Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Filosofia-ingurumena: Arrazoi Ilustratuaren Krisialdia eta XX. Mendeko Totalitarismoak

XVIII. mendean, Ilustrazioak tradizioa eta erlijioaren arau finkatuak albo batera utzi nahi izan zituen. Horren ordez, arrazoiaren erabilera librea aldarrikatu zuten, uste baitzuten horrela gizartea hobetuko zutela. Kantek “Sapere Aude” (“ausartu zaitez pentsatzen”) leloarekin adierazi zuen hau. Ilustratuek zioten arrazoi askearen bidez aurrerapen zientifikoa, politikoa eta morala lortuko zela eta, azkenean, gizartea ia perfektua izango zela. Hala ere, gauzak ez ziren horrela atera. XX. mendeko bi mundu gerrak, bonba atomikoak eta heriotz-zelaiak erakutsi zuten gizateria utopia baino gehiago hondamendira hurbildu zela.

Horren aurrean, 1930eko hamarkadan...

Jainkoaren ideia: bizitzaren antinomia ala osagarria?

Jainkoaren ideia historian zehar modu askotan ulertu da, eta eztabaida ugari eragin ditu. Tesiak, «Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa asmatu da», galdera sakonak azaleratzen ditu: Jainkoaren kontzeptua bizitzaren osagarria al da, ala kontraesan bat sortzen du? Testuinguru honetan, funtsezkoa da aldeko eta kontrako argudioak aztertzea.

Jainkoa bizitzaren kontraesan gisa

Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa ulertzea, askotan, erlijioan oinarritzen da. Erlijioek, batzuetan, bizitzaren sen naturalak arau moralen bidez mugatu dituzte. Friedrich Nietzschek, adibidez, Jainkoaren ideia bizitzaren aurkako kontraesan gisa deskribatzen du, fedea bizitzako plazeren ukapena legitimatzen...

Nietzscheren Kritika: Bizitzaren Kontrako Norabidea

Friedrich Nietzschek Mendebaldeko kulturari kritika suntsitzailea egin zion, dogmatikoa, dekadentea eta gaixoa zela argudiatuz. Erlijioa, morala, filosofia, hizkuntza eta zientzia zalantzan jarri zituen, eta bere analisiak erakutsi nahi izan zuen Mendebaldeko pentsamenduak bizitzaren kontrako norabidea hartu zuela.

Nietzscheren ustez, Mendebaldeko kulturaren bide oker hori Sokratesekin hasi zen, arrazoia goratzean bizitzaren atal dionisiakoa baztertu zelako. Haren ustez, Kristautasuna da moralaren dekadentziaren arduradun nagusia, ahulezia, obedientzia eta sufrimendua bultzatu zituelako.

Moralaren Genealogia: Nobleziaren eta Esklabuen Balioak

Bere kritikak oinarritzeko, metodo genealogikoa erabili...

Askatasuna eta Gaitzaren Arazoa

Agustinek gaitz moralaren eta askatasunaren arteko erlazioa aztertzen du, gaitza ongia ez aukeratzea dela azpimarratuz. Bere ustez, bi askatasun mota bereizten ditu: libertas, ongia egiteko joera (jatorrizkoa), eta liberum arbitrium, jatorrizko pekatuaren ondorioz gizakiak bereganatutako gaizkia egiteko joera. Adam eta Evak Jainkoaren agindua desobeditu zuten, eta horrek gizateria jatorrizko pekatura eraman zuen, gaitzaren eta sufrimenduaren kausa bihurtuz. Horrela, gizakiak askatasuna galdu zuen eta bekatuak egiteko joera handiagoa bereganatu zuen, hots, gaizkia egiteko joera handitu zuen. Agustinek dioenez, jatorrizko pekatua bataioko sakramentuak garbitzen du, baina gizakiak berriro ere Jainkoaren laguntza...

Agustin Hiponakoa

Fedea eta Arrazoimena: Ezagutzeko Sinetsi. Metodoa

Ezagutza/Egia lortzeko Fedea eta Arrazoimena konbinatzen ditu: Ezin da egia ezagutu federik gabe (hau Platonek eta Sokratesek uste zuten), jainkoaren argitzapena beharrezkoa da.

"Ezin baduzu ulertu, sines ezazu ulertzeko" / "Ezin da egia absolutua ezagutu federik gabe", Jainkoen argitzapena behar da.

