Espainiako eta Euskadiko Nekazaritza Paisaiak

Hiztegia

Nekazaritza intentsiboa: Nekazaritza-ustiapen mota bat da, lur-azalera txikietan kokatzen dena. Etekin handiak ematen ditu, lan-arloan teknika aurreratuen erabileran inbertsio handiak egiten direlako eta ekoizpena espezializatu delako.

Nekazaritza estentsiboa: Nekazaritza-ustiapen mota bat da, lur-azalera handietan kokatzen dena. Etekin txikiak ematen ditu, lan-arloan teknika tradizionalak erabiltzen direlako eta teknika aurreratuetan inbertsio gutxi egiten delako.

Abeltzaintza intentsiboa: Abeltzaintza-ustiapen mota bat da; abereak ikuiluratuta daude eta pentsuekin elikatzen dira, erabat edo zati handi batean.

Abeltzaintza estentsiboa: Abeltzaintza-ustiapen mota bat da, abereei jaten emateko lur zabalak erabiltzen dituena. Arraza autonomoei eta lan-teknika tradizionalei lotuta egoten da.

Nekazaritza-ustiapena: Enpresa baten edo nekazariaren beraren esku dagoen nekazaritza-ekoizpenaren unitate tekniko-ekonomikoa da, lursailak elkarrekin edo bananduta egon arren, eta jabetza nekazari berarena izan ala ez.

Tamainaren arabera, ustiapen txikia 10 unitate baino txikiagoa da, ertaina 10 eta 100 unitate artekoa, eta handia 100 unitate baino handiagoa. Edukitza-erregimenari dagokionez, jabetza osokoan jabea eta zuzendaria pertsona bera dira; partzuergoan, jabeak beste pertsona bati lagatzen dio lurra uztaren ehuneko bat ordaintzearen truke; eta errentamenduan, errenta bat ordaintzearen truke lagatzen da.

Nekazaritza-paisaia: Nekazaritza-espazioaren morfologia da, inguru naturalaren eragile fisikoen (erliebea...) eta bertan egindako nekazaritza-jardueraren arteko konbinazioaren emaitza. Espainian 5 motatako nekazaritza-paisaiak daude: ipar hezekoa, barrualdeko kontinentalizatua, mediterraneoa, mendi hezekoa eta Kanarietakoa. EAEkoak, berriz, euskal kantabriarra eta landa-paisaia euskal mediterraneoa dira.

NBP (Nekazaritza Politika Bateratua): 1992an Europar Batasunak ezarri zuen politika, nekazaritza-sektorea kanpoko lehiaren aurrean babesteko, ekoizkortasuna areagotzeko, merkatuak egonkortzeko eta kontsumitzaileei nekazaritzako gaiak arrazoizko preziotan ziurtatzeko.

Espainiako Nekazaritza Maparen Iruzkina

1. Elementu formalak

Mapak hainbat bilbetan adierazitako bost nekazaritza-paisaia jasotzen ditu. Bere hedaduragatik, penintsulako barnealdeari dagokiona nabarmentzen da; zehatzena, berriz, Kanariar Uharteena da.

Paisaia guztiak Espainiako mapa probintzial eta autonomiko batean kokatuta daude. Espainia hezeko nekazaritza-paisaia Galizian, Asturiasko Printzerrian, Kantabrian, EAEn eta Nafarroako iparraldean dago.

Mendiko paisaia Espainiako gailur garaienetan dago, bereziki Kantauri mendikatean, Pirinioetan eta Sistema Zentraleko zein Iberiar sistemako guneetan. Espainia hezean bezala, abeltzaintzarako eta basogintzarako tokia da.

Penintsulako barnealdeko paisaia mediterraneoa, batez ere, bi Gaztelak, Nafarroako erdialdea eta hegoaldea, Aragoi, Madril eta Extremadura hartzen ditu.

Espainia beroaren paisaia mediterraneoa kostaldea hartzen du. Barazkien tokia da, eta negu leuneko klima mediterraneoaren eragin handia du.

Kanarietako paisaia ere jaso behar dugu. Barnealdeko itsasertzeko eta lehorreko ureztaketek hartzen duten espazioa da, eta uharteen aniztasunak uniformetasuna nabarmen baldintzatzen duen Kanarietako klimaren funtzioa jasotzen du.

2. Baserri-paisaia ozeanikoa

Iberiar penintsulako iparraldea eta ipar-mendebaldea hartzen ditu. Erliebea malkartsua da eta klima ozeaniko euritsua nagusi. Populazioa sakabanatua eta tartekatua da, eta biztanleria urria eta zahartua.

• Nekazaritza: Azalera txikia hartzen du, haran estuak direnez, aprobetxamendu eskasa ematen dute.
• Abeltzaintza: Baserri-jarduera nagusia da. Ustiategi txiki eta ertainetan oinarritzen da eta behi-aziendak dira nagusi.
• Basogintza: Altzarigintzarako eta papera lortzeko erabiltzen da.

3. Barrualdeko baserri-paisaia mediterraneoa

Populaketari dagokionez, Duero eta Ebroko haranetan herri txikitan kontzentratutako populazioa dago. Biztanleria urria eta zahartua da emigrazioaren ondorioz. Ustiategiak hainbat tamainatakoak dira.

