Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Gizakia: Arima eta Gorputza

Gizakiari buruzko agustindar filosofiak eredu dualistari jarraitzen dio. Agustinen idazlan guztiak bezala, haren antropologiak ere neoplatonismoaren kutsua du. Jainkoak bere irudira eta antzera egin zuen gizakia.

Gizakia izaki konposatua da, arima hilezkorrez eta gorputz hilkorrez osaturiko izakia; hau da, kreazioaren gailurra da. Gizakia gorputz hilkor eta mundukoaz baliatzen den arima arrazoiduna da. Bi substantziak osatzen dute gizakia: arimak eta gorputzak, baina ariman dago lehentasuna. Platonen eragina nabaria da gai honetan.

Arimaren Sorrerari Buruzko Teoriak

Arimaren sorrerari buruz, Agustinek ez du onartzen Platonen pentsamendua, zeinak baitio arima gorputzarekin bat egin aurretik ideien munduan aurrez existitzen...

Filosofia eta beste jakintza arloak

Filosofia eta mitoa

• Berdintasunak: Helburu bera; errealitatea osotasunean azaltzea.
• Desberdintasunak: Pentsamolde desberdinak.
  • Mitoa: Pentsamolde antropomorfoa eta erakusten duen errealitatea arbitrarioa da.
  • Filosofia: Arrazoimenean oinarritzen da eta ez ditu pentsamolde mitikoaren ezaugarriak.

Filosofia eta literatura

• Berdintasunak: Hitzaren bidez adierazten dira.
• Desberdintasunak:
  • Literatura: Irudimenean oinarritzen da; errealitatearen imitazioa da eta alegiazko pertsonaiak eta egoerak asmatzen ditu.
  • Filosofia: Arrazoimenean oinarritzen da; argudioen bidezko erantzunak, soluzioak eta diskurtso sistematikoak sortzen ditu.

Filosofia eta erlijioa

• Berdintasunak: Erlijioaren eta filosofiaren gai batzuk berdinak dituzte.

Gaiari Buruzko Galderak

Zer ezberdintzen gaituen animalietatik

Animalien eta pertsonen portaera desberdinak dira. Animaliak geneak eraginda jarduten dute, beren izaerak bultzatuta; pertsonak, berriz, modu arrazionalean jardun dezakegu. Animaliengandik bereizten gaituen ezaugarrietako bat pentsatzeko, arrazoitzeko, ulertzeko, interpretatzeko eta erantzunak emateko gaitasuna da.

Zer da mitoa eta zergatik sortu zen

Mitoak naturaz gaindiko izakiek antzina egindako ekintza gogoangarrietan oinarritzen diren kontakizun sakratuak dira, gaur egungo mundua azaltzen dutenak. Gizakien galdera nagusien erantzunak aurkitzeko sortu ziren.

Zertan ezberdintzen dira mitoak eta ikuspegi arrazionala

Mitoak azaldu ezin ditugun gauzak imajinazioa erabiliz azaltzen saiatzen...

Kritika Mendebaldeko Zibilizazioari: Bitalismoa

Sokratesetik Nietzscheren garaira, gure kultura oker egon dela esan zuen Nietzschek, bizitzaren aldaketei eta tragikotasunari izan zaion beldurrean baitago oinarriturik. Horrela, tradizio judeo-kristauetik eta platonismotik edan duen gure kulturak bizitza eta naturarekin zerikusia duen oro gaitzetsi du, zentzumenak, bulkadak eta senak zokoratuz. Honek gaixo bihurtu gaitu, dekadente, gizakiak bere burua ez den moduan ulertarazi baitu.

Moralaren Kritika

Moralak, esaterako, bulkadekin eta senekin zerikusia duen oro gaiztotzat jo du eta gizakiari ez den gizaki arrazionala eta bizitzatik at dagoena izatea exijitu dio. Honen adibide garbia da bekatuaren kontzeptua, Ongiaren ideia edota Kanten inperatibo...

Zalantza Metodikoa eta Lehen Ziurtasuna: Cogito-a

Egia ziurren gainean eraiki nahi izan zituen filosofia eta zientzia; oso arretatsua izan zen lehen printzipio horiek bilatzerakoan. Filosofiaren eta zientziaren lehen printzipioek nabariak eta dudaezinak izan behar zuten. Zalantza izan zen helburu hori lortzeko erabili zuen baliabide metodologikoa. Zalantzak bi funtzio garrantzitsu izan ditu:

• Lehendabiziko funtzioa garbiketa gnoseologikoa da (epistemologiak esan nahi duen berdina): pentsamendu zaharraren hondakinak kentzea. Bere gogamena ziurtzat zituen egiez beteta aurkitu zuen, eta kritikoki aztertu artean, egia horiek guztiak baliogabetzat hartzea erabaki zuen.
• Bigarren funtzioa ziurtasun iturri izatea da. Zalantzarekin oso zorrotzak izatea

Testuinguru historiko-filosofikoa

Eskolastikak tradizioarekiko erlazio kritikoa eta bere transmisio didaktikoa ditu bereizgarri.

