Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ondoren agertzen den informazio iturri geografikoa Euskal Autonomia Erkidegoko hiri hierarkia mapa bat da. Mapa honen datuak 2006koak dira eta tamaina eta kolore desberdineko ikur borobilen bidez lurraldeko biztanle gune desberdinak agertzen dira, biztanleak milaka zenbatuta.

Legendaren arabera, bost gune hierarkiko ikusiko dira mapan:

• 5 eta 10 mila biztanle bitartekoak
• 10 eta 25 milakoak
• 25 eta 50 milakoak
• 50 eta 100 mila bitartekoak
• Eta azkenik, handienak, 100 eta 355 mila biztanle bitarteko inguruak

Lehenengo hiru ikurrek (5.000-50.000 biztanle) herri ertainak adieraziko dituzte eta azkeneko biek (50.000-355.000 biztanle) udalerri handiak. Legendan agertzen ez diren 5.000 biztanle baino gutxiagoko guneak, herri txikiak izango dira. Hau kontuan...

Hirigintzako funtsezko kontzeptuak eta definizioak

• Alde Zaharra

  Alde Zaharra: Jatorritik eta XIX. mendearen erdialdean industrializazioa hasi arte urbanizatutako hiriaren zatia da. Egungo hiriaren azalera txikia hartzen du eta kultura-balio handia izan ohi du.

• Zabalgunea

  Zabalgunea: XVIII. mendean, baina batez ere XIX. mendean (batzuetan XX. mendean), hiri-hazkunde nahaspilatuari eman zitzaion erantzun eta urbanizazio planifikatua izan zen. Auzo historiko edo zaharren ondoan burgesia bizitzeko egin ziren auzo berriek osatzen dute, eta berezko ezaugarri fisikoak dituzte.

• CBD (Central Business District)

  CBD: Central Business District esan nahi du eta hiri-merkataritza eta negozio-jarduera elkarretaratzen duen hiriaren partea da. Normalean zabalgunean

Mendiko nekazaritza-paisaia

Muturreko baldintzak ditu: altitude eta malda handiko erliebea, klima hotza eta prezipitazio ugariak.

• Biztanleria: dentsitate txikia du eta emigratzeko joera handia. Populazioa sakabanatuta dago edo herri handiagoetan pilatzen da.
• Ustiategiak: kontraste handiak dituzte. Lursail txikiak eta ustiategi pribatu txikiak daude, udalaren baso eta larreekin batera.
• Nekazaritza: iparraldeko mendietan, baratzeko laborantzetan espezializatuta dago.
• Abeltzaintza: estentsiboa da, iparraldeko mendietan behiak edo ardiak hazten dira, tontorreko sastrakadietan eta larreetan bazkatzen direlarik.
• Baso-ustiapena: iparraldeko mendietan garrantzi handiagoa du, eukalipto, gaztainondo eta pinuaren zurarekin.

Kanarietako nekazaritza-paisaia

Ingurune...

HIRI-EGITURA

Hiri-egitura hiria morfologia eta eginkuzun bereziak dituzten inguruetan zatitzea da. Urbanizazio-prozesu luzearen emaitza modura, gaur egungo Espainiako hiriak egitura konplexua du.

INDUSTRIA AURREKO HIRIA: ALDE ZAHARRA. Alde zaharra jatorritik XIX. Mendearen erdialdean industrializazioa hasi arte urbanizatutako hiriaren zatia da.

Industria aurreko aldearen herentzia. A) Hiri gehienak harresiz inguratuta zeuden. Xedeak defentsa zen. B) Planoa irregularra izan ohi zen. Kaleak estuak eta bihurriak ziren, antzinako eta Erdi Aroko hiri askotan (Tarragona, Aranjuez) C) Hiri-bidlea itxia zen, baina etxebizitza askok patioak, eskortak eta baratzeak zituzten. Eraikuntzan familia bakarreko etxebizitzak D) Lurzoruaren erabilerak askotarikoak

Migrazio Mugimenduak Espainian

Barruko Migrazioak

Estatuko mugen barruan egiten dira. Bi motatakoak: tradiziozkoak (1975 artekoak) eta gaur egungoak.

Tradiziozko Barruko Migrazioak

XIX. mendearen azken herenean eta 1975eko krisi ekonomikoaren artean garatu ziren. Nekazaritza-migrazioa izan zen batez ere, jomuga beste nekazal lurrak eta industria-guneak izan ziren.

Urtaroko eta Aldizkako Migrazioak (XIX. mendea – 1960ko hamarkada)

Nekazal munduan eman zen eta jomuga beste nekazaritza-inguruak izan ziren (mahats-bilketa, oliba-bilketa…). Garai hartako mekanizazioa oso urria zen eta horregatik ematen ziren. Bestalde, beste batzuk hirira joaten ziren lana bilatzera, soroek lanik ematen ez zuten garaietan, nekazaritzarekin zerikusirik ez zuten beste...

