Etika eta giza ekintzak: oinarrizko aukerak eta morala

Etika eta giza ekintzak

Etika giza ekintzen ontasunari edo txarrtasunari buruzko hausnarketa kontziente eta sistematikoa da. Gizakiak ezin du aukeratzeari utzi; bere egitura humanoan dagoenez, egiten dituen aukerak portaera-irizpide bat kontuan hartuta hartzen ditu. Etikak egiten duena da faktu hori, gizakiaren baitan dagoena, modu sistematiko eta arrazionalean hausnartzea. Giza ekintzak onak edo txarrak diren moduan epaitu daitezke. Nahiz eta egia izan gizakiek ekintza guztiak egiten dituztela, ez dira beti etika-metak askoz lotuta diren ekintza moralak.

Ekintzen moraltasuna: objetua, helburua eta egoerak

Nola dakigu ekintza bat ona edo txarra den? Ekintza baten moraltasuna argitzeko, ekintza bera aztertu behar da. Ekintza honela banatzen da hiru osagairen arabera:

• Objektua: ekintzak berak zuzenean eragiten duena.
• Helburua: ekintza egiten duen subjektuaren asmoa eta intentzioa.
• Egoerak: ekintza burutzen den esparru zehatza, baldintzak eta testuingurua.

Hori jakiteko, hiru errealitate hauetan erreparatu behar dugu. "El fin no justifica los medios" — amaierak ez ditu bitartekoak justifikatzen. Galdera nagusia da: zer bideratzen du bizitzaren etika — ekintzek ala jarrerek? Erantzuna: biak.

Etika eta oinarrizko aukera

Begibistakoa da giza ekintza moralak zehazki eta ez abstraktuan ematen direla. Giza ekintza erantzukizunezkoa da: bere baldintzekin eta mugekin, eguneroko errealitate zehatzean ematen da. Gizonak eta emakumeak praktikaren arabera onak edo txarrak izan daitezke, ez teoria hutsean.

Hori jakiteko, kontuan hartu behar dira bi kontzeptu nagusi:

• Banako ekintza (subjektuaren ekintza isolatua), alegia, ekintza puntuala.
• Jarrera iraunkorra (gaitasun multzoa), hau da, jokabidearen etengabeko nortasuna.

Oinarrizko aukera eta haren ondorioak

Hala eta guztiz ere, ekintzen eta jarreren arteko harremanean ikusten dugu gure portaera morala oinarrizko aukera erradikaletan oinarritzen dela; praktikan, aukera etikoak hierarkizatzen ditugu. Oinarrizko aukera hau da: pertsona batek bere bizitzan izan nahi duen pertsona-mota aukeratzea. Aukera hau askea izan behar da; ez da desio desberdin edo marjinalengatik hipotekatuta egon behar, baizik eta osotasunean izateagatik balio duena.

Oinarrizko aukeraren osagaiak

Oinarrizko aukeraren barruan ezinbesteko galdera batzuk daude: bere subjektua (gizaki guztiek egiten dute oinarrizko aukera; ez erabakitzeak ere aukeratzat har daiteke), bere objektua (era batera edo bestera gizaki guztiek aukera egiten dute zoriontasunaren alde, existentziaren betetzea bilatuz) eta egoera (noiz eta nola formulatzen den oinarrizko aukera?).

Ondorio praktikoak

Etikaren eta oinarrizko aukeraren azterketak laguntzen digu gure erabaki etikoak kontuan hartzen dituzten baloreak argitzen eta eguneroko praktikan aplikatzen. Hausnarketa horrek indartu behar du erantzukizuna, kontzientzia eta elkarreraginean oinarritutako jokabidea.