Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Iberiar Penintsulako Erliebearen Ezaugarri Orokorrak

• Itxura trinkoa eta zabala: Kostaldeak zuzenak ditu.
• Batez besteko altitudea: 660 metrokoa da, eta erliebe menditsua periferian kokatzen da.

Unitate Morfoestruktural Nagusiak

• Zokaloak: Paleozoikoko harri gogorreko lautadak dira; ez dira tolesten, apurtu baizik.
• Antzinako mendiguneak: Aro tertziarioan sortuak dira, baina materialak paleozoikoak dira. Gailur biribilak dituzte. Adibideak: Mendikate Zentrala, Toledoko mendiak, Galiziako mendigunea eta Kantabriar mendikatearen mendebaldea.
• Tolestura-mendikateak: Aro tertziarioan sortu ziren, itsasoak aro sekundarioan jalkitako sedimentuak tolestean.
• Sakonuneak: Aro tertziarioko gune hondoratuak dira.
  • Arro sedimentarioak: Zokalo baten blokea hondoratzean

Goi-Lautada (Meseta Central)

600-800 metroko altitudeko lautada da. Aro Primarioan sortu zen.

Goi-Lautadaren Barne Unitateak

1. Antzinako Zokalo Paleozoikoa:
   • Kokapena: Iberiar Penintsularen mendebaldea.
   • Formazioa: Erliebea penilautadek osatzen dute.
2. Goi-Lautadaren Barruko Mendilerroak:
   • Mendikate Zentrala eta Toledoko Mendiak dira.
   • Aro Tertziarioan sortu ziren.
3. Goi-Lautadaren Barruko Arro Sedimentarioak:
   • Ipar eta Hego Goi-Lautadetakoak dira.
   • Erliebe motak: paramoak, landazabalak, aldapak.

Goi-Lautadaren Inguruko Mendiak

Hauek dira: Galiziako eta Leoneko Mendigunea, Kantabriar Mendikatea, Iberiar Mendikatea eta Sierra Morena. Guztiak Aro Tertziarioan sortu ziren.

Mendi-multzoen Ezaugarriak

• Galizia eta Leoneko Mendikateak: Aro Tertziarioan sortu ziren, Goi-

Lurra aztertzeko metodoak

Planeta nola den ezagutzeko metodo asko daude. Horietatik batek ere ez digu informazio osoa ematen, baina batetik eta bestetik ateratako datu guztiak bildu ondoren lortu da Lurra gaur egun ezagutzen dugun bezala ezagutzea. Zuzeneko metodoek geruzen ezaugarriak zuzenean neurtzeko aukera ematen dute. Hala eta guztiz ere, Lurraren ezaugarrien berri jakiteko erabiltzen diren metodo gehienak zeharkakoak dira. Zeharkako metodoetan, kanpotik lortzen diren datuak erabiltzen dira, adibidez, sakoneko harrien konposizioa, dentsitatea, tenperatura eta egitura. Lurrak egoera fisiko eta konposizio desberdineko geruzak ditu: atmosfera, hidrosfera eta geosfera.

Zuzeneko eta zeharkako metodoen azalpena

Zuzeneko eta zeharkako metodoak...

Ozono Geruza eta Berotegi Efektua: Ingurumen Erronkak

Ozono Geruza (O₃)

Ozono geruza Lurraren atmosferako funtsezko zatia da, erradiazio ultramore kaltegarrietatik babesten gaituena.

Sorrera eta Funtzioa

Urak erradiazio ultramoreak jaso ostean H₂ eta O atomoak askatzen ditu. O atomo horiek elkar daitezke:

• Binaka: O₂ (Oxigenoa)
• Hirunaka: O₃ (Ozonoa)

Horrela sortzen da ozono geruza. Ozono geruzak erradiazio ultramoreak xurgatzen ditu, eta horrela Lurra erradiazio ultramoreaz babesten du.

Suntsipena eta Gizakiaren Eragina

Eboluzioak gizakia ekarri zuen, eta gizakiak CFCak (Klorofluorokarburoak) isurtzen ditu atmosferara. Horrek ozono geruza suntsitzen du.

[Jatorrizko testuan agertzen den erreakzioa:] 2CH₄ + F₂ = 2(CH₃-F) + H₂

Gizakiaren eraginez...

Lurreko Barneko Egitura

Lurraren barnealdea enigma da. Konposizioaren, dentsitatearen eta tenperaturaren arabera, geruza zentrokidez osatuta dago:

• Nukleoa
• Mantua
• Azala

Nukleoa

Nukleoa Lurraren erdian dago. Bolumenaren %15 hartzen du eta burdinaz eta nikelez osatuta dago.

Barneko Nukleoa

6.500 ºC-ko tenperatura eta presio ikaragarria ditu. Egoera solidoan dago.

Kanpoko Nukleoa

Egoera likidoan dago. Nukleoaren beroa erradioaktibitatearen ondorioz sortzen da.

Mantua

Mantua tarteko geruza da, nukleoa inguratzen duena eta hiru geruzetatik handiena dena (bolumenaren %80). Magnesio silikatoz osatuta dago eta magma sortzen du. Magma gainazalerantz bultzatzeak laba erupzioak eta Lurreko plaken higidura eragiten dituzten mugimenduak sortzen ditu (konbekzio-korronteak)...