Turismoa Euskadin

Euskadiko turismoaren garrantziari dagokionez, Euskadi, Espainiako erkidegoen artean, 8. postuan dago, hau da, turista gehien dituen 8. erkidegoa da. 2024an, Euskadik 3.700.000 turista izan zituen: 2.000.000 espainiarrak ziren eta 1.700.000 atzerritarrak.

Potentzialtasuna eta Baliabideak

Euskadiren potentzialtasuna, batez ere, kokapen geografikoagatik (Frantziatik oso hurbil gaude), komunikazio onengatik eta bestelako turismo modalitateengatik da. Horretan, bi motatako baliabideak bereizten dira:

• Baliabide naturalak: Espazio natural babestuak eta kostalde ederrak (hondartzak, surfa, etab.).
• Baliabide kulturalak: Gastronomia, folklorea, herri kirolak, eskulanak, baserriak, ondarea eta museoak.

Eskaintza eta Eskariaren Analisia

Eskaintzari...

1. Klimograma

Epe batean toki zehatz bateko prezipitazioen eta tenperaturen datuak irudikatzen dituen grafikoa da. Klimak ulertzeko (deskribatzeko) oinarrizko bi elementu azaltzen ditu: tenperatura eta plubiositatea. Honelako grafikoei diagrama termoplubiometriko edo grafiko klimatiko ere esaten zaie.

2. Tenperaturak

Eman zaizkigun datu hauek honako hau erakusten digute: 12,28 °C-ko batez besteko tenperatura (15 °C baino gutxiagokoa), penintsulan ohikoa denez, latitude ertainetako klima epel bati dagokiona. Maximoa uztailean neurtzen da (21,7 °C, uda beroa) eta minimoa urtarrilean (4 °C, negu hotza); datu horiek erabiliz, 17,7 °C-ko tenperatura bitartea (edo hedadura termikoa) ematen digu, nahiko handia da.

3. Prezipitazioak

Aztertzen ari garen...

Euskal Herriko Klima

Faktore geografikoek eta termodinamikoek klimaren elementu nagusietan eragiten dute.

Klimaren elementuak

• Hodeiak eta intsolazioa: Hodeiak ugariak dira, aldiz, intsolazioa eskasa. Batez ere Bizkaian eta Gipuzkoan zeruaren % 65 baino gehiago estalita egoten da, eta Araban ere bai. Barruko kubetetan (Arabako lautadan) lainoa sortzen da.
• Tenperaturak: Leunak eta hedadura txikiagokoak dira kosta inguruan; barnealdean, aldiz, muturrekoak eta hedadura handikoak.
• Prezipitazioak: Bizkaian, Gipuzkoan eta Arabako iparraldean ugariak dira eta banaketa erregularra dute (1000 mm-tik gorakoak). Intentsitate handikoak dira eta gutxi irauten dute, baina uholdeak eragin ditzakete. Forma nagusia euria da, baina elurra ere ohikoa da mendi inguruetan.

Aurreko grafikoa biztanleriaren piramidea da. Bertan Espainiako 2015eko biztanleriaren egoera islatzen da. Biztanleriaren piramideak berez bi barra horizontaleko grafiko biltzen ditu. Horietako bakoitza adinaren arabera bost urtetik bost urtera banatuta agertzen da. Honek 2015ean Espainian zeuden gizonen eta emakumeen ehunekoak islatzen ditu. Urdinez gizonak eta gorriz emakumeak agertzen dira.

Espainiako populazio-piramidea "kutxa" itxurakoa da, nahiz eta azken bi murrizketetan susperraldi txiki bat antzeman. Horrek oinarrian beherakada handia islatzen du; erdiko eremuak zabaltzen dira eta gailurra berriro estutzen da.

A) Oinarria

Lehenik eta behin, piramidearen oinarria aztertuko dugu. Estua da; horrek jaiotza-tasa txikia dela adierazten du....

Demografiako oinarrizko kontzeptuak

Biztanleriaren berezko hazkundea

Demografian, berezko hazkundea aldi jakin batean, gehienetan urtebetean, populazio batean izandako jaiotzen eta heriotzen arteko aldea da. Migrazio-saldoarekin gehituta, lurralde bateko bizilagunen hazkundea adierazten digu. Garai batean hazkunde hori positiboa zen; azken hamarkadetan, ordea, lurralde batzuetakoa negatiboa izan da.

Bizi-itxaropena

Belaunaldi baten jaiotza-urteko hilkortasun-baldintzak aldaketarik gabe mantenduz gero, belaunaldi horretako kideek bizi ahal duten batez besteko urte-kopuruaren kalkulua da.

Errolda

Udalerri batean bizi diren herritarren zerrenda edo erregistro bat da. Horretan izena eman ondoren, toki edo eremu horretan botoa emateko, eskolaratzeko,...