DBH mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Etika eta giza ekintzak

Etika giza ekintzen ontasunari edo txarrtasunari buruzko hausnarketa kontziente eta sistematikoa da. Gizakiak ezin du aukeratzeari utzi; bere egitura humanoan dagoenez, egiten dituen aukerak portaera-irizpide bat kontuan hartuta hartzen ditu. Etikak egiten duena da faktu hori, gizakiaren baitan dagoena, modu sistematiko eta arrazionalean hausnartzea. Giza ekintzak onak edo txarrak diren moduan epaitu daitezke. Nahiz eta egia izan gizakiek ekintza guztiak egiten dituztela, ez dira beti etika-metak askoz lotuta diren ekintza moralak.

Ekintzen moraltasuna: objetua, helburua eta egoerak

Nola dakigu ekintza bat ona edo txarra den? Ekintza baten moraltasuna argitzeko, ekintza bera aztertu behar da. Ekintza honela banatzen da...

Apoliniarra eta Dionisiakoa

Filologia eta Filosofia

Bizitza berez ulertezina denez, Nietzschek, bizitza ikusteko, horren agerpenak eta hizkuntza aztertzea erabaki zuen; izan ere, hizkuntza-formak bizitzaren zantzuak eta botere-nahiaren zantzuak dira. Haren asmoa hizkuntza-adierazpenak aztertzea zen, ikur horien atzean ezkutatzen baita inkontzientea, komunikatu ezin dena, biziaren errealitatea.

Hizkuntza hausnarketa filosofiko ororen abiapuntu bihurtu zen. Hizkuntzak baldintzatzen du gure pentsatzeko, sentitzeko eta bizitzeko modua. Baina hizkuntzak ezin ditu gauzak adierazi, gauzen eta gure arteko harremanak baizik; beraz, gure nahiaren araberakoa da. Hizkuntzaren bidez nahia azter daiteke.

Artea eta Errealitatea: Apoliniarra eta Dionisiakoa

Artea...

Platonen Gnoseologia

Platonen iritziz, bi ezagutza-maila ditugu: Doxa (iritziaren maila) eta Episteme (zientziaren maila). Doxa mailan, zentzumenen bidez jasotako datuak egiatzat hartzen ditugu, baina hauek ez digute ezagutza fidagarririk ematen; sentipenezko munduko gauzak hautemateko balio dute soilik. Episteme mailan, ordea, gure iritzia benetako jakintza bihurtzen da. Ezagutza hau arrazonamenduaren bidez erdiesten da, ideien mundua ulertuz. Ideiak gogoratzeko prozesuari Anamnesia deitzen zaio. Ideiarik gorenak etikarekin lotuta daude, eta garrantzitsuena Ongia da. Maila hau filosofoek bakarrik lortzen dute; ondorioz, beraiek dira ongia ulertzen dutenak, eta horregatik, pertsona zuzenak eta zoriontsuak dira.

Ezagutza Aristotelesen Filosofian

Aristotelesek...

DESCARTES

XVI. eta XVII. mendeko filosofoa zen. "El discurso del método" (Metodorako diskurtsoa) idatzi zuen, egi absolutuak ezagutu nahi zituelako metodo baten bidez, eta bere buruari galdera bat egin zion: "Zer da egia?".

Egiaren bilaketa eta zalantza metodikoa

Egi absolutua aurkitzeko, matematikan oinarritu zen, zientzia idealtzat hartzen zuelako. Ideia matematikoak jatorrizkotzat estimatzen zituen, eta bere ustez, jatorrizko ideia horiek Jainkoak emandakoak ziren.

Baina era berean, pentsatzen zuen guztia zalantzan jarri zitekeela eta beti egoerarik txarrena irudikatzen zuen. Horri zalantza metodikoa deitzen zaio.

Zalantza metodiko hori azaltzeko, esaten zuen existitzen zela genio maltzur bat, guztiari buruz konfunditzen gaituena.

Cogito Ergo

Jean-Jacques Rousseau

Filosofia modernoa eta arrazoiaren garrantzia

Aurreko mendean, Descartes-i esker, filosofia modernoa hasi zen, eta honekin batera arrazoiak funtsezko garrantzia hartu zuen: arrazoiari esker subjektuaren ziurtasunek hartzen dute paper nagusia errealitatea ulertu eta jakintza lortzean; honela, arrazoia bihurtzen da jakintza determinatu eta lortzeko modua.

Paradigma-aldaketa eta naturalismoa

Paradigma-aldaketa honekin batera naturalismoa defendatzen hasten da. Natura eta honi dagokion guztia errealitate bakar bezala ulertzen dira, eta hortaz, jakintzaren eta zoriontasunaren jatorri bakar bezala ere. Ideia honek aldaketak eragin zituen pentsamolde arrazionalistak ezartzen zituen planteamenduetan eta, Rousseauren eskutik, gazteen...

