Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Goi lautadaren kanpoko sakonuneak

Ebro eta guadalquivir ibaienak dia aro tertziaorioan sortu ziren alpetar mendikateekin batera forma triangelurrekoak. a)ebroren sakonunea. Pirineoekiko paraleloa antzinako ebroko mendigunearen lekua hartzen du mendigunea ondoratu egin zen eta inguruko mendikateal altzatu zirenean. sakonunean hasieran itsasoa egon zen gero itxi egin zen eta aintzira bihurtu zen aro tertziarioaren amaierararte Orduan ebrok itsasoaraino bidea egin zuen kataluinako mendikata zeharkatuz Somontanoak edo piriniar eta iberiar mendioinak lur lauak dira apar bat inklinatua daude eta sakonunearen kanpoko mendilerroen eta sakonunearen erdigunearen artean kokatzen dira. Sakonunearen erdialdea estratuak orizontalak dira kareharri gogorrek

Harriak: Prozesu petrogenetikoak: 3 prozezu: igneoak, magmatikoak eta sedimentarioak. Magma trinkotzean silize tetraedroak lotzen dira eta kristal guneak eratzen dituzte. Harri igneoak: (ESTRUKTURA)Intrusiboak: magma lurrazalaren barruan solidotzen da:plutonikoak handi samarrak direnak eta filonianoak hausturak osatzen dituzte. Estrusiboak: magma pitzaduretatik edo hausturetatik lurrazalera ateratzen denean.Egitura igneoak: Kristalinoa: begiratu hutsez ikusteko moduko kristalak granitoa peridotito. Mikrokristalinoa: kristal txikiak eta mikroskopikoak ditu, magma nahiko azkar hoztean sortuta basaltoa. Bitreoa: oso azkar solidotzen da, masa amorfoa sortzen da obsidiana. Bakuolarra: gasek zulotxoak uzten dituzte pumita. Harri sedimentarioak: Inguru

· Zientzialariek prozesu geologikoak ikertzeko duten zailtasunetako bat, prozesu horiek oso astiro gertatzen direla eta giizakiak ez du  froga nabarmenik izan Lurraren historia zehazteko.

· Eguzki-sistemaren adina 4.700 milioi urte ingurukoa dela pentsatzen dute zientzialariek. Gaur egungo geologoen arabera, Lurraren adina 4.600 milioi urtekoa da

· Lurraren historiako datuak dagokien garaian kokatzeko hainbat metodo erabiltzen dituzte geologoek, eta arroken adina jakiteko hainbat datazio mota erabiltzen dituzte.

· Datazio absolutua egiteko metodo erradiometrikoak erabilienak izaten dira.

· Arroketa elementu erradioaktiboak egoten dira, neurri txikian bada ere. Denborarekin, elementu horiek desintegratuz joaten dira. Elementu erradioaktibo...

Lurraren barne dinamika  Lurraren barneko beroaren jatorria: lurgainazaletik barrura sakondu ahala, tenperatura pixkanaka igotzen dela egiaztatu da. Tenperatura hazkunde honi Gradiente Termikoa esaten zaio.

Honi esker, Barne-egitura kristal-sare izeneko hiru dimentsioko sare eran irudika daiteke. Koordinatu-ardatz batetik abiatuta trazatutako irudimenezko lerroen sistema bat Da, mineralaren osagaiek betetzen duten espazioaren puntuak (nodoak) lotzen Ditu. Mineral  baten kristal-sarea gela unitate izeneko egitura-unitate  Baten ondoz-ondoko errepikapen simetrikoez osatuta dago. Honako ezaugarri Hauek ditu:

-Hiru bektore ditu (a, b, eta c)

-Hiru bektoreek Osatzen duten beste hiru angelu (alfa, beta eta gama).

Kristal-sare zehatz Bakoitzak gela unitate bat dauka berezko bektore eta angelu konbinazio batekin. Baina, konbinazioak ez dira amaigabeak, simetrikoak izan behar direnez gero, Simetria motekin  bat etor daitezke bakarrik. 14 sare bakarrik...