Goi-Lautada (Meseta Zentrala)

Goi-Lautada, gutxi gorabehera 600-800 metroko altueran dago. Aro primarioan sortu zen, Orogenesi Hertziniarrean, Mendigune Hesperiko zaharra higatzearen ondorioz. Aro tertziarioan, goi-lautada deformatu eta suntsitu egin zen. Hiru unitate nagusi ditu:

1. Antzinako Zokalo Paleozoikoa

• Iberiar penintsularen mendebaldean bakarrik dago.
• Higadurak zokaloa estaltzen zuten material tertziarioak suntsitu zituen, material silizeoak agerian utziz: granitoa, arbela eta kuartzita.
• Erliebe motak: penilautadak, uharte-mendiak eta arroilak.

2. Goi-Lautadaren Barruko Mendilerroak

Mendikate Zentrala eta Toledoko Mendiak dira. Aro tertziarioan sortu ziren, goi-lautadako zokaloko bloke batzuk altxatzerakoan. Harri primarioak: granitoa, arbela...

Arriskuen kontzeptua eta faktore nagusiak

Arriskuak: kalte pertsonala, galera ekonomikoa edo ingurumenari eragin diezaiokeen egoera oro dira.

Arriskuen faktoreak

• Arriskugarritasuna: gertatzeko ala ez gertatzeko probabilitatea.
• Zaurgarritasuna: esposizioarekiko hildakoen ehunekoa (%).

Arriskuen planifikazioa

• Predikzioa: non, noiz eta zein intentsitaterekin gertatuko den aurreikustea.
• Prebentzioa: neurri estrukturalak eta ez-estrukturalak hartzea.

Lurrikarak eta sumendiak

Lurrikarak

Esposizioa: pertsona kopuruarekiko lotura. Zaurgarritasuna: etxeen eraikuntza motaren araberakoa da.

• Aurrekari sismikoak: lur-goratzeak eta makrolurrikarak.
• Intentsitatea: Mercalli eskalan neurtua, eragindako kalteen arabera.
• Magnitudea: Richter eskalan neurtua, askatutako energiaren

Espainiako Erliebearen Ezaugarri Orokorrak

Espainiak forma tinkoa, kosta lauak, altitude handia eta periferiako mendi ugari ditu. Erliebearen eraketan faktore tektonikoek, litologikoek (igneoak eta sedimentarioak) eta higadurak parte hartzen dute.

Bilakaera Geologikoa Aroen Arabera

Espainiako erliebearen historia geologikoa hainbat fasetan banatzen da:

• Arkaikoa: Ipar-mendebaldean higadurak materialak desegin eta itsasora eraman zituen, aztarna gutxi utziz.
• Primarioa: Orogenia Hertziniarra gertatu zen. Mendigune Hesperikoa, Ebroko eta Betiko mendiguneak sortu ziren. Higadurak zokaloa suntsitu eta itsasorantz penditza sortu zuen.
• Sekundarioa: Atsedenaldia, higadura eta sedimentazioa gertatu ziren ezponda eta fosetan.
• Zenozoikoa: Orogenia Alpetarraren

Erakunde Politiko eta Ekonomikoak

Erromako Ituna

1957an sinatutako ituna da. Itun horren bidez, Frantziak, Italiak, Belgikak, Luxenburgok, Herbehereek eta Alemaniako Errepublika Federalak Europako Ekonomia Erkidegoa (EEE) eta Euroatom (AEEE) sortu zituzten.

Itunean helburu hauek ageri dira:

• Muga-zergak kentzea.
• Merkataritza, nekazaritza eta garraio politika bateratua antolatzea.
• Pertsonen, kapitalaren eta zerbitzuen joan-etorri librea segurtatzea.
• Gizarte Funtsa eta Europako Inbertsio Bankua sortzea.

Europar Batasuna (EB)

Europar Batasuna estatuz gaindiko erakunde bat da, eta estatu kideen arteko lotura ekonomikoa eta lankidetza sendotzea ditu helburutzat. Sorrera-itunetan azpimarratzen da bere izaera dinamiko eta ebolutiboa. Maastrichteko Ituna indarrean...

Euskal Herriko lurraldeak eta hiriburuak

• Bizkaia: Bilbo
• Gipuzkoa: Donostia
• Araba: Gasteiz
• Nafarroa: Iruñea
• Lapurdi: Baiona
• Nafarroa Beherea: Donibane Garazi
• Zuberoa: Maule

Espainiako autonomia erkidegoak eta hiriburuak

• Galizia: Santiago de Compostela
• Asturias: Oviedo
• Kantabria: Santander
• Euskadi: Gasteiz
• Nafarroa: Iruñea
• Aragoi: Zaragoza
• Katalunia: Bartzelona
• Gaztela eta Leon: Valladolid
• Errioxa: Logroño
• Extremadura: Merida
• Gaztela-Mantxa: Toledo
• Valentzia: Valentzia
• Andaluzia: Sevilla
• Murtzia: Murtzia
• Balear Uharteak: Palma de Mallorca
• Kanariak: Las Palmas de Gran Canaria

Espainiako probintziak

• Galizia: Coruña, Lugo, Pontevedra, Ourense
• Asturias: Asturias
• Kantabria: Kantabria
• Aragoi: Huesca, Zaragoza, Teruel
• Katalunia: Lleida, Girona, Tarragona, Bartzelona
• Gaztela eta