Geografia eta Politika Kontzeptu Garrantzitsuak

Erromako Ituna

1957ko martxoan sinatu zuten Alemaniako Errepublika Federalak, Frantziak, Herbehereek, Luxenburgok, Belgikak eta Italiak. Itun hau Europar Batasuna eratzeko prozesuan aurrerapauso garrantzitsua izan zen.

Europar Batasuna

Europako 27 estatuek osatzen duten nazioz gaindiko erakundea da. Bruselan dago Europar Batasuneko erakundeen egoitza nagusia.

Autonomia-erkidegoa

Espainiako antolamendu konstituzionalaren barnean dagoen lurralde-entitate bat da. Estatuaren banaketa administratiboa da.

Mendigune zaharrak

Aro tertziarioan sortutako mendiak dira, zokalo baten bloke bat gaztetzearen eraginez. Materialak paleozoikoak dira. Itxura biribildua dute.

Tolesdura mendikatea

Aro tertziarioko alpetar orogenesian sortutako goraguneak dira. Aldapa handiak eta forma malkartsuak dituzte. Bi mota daude:

• Bitarteko mendikateak: Iberiar mendikatea eta Kantabriar mendikatearen ekialdeko zatia.
• Alpetar mendikateak: Pirinioak eta Mendikate Betikoak.

Arro sedimentarioa

Aro tertziarioan sortutako inguru hondoratuak dira. Erliebe horizontalak dira. Bi motatakoak:

• Zokalo bateko bloke bat hondoratuta: (Duero, Tajo eta Guadianako goi-lautadako sakonuneak).
• Sakonune aurrealpetarrak: Ebroren eta Guadalquivirren sakonunea.

Modelatu kastikoa

Aro tertziarioan sortua. Materialak Aro Sekundariokoak. Harri nagusia kareharrizkoa da. Sintzura formak, sailak...

Padurak

Lohi-ordokiak dira. Behe-badietan sortzen dira eta zeharkatutako ibai eta itsasoen sedimentuz betetzen dira. Itsasoak itsasgoran estali egiten ditu eta itsasbeheran agerian uzten ditu.

Basamortutze

Inguru lehorretako, erdi-lehorretako eta azpihezeetako lurrak degradatzea da, faktore naturalen (klima-faktoreak eta faktore geomorfologikoak) eta faktore antropikoen eraginez.

Arro hidrografikoa

Lurraldearen atal bat da, eta bertako urak ibai nagusi batera eta horren ibaiadarretara iristen dira.

Föhn efektua

Mendi bat zeharkatu eta mendi-hegala jaistean berotu eta lehortu den haizea. Alpeetako fenomeno tipikoa da, baina mota honetako edozein haize izendatzen da honela.

Uren banalerroa

Arroak mugatzen dituzten mendi-erliebeen tontorrek osatzen dute. Iberiar penintsulako arro nagusiak honako hauek dira: Miño, Duero, Tajo, Guadiana, Guadalquivir, Ebro, Júcar eta Segura. Horiez gain, Pirinioetako ekialdeko isurialdekoak eta hegoaldeko isurialdekoak ere aipa daitezke.

Landaredi potentziala

Leku batean, berez sor litekeen landaredi teorikoa da, baldin eta kanpoko eraginik jaso gabe.

Ekintza zentroak

Goi eta behe-presioko inguruak dira. Presio atmosferikoa aireak lurrazaleko unitate batean duen pisua da. Milibarretan neurtzen da. Mapetan isobaren edo presio bereko puntuak lotzen dituzten lerroen bidez irudikatzen da.