presio eta/edo tenperatura handitzean, harriek euren egoera solidoa galdu gabe izaten dituzten egitura- edo/eta mineral-aldaketen multzoari metamorfismoa esaten zaio. Harri mota guztiek jasaten duten prozesua da eta, era horretara, sortzen diren harri metamorfikoen itxura jatorrizkoen oso bestelakoa izan daiteke.

Metamorfismo motak

• Metamorfismo termikoa: Magma-intrusioek harrietan sortzen dituzten tenperatura-igoeren ondoriozko metamorfismoa da. Intrusiotik urruntzean tenperatura-aldaketa txikiagoa denez, eragina handiagoa da intrusioa ukitzen duten arroketan. Hor aureola izenekoa eratzen da, hainbat metamorfismo-gradutako harriez osatua. Hau lekuko metamorfismo mota bat da, hau da, inguru mugatu batean eragiten duen prozesu

Iberiar Penintsulako Erliebea

Iberiar Penintsulako erliebea oso anitza da, eta hainbat unitate geomorfologiko nagusitan banatzen da. Jarraian, horietako bakoitzaren ezaugarri nagusiak deskribatzen dira.

Meseta: Ezaugarri Nagusiak

Meseta penintsularen gunea da, maila altu bat. Goi-lautada zabal eta garaia da. Aro Primarioan sortu zen, Orogenesi Hertziniarrean.

Mesetaren Antzinako Zokaloa

Antzinako Zokalo Paleozoikoa Mesetaren mendebaldean kokatua dago, Zamora, Salamanca eta Extremadura probintzietan. Tertziarioko materialak ditu, eta zokaloaren materialak agerian uzten ditu: granitoa eta kuartzita.

Arro Sedimentarioak

Arro Sedimentarioak Ipar eta Hego Mesetan kokatuta daude. Tertziarioan baskulamendua jasan zuten, mendebalderantz inklinatuz.

Mesetako

Erliebearen Ezaugarri Nagusiak

• Forma trinkoa eta oso zabala.
• Kosta zuzenak.
• Batez besteko altitude handia (660 m), mendikate garaiekin.
• Mendi-erliebearen posizio periferikoa, goi-lautadaren inguruan kokatua, itsasoaren eragina geldituz.

Unitate Morfoestrukturalen Motak

Zokaloak

Aro primarioan eratutako goi-ordokiak dira. Aro horretako orogenesian sortutako mendikateak higatzean izandako lautzearen ondorioz sortuak.

Mendigune Zaharrak

Aro tertziarioan eratutako mendiguneak dira, zokalo baten bloke bat berriz altxatzearen eraginez sortuak.

Tolestura Mendikateak

Aro tertziarioko Alpetar orogenesian sortutako goraguneak dira, itsasoak Aro Sekundarioan jalkitako material sedimentarioak tolestean sortuak.

Bi tolestura mendikate mota bereizten dira:

• Bitarteko

Erromako Ituna

1957ko martxoan sinatu zuten Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak. Itun hau Europar Batasuna eratzeko prozesuan aurrerapauso garrantzitsua izan zen.

Europar Batasuna

Europako 27 estatuek osatzen duten nazioz gaindiko erakundea da. Bruselan dago Europar Batasuneko erakundeen egoitza nagusia.

Autonomia-erkidegoa

Espainiako antolamendu konstituzionalaren barnean dagoen lurralde-entitate bat da. Estatuaren banaketa administratiboa da.

Mendigune zaharrak

Aro tertziarioan sortutako mendiak dira, zokalo baten bloke bat gaztetzearen eraginez. Materialak paleozoikoak dira. Itxura biribildua dute.

Tolesdura mendikatea

Aro tertziarioko alpetar orogenesian sortutako goraguneak dira. Aldapa handiak...

Lurraren barne-egitura:Kompozizioa: hiru zati ditu:lurrazala mantua eta nukleoa.Lurrazala: kampoaldeko geruza, 10-70Km lodiera solidoa da, silizios eta aluminios osatuta gehienbat.Mantua: TARTEKO GERUZA, 2900Km lodiera silizios eta magnesioz osatuta gehienbat.Nukleoa: 3.500Km lodiera du burdina eta nikela osagai nagusiak. Litosfera: lurraren kampoaldeko geruza solidoa, lurrazalak eta mantuaren zati txiki batek hondar-mantuak osatzen dute bi mota daude. Litosfera ozeanikoa: ozeanoaren azpiko litosfera da 65 Km-koa lurrazal ozeanikoak eta hondar mantuak osatzen dute. Litosfera Kontinentala: 120Km-koa kontinenteak osatzen ditu. Astenosfera: mantuko geruza jarikor bat da (erdi urtuta) magmaz osatuta250Km-ko sakonera du. Kampo nukloeoa:  material

Landak, Biarno eta bizkaiko golkoa ditu mugabide iparraldetik eta errioxa eta zaragoza hegoaldetik biarno hueska eta zaragoza ekialdetik kantabriia burgos eta errioxa mendebaldetik 20.644 hedaduran pasaia mota asko( iparralde menditsua, sakonuneko lautada zabalak piriniotako gailurrak)  oso ezaugarri desberdineko erliebe unitateak biltzen ditu honek eragina du kliman landaretzan nekasaritzan etab.. hiru erliebe unitate naguzi ditu:Pirineoak, Euskal mendiak, Sakonuneak 1 Pirinioak Euskal pirineoak ekialdeko muturrean hiru errege mailan (2428m) hasi eta mendebaklderantza Larruneraino (900 m) 1- Ardatzeko pirineoak Mazizo paleozoikoek eratzen dute naguzienak larrun, bortziria, kinto iguntzedira.sakonuneek bereizten dituzte elkarretatik kuartzita