Espainiako Erliebearen Bilakaera eta Unitateak

Espainiako Erliebearen Ezaugarri Orokorrak

Espainiak forma tinkoa, kosta lauak, altitude handia eta periferiako mendi ugari ditu. Erliebearen eraketan faktore tektonikoek, litologikoek (igneoak eta sedimentarioak) eta higadurak parte hartzen dute.

Bilakaera Geologikoa Aroen Arabera

Espainiako erliebearen historia geologikoa hainbat fasetan banatzen da:

• Arkaikoa: Ipar-mendebaldean higadurak materialak desegin eta itsasora eraman zituen, aztarna gutxi utziz.
• Primarioa: Orogenia Hertziniarra gertatu zen. Mendigune Hesperikoa, Ebroko eta Betiko mendiguneak sortu ziren. Higadurak zokaloa suntsitu eta itsasorantz penditza sortu zuen.
• Sekundarioa: Atsedenaldia, higadura eta sedimentazioa gertatu ziren ezponda eta fosetan.
• Zenozoikoa: Orogenia Alpetarraren garaia. Materialak tolestu eta mendikate alpetarrak sortu ziren; zokaloa hondoratu egin zen. Goi-lautadan mendi-ertzak, zokalo-hausturak eta Ipar-Hego norabideko grabenak sortu ziren.
• Kuaternarioa: Pleistozenoa eta Holozenoa. Glaziazioek zirkoak eta haranak sortu zituzten, eta klima-aldaketek ibai-terrazak eratu zituzten.

Unitate Morfostruktural Nagusiak

Zokaloak eta Mendi Zaharrak

Zokaloa: Goi-ordokia da, Paleozoikoan Orogenia Hertziniarraren higaduraz sortua eta aro alpetarrean berritua. Material paleozoikoak ditu eta penintsularen mendebaldera hirugarren aroko materialak daramatza.

Mendi zaharrak: Horst egiturak dira, eragin alpetarra jaso duten paleo-zokalo altxatuak. Gailur lauak eta borobilak dituzte, adibidez: Kantauriar mendikatea, Leongo mendiak eta Erdialdeko Sistema.

Tolestura Mendikateak eta Arroak

Tolestura mendikateak: Antiklinal eta sinklinal eskegiak dituzte. Itsas fosetako material mesozoikoak tolestu zirenean sortu ziren (erliebe bortitza eta krestak). Adibideak: Euskal Herria, Kataluniako Kostaldeko Mendikatea eta Mendikate Betikoak.

Sedimentazio-arroak: Grabenak edo sinklinalak dira. Zokaloa hondoratzean edo material mesozoikoak tolestzean sortu ziren. Material tertziarioz beteak daude (paramoak, haranak). Adibideak: Duero, Tajo, Ebro eta Guadalquivir arroak.

Unitateen Deskribapen Zehatza

Goi-lautada eta Barneko Mendikateak

Goi-lautada Aro Primarioan sortu zen, Mendigune Hesperikoa higatzean. Material silizeoak ditu eta ibai-arroilak sortu dira bertan. Barruko mendiak Hirugarren Arokoak dira, harri primarioekin eta tontor lauekin.

Barneko arroak: Blokeak hondoratzean sortu ziren. Aintzira-material tertziarioz beteak daude: paramoak (garaiak eta lauak), landazabalak (baxuagoak eta mendixkekin) eta aldapak. Iparraldea garaia da eta hegoaldea baxuagoa.

Inguruko eta Kanpoko Mendikateak

• Galizia eta Leongo mendigunea: Zokaloa altxatzean sortutako material paleozoikoak.
• Kantauriar mendikatea: Mendebaldean material paleozoikoak eta ekialdean material sekundario tolestuak.
• Iberiar mendikatea: Material sekundarioak tolestzean sortua; barne eta kanpo adarretan banatua fosa tektoniko baten bidez.
• Sierra Morena: Mendikate Betikoak altxatzean sortutako material paleozoikoak.
• Ebroko sakonunea: Ebroko mendigunea hondoratzean sortutako fosa, itsas eta aintzira materialez betea.