Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Adbekzioa eta Erlazionatutako Kontzeptuak

Adbekzioa: Airearen higidura horizontala da, beroa, ur-lurruna eta aire-masen ezaugarriak garraiatzen dituena.

Adbekzio-lainoa: Aire-masa heze eta epela azal hotzago baten gainetik horizontalki igaro eta ihintz-puntutik behera hoztean sortzen den lainoa da.

Adiabatikoa: Beroa galdu edo irabazi gabe gertatzen den prozesua da.

Aire asea: % 100eko hezetasun erlatiboa duen airea da.

Aire Masa eta Antizikloiak

Aire-masa: Inguruko airetik tenperatura, hezetasun eta presio ezaugarri bereziak direla bide, bereizten den atmosferako aire zatia da.

Aire-poltsa: Aire-zutabe batean beheranzko mugimendua da, laino konbektibo batekin erlazionatua egoten dena.

Antizikloia: Atmosferan, ingurunearekin alderatuz, presio atmosferiko...

Ingurumen Hiztegia

A

Jaiotza-tasa:

Jaiotzen den ume kopurua populazioarekin erlazionatuta.

Jasate-ahalmena:

Lurralde batek jasan dezakeen gehiegizko erabilera.

Kanpoko prozesu geologikoak:

Eguzki-energiaren eta grabitatearen eraginez, kanpoko eragile geologikoek erliebea aldatzen edo modelatzen duten ekintzak. Kanpo eragile geologikoek (ura, airea) erliebea modelatzeko eragiten duten prozesuak dira.

Kiotoko protokoloa:

Nazioarteko ingurumen ituna, non CO₂-ren isurpena gutxitzeko egin zen akordioa. Aldaketa klimatikoen inguruan berotegi-efektua murrizteko akordioa.

Komentsalismoa:

Harreman interespezifiko mota, non komentsalak onura ateratzen duen beste espezieari kalterik egin gabe.

Konpostajea:

Materia organikoa lur organiko bihurtzeko prozesua azkartzea....

Klima eta Fenomeno Naturalak

Fronte Hotza

Aurrerantz doan airea hotza denean horrela deritzo. Ondorioz, aire beroak azkar egiten du gorantz, aire hezea azkar kondentsatzen da eta zaparradak sortzen dira.

Fronte Polarra

Aire-masa beroa eta hotzaren arteko bereizketa-eremua da.

Inbertsio Termikoa

Kutsaduraz osatutako lainoaren ondorioz, beheko aire hotzak eta goiko aire beroak ezin dira nahastu.

Ekosistemak eta Habitatak

Galeria-Basoa

Ibai-ertzetako zuhaitzek osatzen duten basoa, arku baten modukoa.

Habitata

Populazio batek hartzen duen espazioa edo ingurune fisikoa.

Ibai Baten Hidrograma

Ibai baten ur-maila, abiadura, emaria eta beste ezaugarri batzuk denborarekiko nola aldatzen diren adierazten duen grafikoa.

Hondakinak eta Kutsadura

Hiriko Hondakin Solidoak

Hiriguneetako...

E

Ekoizpen Primario Garbia

Maila bakoitzak asimilatu duen energiari, bizi-funtzioak betetzeko behar den energia kenduz gero, biomasa eran pilatzen den energia.

Ekoizpen Primarioa

Ekosistema batean biomasa zenbat handitzen den denbora-unitateko, organismo autotrofoek materia organiko berria sintetizatzen dutenean.

Ekotasa

Kalte ekologikoak konpentsatzeko jartzen den zerga bat.

Elika-baliabidea

Gizakiak bere probetxurako erabiltzen dituen elikagaiak (adibidez, arrainak).

Energia Geotermikoa

Lur barneko tenperatura altuak eta ezarritako ur korronte bat erabiliz lortzen den energia elektrikoari deitzen zaio.

Energia Berriztaezinak

Ez berez, ez gizakiaren eraginez, berritzen ez diren energia motak dira.

Energia Eolikoa

Aerosorgailuen bitartez, haizearen indarretik...

Lurraren Barne Dinamika eta Energia Termikoa

Lurraren barnean energia termiko asko metatuta dagoenez, Lurrak barne-jarduera handia du. Jarduera horrek konbekzio-higidurak sortzen ditu.

Gainera, Lurrak duen eremu magnetikoari esker, eguzki-ekaitzak desbideratzeko ahalmena du. Marte, Lurrarekin konparatuz, eremu magnetiko ahulagoa du.

Lurraren Barneko Konbekzioa: Goranzko eta Beheranzko Korronteak

Konbekzio-higidurak fluido baten barruko goranzko eta beheranzko korronteak dira. Prozesua honako hau da:

• Goranzko korronteak: Fluidoa behetik berotzean, hedatu egiten da, dentsitatea murrizten zaio eta flotatu egiten du; horrela sortzen dira.
• Beheranzko korronteak: Goian dagoen fluidoa hotzago egoten da eta dentsitate handiagoa duenez, hondoratu egiten da.

Dortsal Ozeanikoak eta Goi-Ordoki Kontinentalak

1. Dortsal ozeanikoak dira munduko sumendi-eremu aktiboenak.
2. Rift izeneko haran bat dute.
3. Faila eraldatzaile deritze haustura horiei, eta batzuek ehunka kilometroko luzera dute.
4. Goi-ordoki garaiak horrela sortzen dira.
5. Subsidentzia termikoa esaten zaio mantua hoztearen eraginez litosfera hondoratzeari.

Uhartedi Bolkanikoak

1. Batzuetan, bolkanismoa azkar agertzen da, eta uhartedi bolkaniko bat sortzen da.
2. Hortik aurrera, fluxuak ez du goranzko bidean jarraitzen, eta fluxu erradial bihurtzen da.

Prozesuak

1. Beroaren eroapena litosferara: magmatismoa sortzen da litosferan, eta bolkanismoa eragiten du.
2. Materialen hedapena: beheranzko korronteak sortzen dira.

Subdukzioa

Litosfera ozeanikoaren beheranzko konbekzio-korronteak...

Ezaugarri orokorrak

• Homogeneotasunik eza.
• Eragina kliman, landaredian eta nekazaritzan.
• Geografia-elementuen aberastasuna.
• Bi unitate nagusi:
  • Iparraldean menditsua.
  • Hegoaldean laua: Ebroko sakonuneko lautada zabalak.

Pirineoak

Aro Tertziarioan sortuak, tolestura alpetarrean. Pirinioen ardatza, material paleozoikoak: Aiako Harria, Larrun, Aldude-Kintoa, Iratiko oihana (800-1000 m). Hego isurialdean, Senpere, Azparne (400-700 m).

Barrualdeko mendikateak

Garaienak: Orhi, Auñamendi, Hiru Errege Mahaia.

Barrualdeko sakonunea

Margak eta flyscha.

Kanpoaldeko mendikateak

Mesozoikoko eta Tertziarioko materialak: Erreniega-Leire.

Modelatu glaziarra

Kuaternarioa: Belagua, Santa Engrazia.

Euskal Mendiak

Kostako mendikatea

Gipuzkoako kostako mendikatea. Material sekundarioak:...