Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Bigarren fasea, trantsizio demografikoko garaia (1900–1975 urtera ematen da) Espainian geroago hasi zen eta gutxiago iraun zuen, baina intentsitate handiagorekin. Testu honetan azaltzen diren gertakariek eta joerek trantsizio horren ezaugarriak eta ondorioak jasotzen dituzte.

Bigarren fasea (1900–1975)

Bigarren fasean jaiotza-tasa gorantz apurka-apurka eta gero behera doan joera izan zuen, gertakari historiko espezifiko batzuei loturik. 1920ko hamarkadan oparotasun ekonomikoaren ondorioz jaiotza-tasa berreskuratu zen, baina ondoren behera egin zuen berriz: 1929ko krisia, Bigarren Errepublikaren ezegonkortasuna, Gerra Zibila eta gerra osteko ondorioek eragin handia izan zuten.

1956tik aurrera eta baby boom atzeratua

1956tik aurrera jaiotza-tasa...

Espainia Hezea: Ingurune Fisikoa eta Nekazaritza

Ingurune Fisikoa

• Penintsularen iparraldean (Euskadi, Galizia).
• Erliebe gorabeheratsua eta lautada gutxi.
• Lurzoru txarrak eta klima ozeanikoa (1000 mm baino gehiago).

Nekazaritza Egitura

• Populazio oso ugaria tradizioz, gero emigrazioa eta gaur egun zahartuta.
• Populazio sakabanatua herrietan.
• Minifundismoa nagusi (lursail txikia), batez ere Galizian.

Espazioaren Erabilera

Gehiena abeltzaintzarako erabiltzen da.

Nekazaritza Tradizionala

• Azalera txikietan, lehorreko nekazaritza.
• Polilaborantza tradizionala (etxe alboko baratza).
• Adibidez: artoa (maiz), patata, fruta-arbolak, mahatsondoa, oloa eta ganadua.

Gaur Egungo Joerak

• Espezializazioa baratz produktuetan (ureztatze eta negutegi modernoak).
• Bazka-landareak: hirusta,

Klimaren Faktoreak

1. Faktore Geografikoak

a) Latitudea: Espainia Ipar hemisferioko alde epelean dagoenez, bereizitako lau urtaro ditu: bi nagusi (uda eta negua) eta trantsizioko beste bi (udazkena eta udaberria). Kanarietan, latitude subtropikala dutenez (Minbiziaren tropikotik hurbil baitaude), urtaroen arteko kontrasteak ez dira hain nabarmenak.

b) Kokapena: Iberiar Penintsula ezaugarri termiko desberdinak dituzten bi ur-masa handiren (Ozeano Atlantikoa eta Mediterraneo itsasoa) eta bi kontinenteren (Europa eta Afrika) artean dago. Horregatik, aire-masa desberdinen arteko bidegurutzea da.

c) Itsasoaren eragina: Iberiar Penintsulan itsasoaren eragina urria da, hainbat arrazoirengatik: penintsula oso zabala delako, kostaldeak gorabehera gutxikoak...

Barruko Migrazio Tradizionala

Bi tipologia

• Urtaroko eta aldi baterako migrazioen loraldia
  • Landa-ingurua
  • Hirira (nekazaritzaz kanpoko eginkizunak egitera)
• Nekazaritza-exodoa (arrazoi nagusiak eta emigranteak)
  1. XX. mendearen lehen herena: bolumen moderatua.
  2. Gerra Zibila eta Gerraosteko geldialdia (hornikuntza-arazoak, industria-lanaren murrizketa eta Francok landa-munduan geratzea sustatu izana).
  3. 1950 eta 1975 bitartean: bolumen handiena (hazkunde demografikoa, nekazaritza-krisia, industria-loraldia eta turismo-booma; bi ardatz berri sortu ziren).
  4. 1975etik aurrera: berriro behera egin zuen (gune industrial zaharrek erakargarritasuna galdu zuten, eta krisialdiaren ostea).
  5. Gaur egun oso txikia da.

Barruko Migrazio Tradizionalen Ondorioak

Alderdi demografikoak,...

Espainiako trenbide-sarearen egoera eta bilakaera

Espainian, historikoki, errepideek lehentasun nabaria izan dute merkantzia nahiz bidaiarien garraiorako, Europako beste herrialde batzuetan baino askoz gehiago. Horrek zerikusia du trenbideek eskatzen duten inbertsio maila altuarekin eta Espainian izandako kapital eskasiarekin horrelako obrak ekiteko. Ondorioz, petrolioaren faktura handiagoa da eta kutsadura gehiago sortzen da.

