Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Espainiako Hiri Hierarkia eta Ardatzak

Mapa eta Legenda

Aurrean dugun mapa Espainiako hiri-hierarkia irudikatzen duen irudi bat da. Legendak metropolien garrantziari, hirien tamainari eta horien arteko harremanari buruzko informazioa ematen digu; azken honek hiri-ardatzak sortzen ditu. Azkenik, legendan eskala bat ere ageri da: zentimetro bakoitzeko 100 km. Iturria ezezaguna da.

Hiri Hierarkiaren Azterketa

Mapa aztertzen goazen heinean, bi metropoli nazional ikus ditzakegu: Bartzelona eta Madril. Madrildik ikus dezakegu harreman-fluxu oso zabala duela (radiozentrikoa) Espainia osoarekiko. Bartzelonarena ere oso zabala da, batik bat Frantziara. Populazioari dagokionez, bi hiriak oso populatuak dira: hiriburuak 5 milioi biztanle ditu eta Bartzelonak...

Demografiaren Oinarrizko Definizioak

Zentsua eta Errolda

Biztanleria modu kuantitatiboan aztertzeko erabiltzen diren iturri demografikoak dira.

• Zentsua: Herrialde bateko biztanleriaren une zehatz bateko zenbaketa da.
• Errolda: Udalerri bateko auzokoen erregistroa da.

Biek datu demografiko, ekonomiko eta sozialak biltzen dituzte, baina erroldak zentsuak baino neurri txikiagoan.

Populazio Dentsitatea

Inguru bateko km² bateko azaleran dagoen biztanle kopurua da, eta biztanleriaren banaketa espaziala azaltzeko erabiltzen da.

Biztanleriaren Benetako Hazkundea (Hazkunde Erreala)

Leku bateko biztanleriaren mugimendua da, arrazoi naturalen (jaiotzak eta heriotzak) eta migrazioen (immigrazioa eta emigrazioa) ondoriozkoa. Berezko Hazkundea eta Migrazio-saldoaren...

Sarrera: Euskadiko Hiri Mapa eta Hierarkia

Hona hemen Euskadiko mapa bat, iturri kartografikoa duen gaiko mapa bat, zehazki irudi-mapa bat. Hiri hierarkia irudikatzen du, irudiaren tamaina fenomenoaren garrantziaren araberakoa izanik. Mapa honetan, irudi handienek hiri garrantzitsuenak irudikatzen dituzte.

Ikusten den moduan, hiri gehienak Bizkaian eta Gipuzkoan kokatzen dira. Arabako biztanleriaren %75a Gasteizen kokatzen baita. Ondorioz, sistema desorekatua dagoela esan daiteke.

Garapena: Hirien Hierarkiaren Irizpideak

Hirien hierarkia egiteko irizpide hauek hartzen dira kontuan:

1. Hirien Tamaina (Maila-Tamaina Araua)

   Hirien tamaina maila-tamaina arauaren bidez ezartzen da. Arau horrek hiri bakoitzari maila edo zenbaki-ordena ematen dio biztanle

ESP IND SEK NAG: Helduak, Dinamikoak, Goi Teknologikoak

- Industria: Energia iturri bat erabiliz, lehengaiak produktu erdildu edo landu bihurtzen dituen jarduera. Funtsezko oinarriak: lehengaiak + energia-iturriak. Naturatik produktuak atera, landu, beste bat sortu.

Helduak

Pisu handia. Birmoldatze prozesuan. Arrazoiak: Eskaria murriztu da, lehiakortasuna gutxitu da (teknologia atzeratua), diru-laguntza gutxi. Motak:

1. Oinarrizko metalurgia + eraldaketa metalikoa:
   • Industria siderurgikoa: Burdinetik altzairua labe garaietan. Birmoldaketa prozesuaren ondoren, Mediterraneoko + Bizkaiko Labe Garaiak itxi. Asturiasen geratu. EAE, Katalunia, Kantabria siderurgia ez integrala.
   • Eraldaketa metalikoak: Mota ugariko makinak. Bartzelona, Madril, EAE.
2. Etxeko tresnak:

Kontraste Ekonomikoak EBn

Europar Batasuna (EB) lurralde-kontraste handiko espazio bat da. Kontraste hauek leuntzeko, politika komunak bultzatzen dira.

1. Lehen Sektorea

1. Nekazaritza Jarduera

A) Nekazaritza-egiturak: Kontraste nabarmenak ditu.

• Biztanleria okupatu urria du, industrializazioaren antzinatasuna adieraziz.
• Nekazaritza-ustiategien tamainaren aldeak daude.
• Produkzio teknikak modernoak dira Mendebaldeko Europan, antolaketa hobekuntzei esker.

B) Nekazaritza eremuak:

• Klima ozeanikoa mendebaldean.
• Klima kontinentalizatuagoa ekialdean.
• Klima mediterraneoa (hirukote nagusia).
• Klima azpiartikoa eta artikoa, elur-oreinen abeltzaintzarekin.

