DBH mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Friedrich Nietzsche eta mendebaldeko pentsamendua

Nietzsche Röckenen jaio zen 1844an. Hamabi urte zituela, bizitza osoan zehar izango zituen buruko min handiak jasaten hasi zen. Nietzscheren lana ondorengo ikerketa askotan interpretatu da; horregatik, haren filosofiak esanahi desberdinak hartu ditu. Beharbada, idazteko duen modu bereziak eta izaera metaforikoak eragin dute hori. Nietzscheren filosofia ordura arteko mendebaldeko kultura eta pentsamenduaren kritikarik handiena izan zen.

Karl Marx: Erlijioaren kritika eta alienazioa

Nietzschek bezala, Marxek ere erlijioaren kontra egiten du gogor. Haren ustez, erlijioa klase menderatzailearen asmakizuna da, klase menderatua uztarpean edukitzeko eta herri xehearen iraultza geldiarazteko. Erlijio-...

Humanismoa: Pentsamolde aldaketa

Erdi Aroaren amaieran, Europak aldaketa politiko, sozial eta ekonomiko sakona hasi zuen. Aldaketa horiei esker agertu zen humanismoa. Filosofia- eta kultura-korrontea zen humanismoa: XIV. mendean sortu bazen ere, XV. mendearen amaieraren eta XVI.aren hasieraren artean izan zuen une gorena.

Humanisten ezaugarri nagusiak

• Antropozentrismoa: Erdi Aroko pentsamolde nagusiaren kontra —bizitzako alderdi guztiak Jainkoaren araberakoak direla dioena (teozentrismoa)—, gizakiaren garrantzia defendatu zuten. Fedea utzi gabe, humanistek uste zuten giza adimena zela unibertsoa ezagutzeko eta interpretatzeko funtsezko tresna.
• Arrazoia eta esperimentazioa: Arrazoiaren eta esperimentazioaren bidez lortutako ezagutza eta egiaren

Sormenaren garrantzia

1. Sormena desmitifikatu

• Ahalmen unibertsala da.

2. Sormenaren garrantzia hezkuntza sisteman

• Alfabetatzearen parekoa (Robinson).
• Pentsatzeko beste era bat (dibergentea, sentsiblea...).
• Subjektibitateak eraikitzeko tresna.

3. Inteligentziaren kontzeptua

• Anitza, dinamikoa eta bakarra.

4. Hezkuntza sistemaren erronka

• Sorkuntza hezi eta aldaketarako hezi.

Zer da artea? Artea zertarako?

Artea zertarako?

• Carmen Alcaide: Artea mundua ikusteko modu bat da, baina baita norbanakoa besteengandik desberdintzeko eta identifikatzeko modu bat ere.
• Asier Mendizabal: "Artearen funtzioa ezarritako irakurketei erresistentziak proposatzea litzateke".
• Xabier Gantzarain: "Artearen garrantzia hartzen den jarrera poetikoan legoke".
• Ismael Manterola: Artea egiara

Ortega y Gasset: Ideiak eta Sinesteak

Aztertzen ari garen testua Ortega y Gasset-ek idatzitako Ideiak eta sinesteak obraren pasarte bat da. José Ortega y Gasset 1883an jaio zen Madrilen. Bere bizitzan hiru garai bereizi ditzakegu: objektibista, subjektibista eta arraziobitalista.

Ideien eta sinesteen arteko bereizketa

Azken garai honetan, ideiak eta sinesteak ezberdindu zituen, bigarrenek errealitatea osatzen dutelako eta lehenengoak hauei buruzko hausnarketak direlako (zientzia, esaterako).

• Zientzia eta poesia: Ideien eremu berean daudenez, haien artean hurbilago daude errealitatetik baino (sinestea dena).
• Arnold Gehlen: Honekin bat etortzen zen, hark ere bereizten baitzituen natura eta kultura; azken hau gizakiak errealitatera moldatzeko erabiltzen

Filosofiaren eragina Agustin Hiponakoarengan

Agustin Hiponakoaren (354-430) pentsamendua filosofia platonikoa eta kristau doktrinaren arteko uztarketa gisa definitzen da askotan. Izan ere, Agustinek Platonenganako miresmen handia agertu zuen beti, eta bi pentsalari hauen artean ezberdintasun nabariak aurki badaitezke ere –hasteko, bata paganoa zen, eta bestea kristaua–, Agustinen kristau filosofiaren oinarri platonikoak ukaezinak dira. Hala ere, esan beharra dago Agustinek Platonen filosofia Plotino bezalako egile neoplatonikoen bidez ezagutu zuela nagusiki. Edonola ere, azter dezagun, bada, Platonen eragina Agustinen pentsamendu kristauan.

Estilo literarioa eta ontologia dualista

Hasteko, Agustinen obra filosofiko gehienak (Contra Academicos,...

Zer da filosofia?

