DBH mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Industria Iraultza: Definizioa

Ekoizpen-prozesuetan makinak masiboki erabiltzen hasi zirenean sortu ziren aldaketa ekonomiko eta sozial garrantzitsuen multzoa.

Industria Iraultza Eragin Zuten Faktoreak

• Erdi Aroan izurri bubonikoaren epidemiek behera egin zuten.
• Elikadura hobetu zen, eta horren ondorioz, biztanleak gutxiago gaixotu ziren.
• Higienean aurrerapenak egon ziren.
• Osasungintzan hobekuntzak izan ziren.

Iraultza Demografikoa: Jaiotza eta Heriotza-Tasak

Jaiotza-tasa 1720. urtean behera egin zuen, baina elikadura eta higienea hobetu zirelako, 1750. urtean berriro igo zen. Heriotza-tasa 1710 eta 1740 urteen artean oso altua zen; jende asko hil zen. Hala ere, higienea eta elikadura hobetu zirenez, jaitsi egin zen.

Nekazaritza Iraultza eta Industrializazioa

Industrializaziorako...

Migrazioak: Kausak eta Motak

Migrazio kausak:

• Ekonomikoak: Lana bilatu eta bizi-kalitatea hobetzeko nahia.
• Politikoak: Gerrak, gatazkak eta jazarpenak.
• Naturalak: Hondamendi naturalak edo ingurumen-aldaketak.

Migrazio motak:

• Iraupenaren arabera: Behin-behinekoak eta iraunkorrak (permanenteak).
• Helmugaren arabera: Nazionalak eta nazioartekoak.
• Arrazoien arabera: Borondatezkoak eta behartutakoak.

Jaiotza eta Heriotza Tasak Eragiten Dituzten Faktoreak

Jaiotzak eragiten dituzten faktoreak:

• Kulturalak: Erlijioa eta tradizioak.
• Ekonomikoak: Krisialdietan behera egiten dute, oparaldietan gora. Landako gizarteetan jaiotza-tasa altuak, eta gizarte industrialetan jaiotza-tasa baxuak.
• Politikoak: Legeak (abortua, antisorgailuak), lanaldia murriztea, diru-laguntzak

Bigarren Sektorea

Lehengaiak eraldatu eta giza beharrak asetzeko beste produktu batzuk egiten dituzten jarduera ekonomikoak biltzen dira.

Garrantzitsuena industria da.

Industria

Lehengaiak eraldatzen ditu, eta zuzenean kontsumi daitezkeen produktu landuak edo berriro beste industria-prozesu bateko lehengai gisa erabili daitezkeen produktu erdilanduak egiten ditu.

Hiru elementu hauek behar ditu:

• LEHENGAIAK: Industriak produktu landu edo erdilandu bihurtzen dituen baliabide naturalak dira.
• ENERGIA-ITURRIAK: Lehengaien eraldaketa-prozesu industriala gauzatzeko behar den indarra ematen duten baliabide naturalak dira.
• PRODUKZIO-FAKTOREAK:
  • Langileak
  • Kapitala edo ekoizteko behar diren ondasunak
  • Teknologia edo produkzioan erabilitako jakintzen eta metodoen multzoa.

Nekazaritza Politika Bateratua (NPB)

Nekazaritza Politika Bateratua (NPB) Espainian Europako Erkidegoko merkatu bakarrean sartu zenetik aplikatzen den neurri multzoa da, estatu kideetako nekazaritza bultzatzeko eta erregulatzeko. Horren eraginez, prezioak igo ziren, Estatu Batuetan eta Latinoamerikan egiten ziren erosketak gutxitu zituen eta laguntza ugari jaso ziren. Gainera, ekoizpen-kuotak edota lurrak estentsibo egitea ezarri zitzaizkien soberakinei (zerealak, ardoa, esnea, behi-haragia). Hori dela eta, ohiko produkzioak mugatu dira Espainian.

Erabilitako Nekazaritza Azalera

EUSTAT-en arabera, erabilitako nekazaritza azalera landutako lurren eta bazkaleku iraunkorretako lurren multzoa da. Landutako lurren artean, honako hauek ditugu:

• Belarki-

Urbanizazio Industriala

Industrializazioaren hasieratik 1975eko krisi ekonomikora arteko garaia hartzen du. Garai honetan urbanizazio-tasa handia zen, hirietako biztanleria landa-eremuetakoa baino gehiago hazi baitzen. Hori faktore administratibo eta sozioekonomikoek eragin zuten.

Espazioaren ikuspegitik, hazkundea hiri handietan kontzentratu zen; hiriak espazioan hedatu ziren eta periferia zabalak eratu ziren.

Urbanizazio Industrialaren 4 Etapak

• XIX. mendearen erdialdera arte: Hirietako demografia-kontzentrazioa txikia izan zen.
• XIX. mendearen erdialdetik Espainiako Gerra Zibilera arte: Urbanizazio-tasa ia bikoiztu egin zen, eta hiri-hazkundearen faktore nagusia industria izan zen.
• Espainiako Gerra Zibila eta gerraondoa: Hiri-hazkundea geldotu egin

Nekazaritzaren Eraginak

• Kutsatu egiten ditu lurzoruak eta akuiferotako urak.
• Ureztapen-sistema modernoek ur-asko behar izaten dute eta akuifero gehiegi ustiatzen dira.
• Landagunetik biztanleria joaten ari da.

