Sofistak: Atenasko Lehen Irakasle eta Pentsalariak

Sofistak Atenasen irakaskuntzaren lehen profesionalak izan ziren. Gizarte hartan, herritar guztiak politikan eta gobernuan parte hartzeko aukera zutenez, familia aberatsetako semeak gai publikoei buruz ikasten zuten.

Jarrera Filosofikoak eta Hezkuntza Ikuspegia

Sofistek zenbait jarrera filosofiko komun zituzten: eszeptizismoaren eta erlatibismoaren aldekoak ziren. Hezkuntzan adituak zirela zioten. Hezkuntza berriak –paideia– antzinako arete (bertutea) demokratizatzea zuen helburu: nobleziatik hiritar guztietara zabaldu zen hezkuntza.

Arete Politikoa eta Erretorika

Sofistek arete politikoa (bertute politikoa) irakasten zutela zioten. Sofisten ustez, arete politikoa gai publikoetan arrakasta izateko gaitasun bikaina izatea zen. Horregatik, irakaskuntzarik garrantzitsuena Erretorika zen; hau da, jendearen aurrean hitz egiteko artea.

Egiaren Erlatibismoa

Aipatutako ikuspegiak erlatibismoari lagundu zion: ez zegoen egia osorik, hobeto edo okerrago funtsatutako iritziak baizik. Ez zegoen estatua antolatzeko modu finkorik, ezta bertute moral bakarra ere. Greziar oinarri kultural horien kritikari ekin zioten lehenak sofistak izan ziren.

Legearen Jatorria eta Konbentzionalismoa

Sofistek bizitza sozial eta moralaren oinarri berri bat bilatzen zuten. Legeek ez zutela ezer sakraturik ezta aldaezinik, gizakion arteko hitzarmenaren emaitza zirelako ondorioa atera zuten. Ez zuten onartzen tradizio mitikoak legeei ematen zien jatorri jainkotiarra, ezta gizartea zuzentzen zuen nomosa kosmosaren ordena naturalaren emaitza zela ere.

Fysis eta Nomos: Kontzeptuen Talka

Sofistek aurrez aurre jarri zituzten bi kontzeptu: fysisaren (naturaren) ordena naturala eta beharrezkoa, eta nomosaren ordena sozial eta hitzarmenezkoa. Horren ondorioz, gizartearen legeak eta arau moralak zerbait konbentzionala dira. Nomosaren inguruan erantzun ezberdinak zeuden:

• Protagorasen ustez, nomosa onuragarria eta beharrezkoa zen.
• Trasimakok nomosa indartsuaren interesa zela zioen.
• Glaukonek nomosa eta natura elkarren aurka zeudela uste zuen.

Ezagutzaren Erlatibismoa

Sofisten konbentzionalismo eta erlatibismo moralek ezagutzaren arlora ere hedatzen zen erlatibismoa zekarten. Ezin zen egia unibertsala eta objektiboa ezagutu, ezagutza zentzumenen menpe baitago. Protagorasek zioen egia osorik ez dagoela, zerbait subjektu zehatz bati buruz bakarrik dela.