Filosofia muturreko galderak egitea da, hau da, gauzen zergatia bilatzea. Filosofia hitzak bi jatorri ditu grezieraz: filo (maitasuna) eta sofia (jakinduria). Aztertu ezin diren sorburuak aztertzen ditu, adibidez, existentziaren zentzua.

Zeintzuk dira mitoen ezaugarriak?

Gizakiak bere ingurunea ulertzeko egindako lehen ahaleginak dira. Mitoen bidez, natura azaldu nahi da eta Grezian sortu ziren. Ezaugarriak:

1. Kondairazko pertsonaiak: Naturako indarrak pertsonifikatuta agertzen dira.
2. Kontakizun fantastikoak: Ematen dituzten azalpenak ez dira ez justifikatzen ez frogatzen.
3. Sortzailea ezezaguna: Egilea beti da anonimoa.
4. Tradizionala: Idatzita ez daudenez, gurasoek seme-alabei transmititzen dizkiete.

Mitotik logoserako sorburua

Logosa Miletoko...

Mundu sentikorra

Zer da?

Gure sentimenek hautematen duten errealitatea da. Errealitate hori aldagarria da; ez da ideien bezain betierekoa. Alde batetik ideiak daude, bestetik materia, eta bi horiek ez ziren inoiz berez harremanetan jarriko.

Demiurgo

Zer da?

"Timeo" elkarrizketan azaltzen denez, Demiurgoak arkitekto baten funtzioa betetzen du. Izenak arkitekto bat adierazten du. Demiurgoak ideien menpe jarduten du, baina jainko guztien gainetik kokatzen da; beraz, nolabait betierekoaren zerbait du.

Zergatik eta nola sortu zuen mundua?

Demiurgoak, ona eta bekaitzik gabekoa izanik, onaren zabalkundea nahi izan zuen eta hori komunikatu egin behar izan zuen. Materia bere egoera zaharretik atera zuen ideiak eredutzat hartuta.

Zergatik da mundu hau inperfektua?

Pentsamendu kristaua eta antropologia

San Agustinen pentsamenduak gizakia aztertzen du, antropologia ikuspegitik. Bere oinarria kreazioaren teoria da, Biblian agertzen den unibertsoaren eta gizakiaren sorrerari buruzkoa:

• Jainkoak gauza guztiak ezerezatik sortu ditu.
• Berak nahi izan duelako sortu ditu.
• Gizakia kreazio horren gailurrean kokatu du.

Ikuspuntu dualista

Gizakiaren izaerak dualismoa du oinarri:

• Arima: Hilezkorra.
• Gorputza: Hilkorra.

Gizakiaren definizioa

San Agustinentzat arimak garrantzi nagusia du, arrazionala eta hilezkorra baita.

• Silogismoa: Arima bizitzaren printzipioa da; bizitza eta heriotza ezin dira batera eman; beraz, arima ezin da hil.
• Innatoa: Arima naturalki sartzen da gorputzean, hura gidatzeko.
• Jatorrizko pekatua: Adan eta Evaren

Existentzialismoa eta Izatearen Sorkuntza

1. Izatea eta Esentzia

Jaiotzen garenean existitu bakarrik egiten gara, ez gara ezer. Denborarekin helburuak finkatzen joaten gara eta izate bat sortzen dugu.

9. Sartre eta Existentzialismoa

Sartrek existentzialismoa sinesten zuen. Haren arabera, existentzia esentziaren aurretik doa (ikus 1. puntua).

Askatasuna: Kanpokoa eta Barnekoa

2. Askatasun Motak

Bi askatasun mota daude:

• Kanpoko askatasuna: Egiteko askatasuna esan genioke, hau da, egin nahi duguna egiteko ahalmena. Kanpo askatasunaren gaia politikoa eta juridikoa da.
• Barne askatasuna: Nahi izateko ahalmena da, norberari dagozkion kontuetan nork bere erabakiak hartzekoa. Askatasun morala da, bizitza norberaren irizpideen arabera bizitzeko askatasuna.

12.

Ezagutzaren oinarrizko formak

Iritzia: Ikuspuntu subjektibo bat da; balorazio bat izan ohi da. Gure interes, sinesmen, desira eta abarretan oinarritzen da, baina ez arrazoi sendoetan.

Uste motak

• Uste zalantzazkoa: Baieztatzen duguna guztiz ziurtzat jotzen ez dugula adierazten du. Zalantzak ditugu benetan hala den, baina arrazoi sendoak ditugu gauzak modu jakin batean direla pentsatzeko.
• Uste asertiboa: Frogatu ezina izanik, ziurtzat jotzen dugun zerbaiti esaten diogu.

Ezagutza

Erabateko ziurtasuna dugu uste honetan, frogatu egin dezakegu. Arrazionalki justifikatu ahal izatea da ezagutzaren ezaugarri nagusia; objektiboki egiazkoa den ezagutza bihurtzen da.

Gaitasun kognitiboak

• Pertzepzioa: Errealitatearekin harremanetan jartzen gaitu eta haren irudikapenak