Garrantzi handia du nekazaritzak.

Nekazaritza Mota Nagusiak

Nekazaritza tradizionala: Lurra lantzen dute, elikagaiak lortzeko.

Plantazio handiak: Multinazional boteretsuen interesei lotuta.

Nekazaritza Tradizionala

Helburu nagusia elikagaia lortzea da nekazari-familiarentzat. Ustiategi txikietan egiten da. Janaria urte osoan izango dutela bermatzea. Zenbait produktu hazten dituzte batera, teknika eta tresnak zaharkituak dira. Produktibitatea oso txikia da. Ezin dituzte aurrerapen teknologikoak eskuratu, hori dela eta faktore fisikoen oso mende dago...

EBko Biztanleriaren Demografia eta Kontrasteak

Biztanleriaren Banaketa

• Dentsitate baxuenak: faktore fisikoetan oinarritzen dira, klima hotzeko iparraldean (Suedia) eta lehortasun handiko lekuetan (Iberiar Penintsularen barrualdean).
• Dentsitate altuenak: giza faktoreetan oinarritzen dira. Merkataritzaren goraldia, industrializazioa eta tertziarizazioa dira arrazoi nagusiak. Hiri-aglomerazio handiak sortu dira. Biztanleria bi ardatz nagusitan zehar hedatzen da: Po ibaiaren eta Mediterraneoaren itsasertzetan zehar, eta Renaniatik Silesiara.

Berezko Hazkundea

Berezko hazkundea baxua edo negatiboa da, jaiotza- eta heriotza-tasa eskasak direla eta. Gaur egun, hazkundea zertxobait altuagoa da hazkunde-tasa bultzatzearen aldeko politikak egin zituzten mendebaldeko...

Periferia eta Oraintsu Hiri-Aldaketak

Gerra Zibilaren osteko urteetan (1939), depresio ekonomikoa zela eta, hiri-aldaketa ez zen oso esanguratsua izan.

Aitzitik, 1960ko hamarkadatik aurrera, Espainiako hiri nagusiek hazkunde handia izan zuten. Arrazoiak:

• Biztanlearen berezko hazkundea
• Nekazarien inmigrazioa (landa-exodoa)
• Turismoaren gorakada

Modu horretan, periferia zabalak sortu zituzten. Hiri-inguru horiek auzoko ukalerriekin elkartu ziren batzuetan, eta hiri-aglomerazioak sortu zituzten.

Gaur egun, hiri handien hazkunde-erritmoa txikiagoa da, baina espazioan hedatzen jarraitzen dute, hiriko eta landako lurzoruaren erabilerak eta bizimoduak nahasten dira. Hiri-periferiak hainbat ingurutan egituratzen dira:

• Egoitza-auzoak
• Industria-inguruak
• Ekipamendu-

Demografia Kontzeptuak

Bizi-itxaropena: Une jakin batean, leku bateko biztanleriak bizitako urteen batez bestekoa da. Hona hemen kalkulatzeko formula:

• Multzo bateko kideek bizitako urteen batura / Multzo horretako gizabanakoen kopurua = Bizitako urteen batez bestekoa.

Biztanleriaren zahartzea: Biztanleriaren adinaren araberako egitura aztertzeko erabiltzen den indizea da. 65 urtetik gorako gizabanakoen kopurua biztanleria osoarekin konparatuta kalkulatzen da. Emaitza ehunekotan ematen da, formula honen bidez:

• Zahartze-indizea = (65 urtetik gorako biztanleria * 100) / Biztanleria osoa = %

Migrazio-saldoa: Immigrazioaren eta emigrazioaren arteko aldea da. Emaitza positiboa bada, immigrazioa dagoela adierazten du; negatiboa bada, aldiz, emigrazioa...

Aniztasuna gizarte bakoitzaren barruan

Sarrera

Gizakiak betidanik taldetan bildu izan dira: lehenengo klan eta tribuetan, geroago herri, hiri, estatu, inperioetan. Gizartean mailak bereizten dira, hierarkia baten arabera antolatutak. Ez dago hierarkierik gabeko gizarterik. Pertsonek egokitu zaien gizarte-maila aldatzeko duten erraztasunen edo zailtasunen arabera, bi gizarte mota bereizten dira: gizarte estatiko edo itxia eta gizarte dinamiko eta irekia. Aldaketek gizarte osoaren egiturari eragiten diotenean, gizarte-iraultza gertatu dela esaten dugu.

• Iraultza neolitikoa: nomadak izateari utzi zioten, kontzienteak zirela nekazaritza eginez berriz janaria lortuko zutela.
• Iraultza liberalak: berdintasuna zegoen legearen aurrean, estamentuak kendu