Trenbide sarearen ezaugarriak

Sareak egitura erradiala du eta zuhaitz-formakoa da. Hirugune nagusiak ditu, nondik ibilbide desberdinak ateratzen diren:

• Venta de Baños (Palentzia): Penintsularen ipar eta ipar-mendebaldeko adarrak.
• Miranda de Ebro: Ipar eta ipar-ekialdeko adarrak.
• Alcazar de San Juan (Ciudad Real): Ekialdeko

Hiri Egituraren Oinarrizko Elementuak

Alde Zaharra

Alde zaharra: hiriaren jatorrizko aldea da, industrializazioa hasi arte urbanizatutako espazioa. Alde zaharren ezaugarriak hauexek dira:

• Hiri gehienak harresiz inguratuak zeuden.
• Euren planoa irregularra da eta bilbea itxia.

Gaur egungo hirietan alde zaharrek azalera txikia hartzen dute eta zaharberritze politika anitzak jasan dituzte beren ondare historiko eta kulturala berreskuratzeko (Toledo, Mérida...). Gainera, oinezkoentzat espazioak eratu dira. Orain merkataritza, kultura eta turismorako espazio bihurtu dira.

Zabalgunea

Zabalgunea: XIX. mendean zehar sortutako auzoa da. Industrializazioak erakarritako populazioa hiriak ezin zuenean absorbitu, erantzun guztiz planifikatua eman zitzaion hiriari....

1. Ibai-erregimenaren elementuak eta faktoreak

Ibai-erregimenaren elementuak

Emaria

Ibai baten puntu jakin batetik igarotzen den ur kantitatea. m³/s-n neurtzen da. Normalean emari handiena bokalean izaten da. Emariak irregulartasuna izan dezake, goraldiek eta agorraldiek eraginda, baita urtetik urterko irregulartasunak ere.

Ibai erregimena

Ibai baten emariak urtaroen arabera duen aldaketa. Prezipitazioen banaketaren eta elur-prezipitazioen garrantziaren araberakoa da.

Iberiar Penintsulako ibaien emarian eragina duten faktoreak

Faktoreek ibaien emarian eta arro eta isurialdeen antolaketan eragina dute. Nabarmendutako faktoreak honako hauek dira:

• Klima: Prezipitazioek ibaien emaria eta haren aldaketak sortzen dituzte. Tenperaturak uraren lurrunketan

Biztanleriaren Migrazioak Espainian eta EH

Migrazioa pertsona bat bere jaioterritik beste norabait lekualdatzea da. Migrazio-mugimendua masan gertatzen bada, biztanleriaren dinamikan eta egituran eragina du. Leku jakin bateko emigranteen eta immigranteen arteko aldeari migrazio-saldoa deritzo. Bestalde, leku bateko berezko hazkundearen eta migrazio-saldoaren arteko aldeak hazkunde erreala ematen digu.

Migrazio Motak

• Barne-migrazioa: landatik hirira izaten dira, eta barrualdetik kostaldera doazenak.
• Kanpo-migrazioa: helmuga beste herrialde bat denean gertatzen direnak.
• Atzerriko immigrazioa: beste herrialde batzuetatik Espainiara etortzen direnak.

Kanpo-migrazioak (Atzerrirako Emigrazioa)

Kanpo-migrazioak aldi baterakoak izan daitezke, baina garrantzitsuak...

Iberiar Penintsulako Klima Nagusiak

Klima Ozeanikoa

Bizkaiko itsasotik Galiziaraino hedatzen da. Urte osoan zehar euri ugari egiten du. Prezipitazioak 800-1500 mm bitartekoak izaten dira, eta urtean 150 egun baino gehiago euritsuak dira. Prezipitazio gehienak neguan izaten dira, eta gutxienak udan. Udan, gehienez ere bi hilabete lehor egon daitezke.

Tenperaturak leunak dira, gorabehera termiko txikia dute (15 °C-tik behera), eta desberdintasunak daude kostaldearen eta barnealdearen artean. Kostaldean uda freskoak eta negu moderatuak izaten dira; barnealdean, aldiz, neguko tenperaturak hotzagoak dira. Haize nagusia ipar-mendebaldekoa da, baina hego-haizea eta ipar-haizea ere izaten dira.

Formazio begetalak bi eratakoak dira: lehen mailakoa (pagoa...

Klima-Eremuak eta Landaredia

Iberiar Penintsulako eta Kanarietako klima-eremuak eta horiei lotutako landaredia aztertuko ditugu. Klima-eremu nagusiak honako hauek dira:

• Klima ozeanikoa: Negu hotzarekin, barnealdeko klima ozeanikoa negu hotzarekin, trantsizioko klima ozeanikoa negu leunarekin, trantsizioko klima ozeanikoa negu moderatuarekin, trantsizioko klima ozeanikoa negu hotzarekin.
• Klima mediterraneoa: Itsasoko klima mediterraneoa negu leunarekin, itsasoko klima mediterraneoa negu moderatuarekin, klima mediterraneo kontinentala uda fresko eta negu hotzarekin, klima mediterraneo kontinentala uda bero eta negu hotzarekin, klima mediterraneo kontinentala uda bero eta negu moderatuarekin.
• Estepako klima: Beroa negu oso leunarekin, hotza negu moderatu