• Nekazaritza: Alde handiak daude lehorreko laborantzaren eta ureztatuaren artean. Lehorreko laborantza nagusi da goi-lautadan eta Ebro zein Guadalquivirreko haranetan. Ureztapenak nekazaritza intentsiboagoa egiteko aukera ematen du.
• Abeltzaintza: Garrantzitsua da; lehorreko eta ureztatutako espazioetan behi-aziendak izaten dira.
• Basogintza: Soriako Tierra Pinariega eskualdean nabarmentzen da.

4. Kostaldeko baserri-paisaia mediterraneoa

Mediterraneo itsasoko kostaldea eta eremu prelitorala hartzen ditu. Erliebe gorabeheratsua du eta klima kostaldeko mediterraneoa da. Ustiategiak hainbat tamainatakoak dira: lehorreko eremuetan txikiak eta ertainak izan ohi dira. Lurzoruaren erabilera nekazaritzan oinarritzen da gehienbat.

• Nekazaritza: Alde handiak daude. Lehorreko laborantzan jarduten dute eremu prelitoral menditsuan eta Mallorca barrualdean. Laborantza ureztatuak tenperatura leunak eta erliebearen babesa ditu.
• Abeltzaintza: Behi eta txerri aziendak Katalunian dira nagusi, hiri-eskariak bultzatuta. Ardi-azienda, berriz, lehorreko laborantzako eremuetan dago.
• Basogintza: Garrantzi txikia du.

5. Mendialdeko baserri-paisaia

1.000 metroko altitudetik gorako lurralde menditsuak hartzen ditu. Ingurune fisikoa desegokia da baserri-jardueretarako eta klima hotza da. Populazioa sakabanatua zen, baina gaur egun herri handietan kontzentratzen da. Biztanleria-dentsitate txikikoa da eta emigratzeko joera dago.

• Nekazaritza: Haranen behealdean egiten da.
• Abeltzaintza: Estentsiboa da. Mediterraneoko mendialdean ardi-azienda da nagusi.
• Baso-ustiapena: Handiagoa da iparraldeko mendietan.

6. Kanarietako baserri-paisaia

Kanarietan ematen da. Erliebe gorabeheratsua da nagusi, beroa urte osoan, eta prezipitazio urri zein irregularrak behe-lurretan. Populazioa sakabanatua da, herrixka eta herri-multzo txikitan. Ustiategiak txikiak dira erdi-mailako altitudeetan, eta handiagoak kostaldeko eremu ureztatuetan. Lurzoruaren baserri-erabilerak urriak dira.

• Nekazaritza: Alde handiak daude kostaldeko eremuen eta barrualdeko erdi-mailako altitudeko eremuen artean.
• Abeltzaintza: Ardi eta ahuntz aziendak urriak dira.
• Basogintza: Pinudiak, pagadiak, txilardiak eta lursailako zura erabiltzen dira eraikuntzarako eta laboreetako euskarrietarako.

Euskadiko Nekazaritza Paisaiak

Euskadi Kantabriako Paisaia

Bizkaiko goiko isurialdearen eta isurialde mediterraneoaren banalerroko iparraldeko lurrak hartzen ditu. Erliebe malkartsua du eta eremu lauetan ibaietako ibilgu ertain eta baxuen estatuak sartzen dira. Klima ozeanikoa da, prezipitazio ugari eta erregularrekin, baina lurzoruaren kalitatea txikia da.

Nekazaritza-egitura:

• Landa-inguruan biztanle gutxi eta sakabanatuta daude. Etxeak (baserriak) harrizkoak dira eta bi isurialdeko teilatuak dituzte.
• Nekazaritzako langileen kopuruak nabarmen behera egin du. Jarduerak haranen barruan biltzen dira, eta nekazaritza intentsiboa plastikopean (berotegietan) ere badago.
• Larre ugariak daude abeltzaintzarako: behi-aziendak dira nagusi (esnea eta haragia) erregimen intentsiboan. Ardi-aziendak garrantzi gutxiago du.

Euskadi Mediterraneoko Landa-inguruko Paisaia

Isurialde atlantiko eta mediterraneoaren banalerroko hegoaldeko lurrak dira. Ingurune fisikoan laborantzarako arazoak dituzten eremuak daude, eta klima trantsiziozkoa da (mediterraneotik mediterraneora).

Nekazaritza-egitura:

• Landa-inguruko biztanleria ugariagoa da. Arabar Errioxan harrizko etxeak eta isurialde bakarreko teilatuak daude.
• Ustiategien tamaina handitu egin da lursailak elkartzeagatik eta errentamenduaren ondorioz.
• Nekazaritza espezializatu egin da: lehorreko lurretan zerealak (garia, ekilorea...) eta mahastiak nagusi dira. Ustiategi txikiak baina oso errentagarriak dira, produktibitate eta kalitate handikoak.
• Ureztatutako lurretan (Ebroren inguruan): artoa, azukre-erremolatxa, fruta-zuhaitzak, patatak eta baratzetako produktuak elikadura-industriara bideratzen dira.
• Baso-ustiaketa gehiena Arabako mendilerroetan egiten da.