LURRAREN BARNEKO ENERGIAK

Lurraren Kanpo Dinamika

Meteorizazioa

Meteorizazioa agente atmosferikoek eragindako prozesu multzoa da, eta harriak zatikatu eta sakabanatu egiten ditu.

• Meteorizazio mekanikoa: Dilatazioen eta uzkurduren ondorioz, ura izozteak harrietan eragindako esfortzuen ondorioz eta erortzen diren beste harri batzuekin talka egitearen ondorioz harriak zatikatzen direnean gertatzen da.
• Meteorizazio kimikoa: Harriak osatzen dituzten mineralak zenbait erreakzio kimikoren eraginez aldatzen dira, eta horren eraginez, harriak zatikatu egiten dira.
• Meteorizazio biologikoa: Izaki bizidunek eragiten dute. Izaki bizidunek harriak apur ditzakete, landareen sustraiek, batik bat; izan ere, harrien arrakaletan sartu eta presioa egiten dute, eta horren ondorioz, harriak zatikatu

Klima

Uraren Dinamika

Klimak kontinenteetako uraren dinamika baldintzatzen du. Ozeanoen dinamika: itsas korronteak ur-mugimendu etengabeak dira, noranzko batean eta nagusiki horizontalean gertatzen direnak. Haien eragileak uraren dentsitateen desberdintasunak, haizeak eta Coriolis efektuak dira. Korronteen bidez, ozeanoak eta itsasoak beroa eta hezetasuna trukatzen dute. Korronteen arabera, klima moldaerak daude.

• Britania Handia eta Irlanda: azpipolarra izanda (latitudearen arabera), klima epela golkoen ondorioz.
• N.Y: epela izan arren, klima azpipolarra egongo da neguan Labrador korrontearen ondorioz.

Bero Espezifikoak:

• Airea eta arrokak oso bero espezifiko txikia dute; zonalde epelak edo kontinentaletan.
• Ura oso bero espezifiko altua du; oso tenperatura

Hezetasun Erlatiboa eta Ihintz-puntua

Airearen hezetasuna atmosferan dagoen ur-lurrunaren ondorio da. Zenbat eta airearen tenperatura handiagoa izan, orduan eta ur gehiago eduki dezake lurrun moduan (g/m³). Alderantziz, tenperatura jaisten denean, aireak ezin du hainbeste ur eduki lurrun moduan.

Ondorioz, ur kopuru bat kondentsatzen da.

• Hezetasun absolutua: ur-lurrun kantitatea aire-bolumen unitate bakoitzeko.
• Hezetasun erlatiboa: airean dagoen hezetasunaren % (ur-lurruna), jakin batean egon daitekeen hezetasun maximoa 100 izanik.
• Ihintz-puntua: aire-bolumen batean dagoen ur-lurrun masa bat kondentsatzen hasten den tenperatura (hezetasun erlatiboaren %100era iristeagatik).
• Saturazio-kurba: tenperatura bakoitzean, aire-masak izan dezakeen gehienezko

1) Iberiar goi-lautadak Espainiaren azalera erdia hartzen du (azalera osoaren %45). Altuera handia du. Hertziniar zokalo hautsia du oinarrian, eta aro Tertziarioko sedimentazio-harriek estaltzen dute.

Duero arroa edo Ipar goi-lautada: Alde batetik, mendebaldeko penilautadak, eta bestetik, sedimentazio-lautadak. Batez besteko altuera 800m-koa da.

Erdialdeko Mendikatea Orogenia alpetarren garaian sortu zen. 600km inguruko luzera du. Aipatzekoak:

• Gredos mendilerroa (Moro Almanzor tontorra, 2.592m)

• Guadarrama mendilerroa (Peñalara, 2.430m)

• Somosierra

Tajo-Guadianaren arroak edo Hegoaldeko goi-lautada. Extremadurako penilautadak eta ekialdeko sedimentazio-lautadak hartzen ditu. 600-700m-ko altuera.

Toledoko mendiak.

2) Mendi periferikoak orogenia apetarraren...