Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Alde Zaharra: Hiri Antzinakoa

Hiriaren parterik antzinakoena da. Alde Zaharrak antzinako hiriguneak ziren, eta bertan biltzen ziren hiriek zituzten betekizun guztiak: erresidentzialak, politikoak, ekonomikoak, administratiboak, militarrak, erlijiosoak eta kulturalak.

1850etik aurrera, Industria Iraultzak bultzaturiko hazkundearekin, Alde Zaharrak txiki gelditu ziren, eta zona berriak okupatu ziren kanpoan: zabalgunea eta aldiriak. Hiri-betekizun asko espazio berrietara lekualdatu ziren, eta Alde Zaharrek iraganeko garrantzia galdu zuten. Gaur egun, ezaugarri nagusiak hauek dira: betekizun erresidentzial baxua, merkataritza eta ostalaritza txikia, eta betekizun historiko-turistikoa.

Bertan gordetzen da iraganeko herentzia, sorreratik XIX. mendearen...

Nekazaritza-paisaia landa-espazioaren morfologia da. Morfologia hori ingurune naturalaren (faktore fisikoak) eta bertan egindako nekazaritza-jardueraren (faktore gizatiarrak) arteko konbinazioa da. Espainiako lurraldeetan nekazaritza-paisaia ugari daude, ezaugarri desberdinekin.

Espainia Hezeko Nekazaritza Paisaia

Kokapena eta Ingurune Fisikoa

Penintsulako iparraldea eta ipar-mendebaldea hartzen ditu. Ingurune fisiko eta geografikoari dagokionez, erliebe gorabeheratsua da, azalera lauak gutxi dira, eta klima ozeanikoa dago: prezipitazio ugari eta tenperatura epelak, kontraste handirik gabekoak.

Biztanleria eta Populazio Ezaugarriak

Biztanleria tradizioz oso ugaria izan da, nahiz eta emigrazio historikoa dela eta gaur egun adineko biztanleria den...

Mendiko Klima

Mendiko klimak 1000 metrotik gorako lurraldeetan kokatzen dira. Zenbat eta gorago, prezipitazioek gora egiten dute eta tenperaturek behera.

• Prezipitazioak: Oso ugariak dira, 1000 mm-tik gorakoak.
• Tenperaturak: Batez bestekoa 10 °C-tik beherakoa da. Neguak hotzak dira, batzuetan 0 °C-tik azpikoak.

Klima ozeanikoko mendietan prezipitazioak urte osoan zehar izaten dira eta udak freskoak dira. Inguru mediterraneoetan, aldiz, udan prezipitazio gutxi izaten da, hilabete bat edo bi lehorrak dira eta udak leunagoak dira.

Mendiko Landare-paisaia

Mendian landaredia estaietan antolatzen da, altueraren eta orientazioaren arabera:

Alpetar edo piriniar mendiak

• Oinaldeko estaia (1200 metroraino): Arteak eta haritzak.
• Estai azpialpetarra (1200-2400

Euskal Herriko Landaredia

1. Klima Ozeanikoa

Uren banalerroaren iparraldeko lurrak: Bizkaia, Gipuzkoa, Arabako iparraldea eta Ipar Euskal Herria. Prezipitazioak oso ugariak eta erregularrak dira.

• Hosto erorkorra nagusi: Pagoak eta haritzak.
• Haritza: 300-700 m inguruan, lurzoru azidoetan (Baztan). Baso mistoetan egon daiteke: lizarra, astigarra, gaztainondoa, zumarra...
• Pagoak: Lurzoru silizeo edo kareharrizkoak nahiago ditu. Hezetasun handia eta 700 m-tik gorako altitudea behar ditu.
• Eraldaketa: Aro modernoan haritz eta pago asko bota ziren, eta hazkunde azkarreko espezieak landatu zituzten (pinua eta eukaliptoa).
• Artadia: Lurzoru kareatsu, aldapatsu eta aireztatuetan dago, gehienbat kantauri aldean. Ohikoa da ereñotzarekin agertzea.
• Padurak: Oxigeno

Erakundeak eta Politika

• Erromako Ituna: 1958an Frantziak, Italiak, Belgikak, Luxenburgok, Herbehereek eta Alemaniako Errepublika Federalak Europako Ekonomia Erkidegoa sortzeko sinatu zuten akordioa.
• Europar Batasuna: 28 kidez osaturiko estatuen arteko lotura ekonomikoa eta lankidetza bultzatzea helburu duen estatuz gaindiko erakunde dinamikoa.
• Autonomia Erkidegoa: Espainiako lurralde-banaketa administratiboa. Probintzia batez edo gehiagoz osatua, botere legegilea, betearazlea eta judiziala bere erakundeekin dituena.