Problematika Orokorra

Platonen pentsamenduaren oinarriak hainbat iturritatik edaten du:

• Presokratikoen herentzia: Pitagorasen dualismo antropologikoa eta arimaren hilezkortasunaren teoria; Heraklitoren errealitatearen aldakortasun etengabea; eta filosofo pluralisten zein sofisten eragina.
• Sokratesen herentzia: Metodo induktiboa, gai etiko eta politikoekiko interesa eta balio unibertsalen existentziaren defentsa.

Platonen Soluzioa

Platonen ustez, kontzeptu unibertsalek mundu sentikorretik bereizitako existentzia erreala dute. Mundu ideala eta mundu sentikorra bereizten dituen dualismoa ezarri zuen.

Abiapuntua eta Helmuga

Platonen kezka etiko-politikoa da gizartearen antolaketa idealera bideratua. Bere sistema filosofikoaren eskema honakoa da:

Ezagutza

Arrazionalismoa eta Enpirismoa bi korronte nagusi dira ezagutzaren jatorria eta mugak aztertzeko.

Arrazionalismoaren Oinarriak

Lehenik eta behin, esan behar da Descartesek arrazionaltasuna defendatzen duela, zoriontasunaren bila baitabil, eta bere ustez zoriontasuna da errealitatean nola jokatu behar den jakitea. Errealitatean nola jokatu behar den jakiteko, errealitatea nolakoa den jakin behar dugu. Matematikoa zenez, nahi zuen matematika beste adar guztietara estrapolatu.

Bai arrazionalismoak bai enpirismoak ezagutzaren alde bilatzen dute. Arrazionalismoari begira, garrantzia gehienbat arrazoian datza. Arrazoian oinarritutako ezagutza objektiboa eta unibertsala da, erabateko ziurtasuna eskainiko duena. Adibidez, matematika bezalako zientzia...

Platon eta Aristotelesen Antropologia: Konparaketa

Platon izan zen antropologia arrazional bat garatu zuen lehena, arrazionalista erradikala izanik. Aristotelesen antropologia, aldiz, moderatuagoa eta errealistagoa zen.

Gizakiaren osaera eta arimaren izaera

• Platonen aburuz: Gizakia gorputz eta arimaz osatuta dago (dualismo antropologikoa). Lotura akzidentala eta behin-behinekoa da. Arimaren hilezkortasuna defendatu zuen (materia hil ondoren, arima Ideien Mundura doa).
• Aristotelesen aburuz: Gorputz eta arimaren arteko batasun substantziala aldarrikatu zuen (banaezinak). Arimaren hilkortasuna defendatu zuen (arima gorputza bezala hiltzen da).

Arimaren funtzioak

Biek arimak hiru funtzio dituela onartu zuten:

• Platonen teoria: Arrazionala, suminezkoa,

Agustin Hiponakoaren ikuspegia

Gaur egun, zoriontasunaren eta jakinduriaren esanahia bilatzen edo horiek lortzen saiatzen gara, baina ez da gauza erraza: dirua? Ospea? Osasuna? Familia? Agustin Hiponakoaren bizitzan ere garrantzi handia eduki zuen bi kontzeptu horien bilaketak, baina berarentzat jakinduria eta zoriontasuna gauza bera ziren, edo hobeto esanda, horiek lortzeko bidea zen harentzat berdina: Jainkoa edukitzea.

Agustinen ustez, zoriontsu izateko galdu ezin dezakegun zerbait maite eta lortu behar dugu. Izan ere, maite dugun zerbait galtzearen pentsamenduak kezka eta larritasuna sortzen ditu. Demagun norberaren zoriontasun-iturria dirua dela, baina hura galtzeko beldurrak eraginda, zuhurtasunez erabiltzen du dirua eta horregatik kezkatuta...

Kanten Iraultza Kopernikarra

Honetarako, metodo transzendentala erabili zuen. Garrantzia “zer ezagutzen dugu?” galderari eman beharrean, “nola ezagutzen dugu?” galderari eman zion.

Ikuspuntu aldaketa honi Iraultza Kopernikarra deitzen zaio, Kopernikok astronomian bezala Kantek filosofian iraultza eragin zuelako.

Zientziaren Ezaugarriak: A Priori Sintetikoa

Kanten ustez, matematika eta fisika zientziak dira, eta hauen bidez gizakiak ezagutza unibertsala eta beharrezkoa jasotzen du.

Egiten dituzten enuntziatuek edo ikerketek gure ezagutza handitzen dute (horrenbestez, sintetikoak dira) eta beharrezkoak eta unibertsalak dira (horrenbestez, a priorizkoak dira). Ondorioz, zientziaren enuntziatuak a priorizkoak eta sintetikoak dira.

Ezagutzaren