Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Hiztegia

Nekazaritza intentsiboa: Nekazaritza-ustiapen mota bat da, lur-azalera txikietan kokatzen dena. Etekin handiak ematen ditu, lan-arloan teknika aurreratuen erabileran inbertsio handiak egiten direlako eta ekoizpena espezializatu delako.

Nekazaritza estentsiboa: Nekazaritza-ustiapen mota bat da, lur-azalera handietan kokatzen dena. Etekin txikiak ematen ditu, lan-arloan teknika tradizionalak erabiltzen direlako eta teknika aurreratuetan inbertsio gutxi egiten delako.

Abeltzaintza intentsiboa: Abeltzaintza-ustiapen mota bat da; abereak ikuiluratuta daude eta pentsuekin elikatzen dira, erabat edo zati handi batean.

Abeltzaintza estentsiboa: Abeltzaintza-ustiapen mota bat da, abereei jaten emateko lur zabalak erabiltzen dituena. Arraza autonomoei...

Industrializazio aurreko hiria Espainian

Hirien hasieratik XIX. mendeko industrializazioaren hasierara arteko garaia hartzen du prozesu honek. Garai honetako ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

• Urbanizazio-tasa: Ehunekoa txikia eta egonkorra zen; hiriko biztanleriaren batez bestekoa 5.000-10.000 biztanle ingurukoa zen.
• Faktoreak: Estrategiko-militarrak, politiko-administratiboak, ekonomikoak, erlijiozkoak eta kulturalak ziren.
• Espazioa: Urbanizatutako eremua murriztua zen eta inguruko landa-eremuetako espaziotik bereizita zegoen, normalean harresi baten bitartez.

Hiru etapa nagusi bereizi daitezke: Antzinaroa, Erdi Aroa eta Aro Modernoa.

Antzinaroa: Lehen hiriak eta erromanizazioa

Espainiako lehen hiriak K.a. VIII. mendean agertu ziren, feniziarren...

2c. Gipuzkoako eredua

XX. mendearen hasieran, Gipuzkoak ere bere industrializazio prozesua hasi zuen. Probintzia horrek, berriz, ez zion Bizkaiako ereduari jarraitu: ez industria sektoreari, ez enpresa tamainari, ez eta kokapen geografikoari dagokionez ere.

1841etik aurrera, Espainiako barnemerkatua ireki zenetik, Gipuzkoan mota askotako industriak sortzen hasi ziren:

• papergintza
• metalurgia
• ehungintza
• arrantza-industria
• elikagaien industria
• altzarien industria

Neurri txiki eta ertaineko enpresak ziren, eta Debako, Urolako eta Oriako bailaretan eta Hernanin, Pasaian eta Irunen kokatu ziren. Bizkaian baino askoz atzerriko kapital gutxiago inbertitu zen. Gipuzkoako merkatariak, lur-jabeak eta indianoek jarri zuten kapitala.

1898tik aurrera, azken kolonietatik...

Geografia eta Lurralde Antolakuntzako Kontzeptuak

Geografia

Lurrak hartzen duen gainazal osoaren espazio geografikoak eta elkarrekin dituzten harremanak aztertzen dituen zientzia da (ibaiak, mendiak, itsasoa…). Horiek irudikatu, deskribatu eta azaldu egiten dira lurralde-antolakuntzarako.

Nekazaritza-ustiapena

Jabe edo enpresaburu bakar baten ardurapean nekazaritza-produktuak ematen dituen unitate tekniko-ekonomikoa da.

Urbanizazio-prozesua

Hirietan gero eta biztanle, ekonomia-jarduera nagusi eta berrikuntza gehiago kontzentratzea da. Urbanizazio edo hiritze-prozesua mundu osoan gertatzen ari den hirien hazkundea da.

Arro hidrografikoa

Ibai batek eta bere ibaiadarrek, aintzira edo itsaso berera isurtzen diren urak jasotzen dituen lur-hedadura da....

Espainiako Trenbidearen Hasiera eta Lehen Etapa

Penintsulan, Espainiako lehenengo trenbidea Bartzelona-Mataró izan zen (1848). Ondoren etorri ziren: Madril-Aranjuez (1851), Valentzia-Xàtiva (1854), eta Jerez de la Fronteratik portura Andaluzian (1854), besteak beste. Bi hiri edo hiri bat portuarekin lotzeko eraiki ziren trenbide labur hauek Espainiako trenbidegintzaren lehenengo etapa osatu zuten.

Trenbide Sare Nazionalaren Beharra

Trenaren hedapenak Ingalaterran, Frantzian eta Alemanian ekarritako aurrerakuntza adibide izanik, Espainian ere, Estatu mailako trenbide sarearen beharra aurreikusi zen.

Burdinbideen Lege Orokorra (1855)

Helburu horrekin, Biurteko Progresista Aldian, Espartero Lehendakari zela, Gorteek Burdinbideen Lege Orokorra onetsi...