Geomorfologia eta Ingurunea

• Mendigune Zaharra: Aro tertziarioan, orogenia alpetarraren eta paleozoikoko materialaren apurketaren ondorioz sortutako unitate morfoestrukturala.
• Tolestura Mendikatea: Aro tertziarioan, orogenia alpetarrarekin

Turismoaren Eboluzioa eta Helburuak

• Eskaintzaren kalitatea hobetu egin da.
• Eskaintzaren dibertsifikazioa.
• Gobernuek turismoa sustatzen dute.
• Ingurumen iraunkortasunaren eta kontserbazioaren oreka lortu nahi da.
• Oraindik ez da bukatu eraldaketa, eta hondartza eredua da nagusi.
• Berdin du nola, baina helburua turismoa lortzea zen.

Turismo Eskaintza

Turismo eskaintza turistaren esku jarritako zerbitzuen multzoa da.

Ostatu Eskaintza

Ostatu eskaintza oso zabala da eta Iberiar penintsularen Mediterraneoko kostaldean, Balearretan eta Kanarietan pilatzen da. Azken urteotan, barrualdean ere gora egin du.

Mantenu Eskaintza

Mantenu-eskaintzan sukaldaritza-zerbitzuak sartzen dira.

Aisia Eskaintza

Aisia-eskaintzan kirol-instalazioak, olgetarako eta uretako parkeak, golfa,...

Hiztegia: Nekazaritza eta Abeltzaintza

Nekazaritza motak

• Nekazaritza intentsiboa: Espazio txiki batean egiten den nekazaritza mota da. Helburua azalera-unitateko etekin handiak lortzea da. Lan eta inbertsio handiak eskatzen ditu: makinak, ongarriak, pestizidak, ureztatze-sistemak... Urtean uzta bat baino gehiago lortzen saiatzen dira. Barazki-ekoizpenetan erabiltzen da, baina baita ardogintzan edo monolaborantzetan ere.
• Nekazaritza estentsiboa: Espazio zabaletan egiten den nekazaritza mota da. Hektareako etekinak ez dira handiak izaten. Eskulan gutxi erabiltzen dute, baina oso mekanizatua izaten da. Zereal-soro handietan praktikatzen da.

Abeltzaintza motak

• Abeltzaintza intentsiboa: Merkatuko abeltzaintza mota da. Oso espazio txikian zenbait abere

Industriaren Definizioa eta Oinarriak

Industria energia-iturri bat erabiliz lehengaiak produktu landu edo erdi landu bihurtzen dituen jarduera da. Industriaren funtsezko oinarriak lehengaiak eta energia-iturriak dira.

Euskal Industriaren Eraldaketa

1994tik aurrera, euskal industria eraldatu eta modernizatu egin da, muga batzuk gaindituz. Arazoak konpontzeko industria-politika zehatza erabili da. Gaur egun, industria-ekoizpena hiru sektore nagusitan banatzen da:

• Metalurgia eta produktu metalikoak.
• Uraren industriak.
• Makineria.

Euskal Autonomia Erkidegoko Industria-Egitura

Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) industria-egituran ETEak (Enpresa Txiki eta Ertainak) dira nagusi. EAEko I+G+b (Ikerketa, Garapena eta Berrikuntza) maila Espainiako batez bestekoa...

Laborantza lehorraren bilakaera

Laborantza zurkarak eta monolaborantza tradizionala

Laborantza zurkarak ere lantzen ziren, esaterako, mahatsondoa eta olibondoa, eta bigarren mailan, almendrondoa eta algarroboak. Laborantza horiek monolaborantza moduan ageri ziren, elkarrekin lotuta, edo beste aprobetxamendu batzuekin batera.

Laborantza lehorraren egungo egoera eta eskualdeak

Gaur egun, gariaren ordez garagarra landatu da; eta lugorri osoaren ordez lugorri erdia (ekilorea erabiltzen da atseden hartzeko labore moduan) ezarri da, edo lugorria guztiz desagertu da ongarri kimikoak erabiltzeari esker.

Eskualdeetako nagusitasunari dagokionez:

• Zerealak Gaztela eta Leónen dira nagusi.
• Olibondoak eta mahastiak garrantzi handiagoa dute Gaztela-Mantxan, Aragoin

Aro Geologikoak eta Erliebearen Formazioa

Aro Primarioa

Aro primarioan honako mendigune hauek sortu ziren: mendigune hesperikoa, Akitaniako mendigunea, Katalunia-Balear mendigunea, Ebroko mendigunea eta mendigune betiko-riftarra. Hauek guztiak zokalo bihurtu ziren.

Aro Sekundarioa

Aro sekundarioan, Piriniaurreko ingurua eta itsas fosak sedimentuz bete ziren.

Aro Tertziarioa

Aro tertziarioan honako unitate hauek eratu ziren: Pirinioak, Kataluniako sistema, mendikate betikoak, Ebro eta Guadalquivirreko sakonuneak, Kantauriar mendikatea, Iberiar sistema, Sierra Morena, Erdialdeko mendikatea eta Toledoko mendiak.

Aro Kuaternarioa

Aro kuaternarioan, Pirinioetan, Kantauriar mendikatean, Sierra Nevadan, Erdialdeko mendikatean eta Iberiar mendikatean zirkuko...