Erlijio-orden berriak

Eskeko erlijio-orden berriak agertzen dira. Bi dira nagusienak:

• Frantziskotarrak: beren helburua ebanjelio-pobrezia erakustea da. Ordezkaririk garrantzitsuena, Buenaventura.
• Domingotarrak: beren zeregina mundu intelektualean kokatzen da. Ordezkaria, Tomas Aquinokoa.

Eskolastikaren iturriak eta aroak

Eskolastikaren antzinako iturriak Hiponako Agustin, Boezio eta, geroago, Aristotelesen idatzi guztiak dira. Hiru arotan banatzen da Eskolastika:

1. Eskolastika goiztiarra (IX-XII. mendeak)

Gai filosofiko nagusia unibertsalen arazoa da. Definizio unibertsalak gogotik at existitzen diren ala ez eztabaidatzen...

Bertutea eta Hiri Ideala

Artisauak: Hiriak behar duen guztia produzitu behar dute. Soldaduak, aldiz, arima oldarkorra dute; hau da, ez dute zuhurtasunez jokatu behar, aginduak bete baizik.

Haitzuloaren Mitoaren Azterketa

Platonek bere mitoan haitzulo leizetsu bat deskribatzen du; bertan, jaiotzetik katez lotuta dauden gizaki batzuk daude, ihes egin ezinik, eta soilik ondoko horma ikus dezakete. Hauen atzean korridore bat dago, bertan su bat eta, azkenean, haitzuloaren irteera, naturara ematen duena. Korridoretik hainbat pertsona ibiltzen dira eta hauen itzalak, suari esker, presoek ikusten duten horman islatzen dira.

Mito honetan, gizakia presoekin identifikatua izango litzateke. Pertsonen itzalak eta proiektatzen diren gauzak irudiak dira; hau...

Determinismo kosmologikoa: patua

• Estoikoen ustea: “Beharrezkoa da kosmosaren ordena zein den jakitea, hartan nola jokatu jakiteko”.
• Heraklito Efesokoaren doktrina: “Denak arrazoiren bat du”.
• Patuaren arabera: “Den-dena halabeharrez gertatzen da” eta “gizakiak ezin du ezer egin patuaren aurka”.
• Barneko bakea: Kanpoko zoriontasuna patuaren esku dagoela onartzea.
  • Beharrezkoa da sufrimendua eta besteen iritziak ez sentitzea (barneko askatasuna).
  • Zoriona lortzeko bide bakarra ez asaldatzea da.

Determinismo teologikoa: predestinazioa

• Jainkoak dena baldin badaki, gauza guztiak berak determinatu dituelako da. Zergatik dira gizakiak beren ekintzen erantzule?
  • Zertara datoz bekatua, damua, barkamena eta salbamena?
  • Teologo katolikoen esanetan, giza

Giza Kulturaren Ezaugarri Nagusiak

• Kultura guztiak hartzen ditu

  Kulturak giza bizitzaren alderdi eta adierazpen guztiak hartzen ditu bere baitan. Pentsatzen eta egiten dugun dena kultura-arau, lanabes eta balioez kutsatuta dago.

• Orokorra eta espezifikoa da

  Giza talde guztiek dutenez, kultura gizaki guztion ezaugarria dela esaten da, baina gizatalde bakoitzak besteetatik bereizten dituzten ezaugarriak ditu; beraz, espezifikoa dela esan daiteke.

• Kulturak natura menpean hartzen du

  Kulturak gure natura modelatu egiten duela esan daiteke, edo ekintza naturalak ohitura kultural bihurtu direla.

• Kultura era sortzailean erabiltzen dugu gizakiok

  Gizakiok ez dugu beti inguruko kultura erreproduzitzen. Pertsonak kultura hori eta kulturaren arauak interpretatu,

Hilemorfismoa eta ezagutzaren teoria

Aristotelesek zentzumenen bidezko ezagutza eta ezagutza arrazionala bereizi zituen, baina balorazio ezberdinekin: zentzumenak ezagutza jasotzeko iturria dira. Zentzumenen bidez objektu singularrak eta zehatzak hauteman ditzakegu; ezagutza arrazionalaren bitartez, aldiz, gauza zehatzen esentzia unibertsalak jaso ditzakegu.

Zentzumenen bidez errealitate partikularrak eta hautemangarriak jasotzen ditugu, eta, ondoren, arrazoimenak kontzeptuak sortzen ditu esentzia unibertsalak adierazteko.

Sentsazioa eta esperientzia abiapuntu gisa

Sentsazioak eta esperientziak dira ezagutzaren abiapuntua; substantzien errealitatearekin harremanean jartzen gaituzte. Adimenetik lortzen dugu ezagutza sakona: substantzien kausak eta...