Ingurumen Politika

Gobernuek, batez ere herrialde garatuetakoek, ingurumena zaintzeko politikak bilatzen ari dira. Hona hemen neurri batzuen adibideak:

• Ingurune babestu gehiago indartu zituzten.
• Ingurumen legeak egitea.
• Ingurumen eragina aztertzea zenbait kalte izan dituzten kasuetan.
• Naturarako kaltegarriak izango ez diren ekoizpen moduak bultzatzea, adibidez, kutsadurarik ez dutenak.

Hala ere, nahiz eta gauzak hobetu, munduak oraindik lantzeko ingurumen arazoak ditu, hala nola lurraren berotzea eta biodibertsitatearen galera. Horretarako, nazioarteko konferentziak garrantzitsuak bihurtu dira.

Nekazaritza eta Abeltzaintzaren Ingurumen Eragina

Nekazaritzan, laborantza eremuak gero eta handiagoak dira jende gehiago elikatu behar delako, baina horrek...

EAEko Industriaren Banaketa Espaziala

Euskal Autonomia Erkidegoko industriaren banaketa espazialak oso ezaugarri ezberdinak erakusten ditu lurralde bakoitzean. Jarduera hiriburu guztietan kontzentratzen da, baina, nahiz eta haien artean lotura izan, eredu bereziak daude.

• Bizkaia: Eredu polarizatua dago, Bilbo Handiaren inguruan kontzentratzen baita industria kopuru eta enplegu portzentaje handiena.
• Gipuzkoa: Donostialdetik Bidasoaldera bitarte industria kontzentrazio handia egon arren, banaketa erregularragoa eta orekatuagoa da bailaratan.
• Araba: Eredu desorekatua erakusten du, makrozefalia nabarmena dagoelarik Gasteizko inguruan.

Industriaren Garapen Historikoa

Banaketa espazial horren zergatiak historikoak dira:

• XIX. mendearen bigarren erdialdea:

Errepideak funtsezko azpiegiturak dira, biztanleguneak elkarrekin lotzen baitituzte.

Espainiako Errepide Sarearen Ezaugarri Nagusiak

1. Eskumenen Banaketa eta Estatuko Sarea

   Sarearen gaineko eskumenak banatuta daude. Estatuko sareak herrialdeko biztanlegune nagusiak lotzen ditu, nazioarteko sarearekin konektatuz.

2. Errepide Sarearen Diseinu Erradiala

   Penintsulako errepide-sarearen diseinua erradiala da: erdigunea Madril du, eta ardatzak hedatzen ditu biztanleria eta jarduera ekonomikoa kontzentratzen diren periferiako portu eta hiri nagusietara. Eredu hori, XVIII. mendean sortu zen borboitarrekin, 1960ko hamarkadan finkatu zen, sarea modernizatu zenean. Gaur egun, egitura horrek mailatzeko joera ageri du, zeharkako ardatzen bidez.

3. Ezaugarri Teknikoak

Europar Batasuna

1957an sei herrialdek Europako Ekonomia Erkidegoa sortu zuten Erromako Itunaren bitartez. 1993an, Europako Ekonomia Erkidegoa Europako Batasuna bihurtu zen Maastrichteko Itunarekin. Gaur egun 27 herrialdek osatzen dute Europar Batasuna. Parlamentuari dagokionez, egoitza ofiziala Estrasburgon dago; administrazio eta funtzio exekutiboen egoitza Bruselan dago; eta Europako Justizia Auzitegiaren egoitza Luxenburgo hirian dago.

Helburuak:

• Garapen ekonomiko eta sozial orekatua eta etengabea bultzatzea.
• Estatu kideen nazioarteko posizioa indartzea eta herritarren defentsa bermatzeko kanpo‑politika bateratua garatzea.
• Herritarren eta estatu kideen interesak eta eskubideak babestea eta elkarren arteko laguntza areagotzea.

Tolestura mendien

Ipar eta Ipar-mendebaldea (I-IM) hartzen ditu.

Ingurune fisikoa

• Malkartsua: leku lau gutxi ditu.
• Klima ozeanikoa: euritsua urte osoan eta tenperatura epelak.

A. Nekazaritza-egitura

Biztanleria

• Zahartuta eta urria.
• Lehen ugaria zen, baina biztanleak emigratzera behartuta ikusi ziren.
• Biztanleria sakabanatua: herrixka, auzo, parrokia eta herrietan oinarrituta.

Ustiategiak: Minifundioak

• Lursail txikiak dituzte, hesien bidez banatuak.
• Mekanizazio zaila; ondorioz, errentagarritasun gutxi.
• Partzela-kontzentrazioko planek porrot egin dute.

Lurzoruaren erabilera

Iraganean: polilaborantza zegoen, iraupen-nekazaritza bat aurrera eramanez. Soro txikietan honako hauek landatzen ziren:

• Barazkiak eta frutak.
• Artoa eta patata.
• Mahatsondoa (Galizian).
• Lur okerragoetan: garagarra