Arrisku Geologiko eta Ingurumenekoak: Analisia eta Prebentzioa
Arriskuen kontzeptua eta faktore nagusiak
Arriskuak: kalte pertsonala, galera ekonomikoa edo ingurumenari eragin diezaiokeen egoera oro dira.
Arriskuen faktoreak
- Arriskugarritasuna: gertatzeko ala ez gertatzeko probabilitatea.
- Zaurgarritasuna: esposizioarekiko hildakoen ehunekoa (%).
Arriskuen planifikazioa
- Predikzioa: non, noiz eta zein intentsitaterekin gertatuko den aurreikustea.
- Prebentzioa: neurri estrukturalak eta ez-estrukturalak hartzea.
Lurrikarak eta sumendiak
Lurrikarak
Esposizioa: pertsona kopuruarekiko lotura. Zaurgarritasuna: etxeen eraikuntza motaren araberakoa da.
- Aurrekari sismikoak: lur-goratzeak eta makrolurrikarak.
- Intentsitatea: Mercalli eskalan neurtua, eragindako kalteen arabera.
- Magnitudea: Richter eskalan neurtua, askatutako energiaren arabera.
- Zeharkako arriskuak: gas-hodiak, urtegi-hausturak, tsunamiak eta eraikinetako kalteak.
Sumendiak
Sumendi mota nagusiak: Hawaii, Stromboli, Vesubio eta Pelearra dira.
- Zeharkako arriskuak: tsunamiak, laharrak eta gas toxikoen igortzea.
- Aurreikustea: arriskugarritasun-mapak egitea funtsezkoa da.
- Prebentzioa: laba etxeetarantz desbideratzea, sumendi jariakorretan eremua ebakuatzea eta likatsuetan sarbidea debekatzea.
Geodinamika eta bestelako arriskuak
Diapiroak
Gatzak goiko materialak baino dentsitate txikiagoa duenez, gora egiten du eta deformazioak sortzen ditu. Arriskuak: eraikuntzetako ezegonkortasuna eta hondoratzeak. Detektatzeko arrisku-mapak erabiltzen dira.
Kanpo dinamika
Hemen sartzen dira hondoratzeak eta lurzoru espantsiboak.
Mendi-hegalen mugimenduak
Hainbat parametrok dute zerikusia mugimendu hauetan:
- Topografia eta landaretza.
- Klimatologia eta gainazaleko ur-isurketa.
- Maila freatikoaren aldaketa eta meteorizazio handia.
- Gizakiak eragindako aldaketak.
Arrisku mistoak eta klimatikoak
Kostaldeko arriskuak
Turismoa dela eta, masifikazioak arrisku handia dakar. Kostaldeetan dikeak, olatu-hormak eta kai-muturrak eraiki behar dira segurtasuna bermatzeko.
Uholdeak
Arrazoi klimatikoak, geologikoak eta antropikoak dituzte. Neurri estrukturalak eta ez-estrukturalak hartu behar dira:
- Neurri estrukturalak: dikeak eraiki, ibilguaren edukiera handitu (estuguneak kenduz), ijezte-urtegiak egin goi-ibilguan, ibilgu berriak sortu zaharrak desbideratuz (adibidez, Valentzia) eta basoberritzea (ur-isurketa, higadura eta sedimentazioa gutxitzeko).
- Neurri ez-estrukturalak: arrisku-mapak, lurralde-antolamendu mapak (5 metrorainokoak), aseguruak eta alarma-sistemak.
Arrisku biologikoak
- Ingurumenari erasaten diotenak: bioteknologia eta izaki transgenikoak, izurriteak monolaboreetan eta espezie inbaditzaileak.
- Gizakiari erasaten diotenak: gaixotasunak, hala nola malaria, HIESa, tuberkulosia eta kolera.
- Gizakiaren ondasunei erasaten diotenak: eraikuntzen hondamenak, zenbait landareren sustraiek eragindakoak, adibidez.