"Ez saiatu ulertzen sinesteko, sinetsi ulertzeko" - sinetsi hori ulertzeko eta ez arrazoimenaren bidez.

ONGIA = JAINKOA, honetarako fedea behar da (kristautasunaren sortzaile).

Manikeismoaren eraginez, arrazionalismo autonomoaren bitartez Jainkoarengana heltzeko, ulertzen dena soilik sinistea, eszeptizismora heltzea, ezseptizismora heldutzea eta dena zalantzan jartzea, hau gainditzen...

IDEIEN TEORIA

Platonen ontologia dualista da. Bi errealitate bereizten dira:

• Mundu sentigarria: Heraklitoren ikuspegian oinarritu zen gauzak materialek osatutako mundua azaltzeko; ere itxurazko mundua esaten zaio. Objektuak zentzumenen bidez ezagutu daitezke.
• Ideien mundua: Arrazoimenaren bidez ezagutzen da mundu ulergarria. Parmenidesen ikuspegia: ideiak unibertsalak, perfektuak, bakarrak, materiagabeak, aldaezinak eta betierekoak dira. Hierarkikoki ordenatuta daude, perfekzioaren arabera: Ideia gorena Ongia da, ondoren zuzentasunaren eta edertasunaren ideiak, ideia matematikoak, eta azkenik objektu naturalak (piramide adibidez).

Erlazioa: Ideiak esentzia objektibo eta unibertsalak dira. Haien helburua atzematzea da. Mundu sentigarrian dauden...

Nietzsche eta kristautasunaren kritika

Kristautasunaren ideia guztien oinarrian Jainkoa dago, baina Nietzschek ateismoa aldarrikatzen du. Nietzschek dio Jainko transzendente eta gorenaren ideia bulkada naturalak erreprimitzeko eta lurreko existentziaren bizitasuna eta betetasuna ukatzen duten balioak baieztatzeko diseinatutako giza eraikuntza dela.

Nietzscherentzat, Jainkoaren ideia hori oztopo bihurtzen da gizabanakoaren loraldi osoa lortzeko eta bizitza bere osotasunean baieztatzeko. Horren ordez, balioen transbalorazioa proposatzen du, non ongiaren eta gaizkiaren nozio tradizionalak berriro balioesten diren.

Jainkoaren heriotza eta ondorioak

Hortaz, Nietzscheren iritziz, Jainkoa desagertzean, desagertu egiten dira ere hari atxikitako balio kristauak...

San Agustinen Jainkoaren existentzia eta Ideia Eredugarriak

San Agustinek bi motatako izakiak bereizten zituen: Izaki Absolutua (Jainkoa) eta honek sortutako izaki kontingenteak, hau da, existitzen diren izakiak baina edozein momentutan existitzeari utzi ahal diotenak. San Agustinen funtsa, Jainkoa bera zen.

Jainkoaren Ezaugarriak eta Frogapenak

Jainkoa izaki absolutua, betierekoa, perfektua, guztiz ona eta justua da. Fededunen ariman ideia erlijioso hau frogatuta dago, eta ondorioz, Jainkoa existitu ez balitz, ezinezkoa izango litzateke.

San Agustinen Argudioak Jainkoaren Alde

San Agustinek Jainkoaren existentzia frogatzeko hainbat argudio erabiltzen ditu:

• Argudio Gnoseologikoa: Egiaren existentzia defendatzen du, eta egiaren funtsa Jainkoa denez,

Kanten Etika: Arrazoimena eta Nahimena

Kanten iritziz, ongi eta gaizki dagoena arrazoimenaren bidez ezagutuko dugu. Ekintza baten balio morala nahimen onak emango digu, eta helburu bakarra zuzen jokatzea izango da.

Etika Materiala vs. Etika Formalean

Ordura arte egindako etika guztia materialista izan zen; arau batzuk jarraitzen zituen eta inposatutakoa zen. Gainera, zoriontasuna zuten helburu.

Etika hauek enpirikoak eta a posteriorikoak dira: ongia esperientziaren bidez dator eta ezin da arau unibertsalik egin. Orain arte sortutako etika guztiak heteronomoak (kanpotik inposatutakoak) dira eta inperatibo hipotetikoa erabiltzen dute.

Kanten Etika Formalean

Kanten etika formala da; beraz, bakarrik jokatzeko forma ematen digu, eta jokabide moralak ez...