C) Nekazaritza politika erkidea: Helburuak dira hezkuntza inteligentea, hazkunde iraunkorra eta hazkunde integratzailea...

Euskadiko Industria eta Enplegua: Mapa eta Analisia

Iruzkina: Grafiko hau Euskadiko industria eta enpleguaren mapa da. EAEko probintzietan 2. sektorean ari den biztanleria aktiboa adierazten du, enplegu dentsitatea kolore eta tamaina desberdineko zirkuluez islatuz. Zirkuluen banaketa territorialak triangelu alderantzizkatu bat adierazten du, erpinak 3 hiriburuak dira. Triangeluak dentsitate handiko oinarri bat du, Bizkaia-Gipuzkoa, eta beheko erpina Vitoria-Gasteiz. Arabako gainontzeko lurrak triangelutik kanpo gelditzen dira, zirkulorik gabe, probintzia honetan industria oso urria baita. Industria garapenak biztanleria banaketa baldintzatuko du.

Industriaren Garrantzia EAEn

Azalpena: Industria garrantzi handikoa eta tradizio historiko handikoa...

Erregimen Demografiko Zaharra (XX. mendera arte)

Erregimen demografiko zaharra XX. mendearen hasiera arte egon zen indarrean Espainian.

Jaiotza-tasa altuak

• Landako ekonomia eta gizartea ziren nagusi. Seme-alabak oso gazte hasten ziren lanean, haiek mantentzea merkea zen eta gurasoen etorkizuna bermatzen zuten.
• Ez zegoen sistema eraginkorrik jaiotzak kontrolatzeko; aukera bakarra krisialdietan ezkontzaren adina atzeratzea zen.

Heriotza-tasa handia eta gorabeheratsua

• Elikadura-dieta eskasa eta desorekatua zen, nekazaritza-produktibitatea txikia zelako eta proteinarik ia ez zelako hartzen. Ogia oinarrizko jakia zen; haragia, esnea eta arrautzak, berriz, urriak ziren. Ondorioz, biztanle gehienak gaizki elikatuak eta ahul zeuden.
• Airetik, uretatik edo

Espainiako Demografiaren Bilakaera (1886-2008)

1. Grafikoaren deskribapena

Aurkeztutakoa lerro-grafiko bat da, Espainiako biztanleriaren bilakaera azaltzen duena 1886tik 2008ra. Bi lerro erabiltzen ditu horretarako:

• Lerro urdina: Jaiotza-tasaren bilakaera adierazten du.
• Lerro gorria: Hilkortasun-tasaren bilakaera adierazten du.

Bilakaera honetan hiru fase nagusi bereizten dira: erregimen demografiko zaharra, trantsizio demografikoa eta erregimen demografiko modernoa.

2. Faseen azalpena

A. Erregimen Demografiko Zaharra (XX. mendearen hasiera arte)

Fase hau Industria Iraultzaren aurreko mendeetan gertatu zen eta Espainian XX. mendearen hasiera arte luzatu zen. Ezaugarri nagusiak hauek dira:

• Jaiotza-tasa handiak: ‰ 35etik gorakoak.
• Hilkortasun-tasa handiak:

Hiri Egiturari Buruzko Kontzeptuak

• Alde Zaharra: Hiriaren jatorrizko gunea da. Alde urbanizatu honek industria-iraultza baino lehenagoko kaleak eta eraikinak hartzen ditu, eta, oro har, plano irregularrean antolatuta egoten da. Hiriaren jatorriko aztarnak, eraikin historikoak eta arte-ondareak alde zaharrean aurkitzen dira.
• Zabalgunea: Hiriaren espazio berria da; XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendean zehar sortu zen, burgesiak bultzatuta, hiriko biztanleriaren hazkundeari irtenbide bat aurkitzeko asmoz. Horregatik, burgesiaren ideiak islatzen ditu: ordena (plano ortogonala, kale zabal eta erregularrekin), higienea (zoladura, estolderia, ur-hornikuntza eta espazio berdeak ditu), eta onura ekonomikoa (etxebizitza, denda eta garraio-sistemek lotutako

Iberiar penintsularen barrualdeko nekazaritza-paisaia

Bi goi-lautadak eta Ebroren sakonunea hartzen ditu. Alde horretako inguru fisikoak erliebe laua du, batez besteko altitude garaia goi-lautadan, eta klima mediterraneo kontinentalizatua.

a) Nekazaritza-egiturak

• Biztanleria urria eta zaharkitua da. Populazioa pilatua izaten da: herri txikiak daude, bata bestetik hurbil, eta herri handiak, bata bestetik urrunduak, Iberiar penintsularen hegoaldean.
• Ustiategiek askotariko tamaina dute.
• Lurzoruaren erabilerak nekazaritzara, abeltzaintzara eta basogintzara bideratuta daude.

b) Nekazaritza

Alde handiak ditu lehorreko lurren eta lur ureztatuen artean:

• Lehorreko lurrak goi-ordokiko paramo eta landazabaletan eta Ebro haraneko inguru ez-ureztatuetan dira nagusi.