Lurraren Barneko Egitura eta Garai Geologikoak Euskaraz

Lurreko Barneko Egitura

Lurraren barnealdea enigma da. Konposizioaren, dentsitatearen eta tenperaturaren arabera, geruza zentrokidez osatuta dago:

• Nukleoa
• Mantua
• Azala

Nukleoa

Nukleoa Lurraren erdian dago. Bolumenaren %15 hartzen du eta burdinaz eta nikelez osatuta dago.

Barneko Nukleoa

6.500 ºC-ko tenperatura eta presio ikaragarria ditu. Egoera solidoan dago.

Kanpoko Nukleoa

Egoera likidoan dago. Nukleoaren beroa erradioaktibitatearen ondorioz sortzen da.

Mantua

Mantua tarteko geruza da, nukleoa inguratzen duena eta hiru geruzetatik handiena dena (bolumenaren %80). Magnesio silikatoz osatuta dago eta magma sortzen du. Magma gainazalerantz bultzatzeak laba erupzioak eta Lurreko plaken higidura eragiten dituzten mugimenduak sortzen ditu (konbekzio-korronteak).

Azala

Azala Lurra inguratzen duten geruzetatik gainazaletik gertuen dagoena eta meheena da; mantuaren gainean dago eta bolumenaren %1 baino ez du hartzen. Solidoa eta zurruna da, harriz (granitoa eta basaltoa) osatuta. Bi zatitan banatzen da:

• Azal ozeanikoa: Ozeanoen azpian dago. Mehea da (6-7 km) eta basaltoz osatuta dago.
• Kontinente-azala: Aurrekoa baino sendoagoa da (70 km-raino) eta granitoz osatuta dago.

Litosfera

Litosfera azalak eta mantuaren goiko zati zurrunak osatzen dute.

Lurraren Historia Geologikoa

Lurraren historia garai geologikoetan zehar gertatu da. Aldaketa motelak geruza sedimentarioetan, harrietan eta fosiletan idatzita geratu dira. Historia hori era geologikotan banatzen da, eraldaketa handien arabera: itsasoen eta lurren banaketa, klimaren aldaketak, izaki bizidunen bilakaera...

Era Geologikoak

• Era Arkaikoa (4.550-570 milioi urte)

  Itsaso ikaragarri handiak eta lehen harri magmatikoak sortu ziren.

• Era Primarioa (570-250 milioi urte)

  Harri sedimentarioak agertu ziren; tolestura handiak gertatu ziren. Pangea izeneko kontinente bakarra zegoen. Lehen narrastiak eta arrainak agertu ziren, baita lehen landareak ere.

• Era Sekundarioa (250-65 milioi urte)

  Harri sedimentario modernoak sortu ziren itsasoetan, eta kontinenteak bereizten hasi ziren. Dinosaurioak eta halako beste zenbait narrasti garatu ziren, eta lehen hegaztiak agertu ziren.

• Era Tertziarioa (65-1,6 milioi urte)

  Kontinenteak banatzeko prozesuak aurrera jarraitu zuen, eta mendikate gazte eta handiak sortu ziren. Lurra hegaztiz eta ugaztunez bete zen.

• Era Kuaternarioa (1,6 milioi urte - gaur egun)

  Erliebea aldatu zen haizearen, uraren eta izotzaren eraginez, eta gizakia agertu zen, Lurrak gaur egun duen egoerara iritsiz.