5. HIPONAKO AGUSTIN

5.1 Fedea eta arrazoimena: ezagutzeko sinetsi

Agustinek bere pentsamenduaren oinarri eta abiapuntuak kristautasunean topatzen ditu (biblia, testu sakratuak…). Honetaz gain, Platonen filosofia idealistatik hainbat printzipio bereganatzen ditu. Hiponakoarentzat, gizakia bi zatitan banatzen da (Platonek esandakoaren antzera):

1. GORPUTZA: Materiazko den atal ustelkorra. Gorputzean zentzumenak ditugu eta hauek aldakorrak eta nahasgarriak dira.

2. ARIMA: Gizakiaren elementu materialgabea eta ustelezina. Arimaren bitartez lortzen dugu zentzu potente batean benetako ezagutza, egia deitzen duguna (egi jainkotarra). Jainkoa da egia ezagutzeko dagoen protagonista.

Ezagutza ez dator sentipenetatik, baina arimatik ere ez dator, ez baita betierekoa.

Filosofia Modernoa: Arrazionalismoa eta Enpirismoa

René Descartes eta Arrazionalismoa

Europako Kontzientziaren Krisiaren Testuingurua

Descartes Europako kontzientziaren krisi garaian bizi izan zen. Testuinguru politiko eta soziala honako hauek markatu zuten: Monarkia Absolutua, nazioen arteko gerrak eta ezegonkortasun sozioekonomikoa. Hiriak handitu ziren, eta bizitza soziala arrazionalizatzeko beharra sortu zen.

Krisi Kulturala eta Erlijiosoa

Barroko garaian zientzien susperraldia eman zen unibertsitateetatik kanpo, hauek Elizaren menpe zeudelako. Erlijioan, kristautasunaren zatiketak eta katolikoen erantzunak (Kontraerreforma, Trentoko Kontzilioarekin) piztu ziren.

Nominalismoak filosofiaren krisia eta Erdi Aroko planteamenduekiko haustura ekarri...

Testuinguru filosofikoa

Ortegak iturri desberdinak erabili zituen bere sistema filosofikoa osatzeko:

Neokantiarrekiko harremanak: Objektibismoa

Alemanian neokantismoa ezagutu zuen eta honek Kant-en ezagutza teoriara itzularazi zion (Kant: ezagutza eta etikaren autore garrantzitsua). Kanten ezagutza teoriaren arabera, gizakiak ezagutza lortu dezake, eta mota askotarikoak izan daitezke, zientifikoa adibidez.

Hainbat ezagutza objektiboak dira eta ezagutza guztietan beti daude bi osagai:

• Objektua (ezagutza gaia)
• Subjektua (ezagutuko duena)

Biak beharrezkoak izango dira. Objektuak a priori formak jarraitzen ditu (espazioa eta denbora).

Wilhelm Diltheyren historizismoa

Diltheyren aburuz, egoera bat azaltzeko pertsonaren historia eta gizartearen historia azaldu...

Jainkoaren ideia: bizitzaren antinomia ala osagarria?

Jainkoaren ideia historian zehar modu askotan ulertu da, eta eztabaida ugari eragin ditu. Tesiak, «Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa asmatu da», galdera sakonak azaleratzen ditu: Jainkoaren kontzeptua bizitzaren osagarria al da, ala kontraesan bat sortzen du? Testuinguru honetan, funtsezkoa da aldeko eta kontrako argudioak aztertzea.

Jainkoa bizitzaren kontraesan gisa

Jainkoaren ideia bizitzaren antinomia gisa ulertzea, askotan, erlijioan oinarritzen da. Erlijioek, batzuetan, bizitzaren sen naturalak arau moralen bidez mugatu dituzte. Friedrich Nietzschek, adibidez, Jainkoaren ideia bizitzaren aurkako kontraesan gisa deskribatzen du, fedea bizitzako plazeren ukapena legitimatzen...

Sarrera

Zoriontasuna eta Jainkoa: edukitzea

San Agustin

San Agustinen kezka nagusia bihotza aseko zuen Egia absolutua aurkitzea zen; horrela baino ezin daitekeelako zoriontasuna lortu. Baina egia absolutu hori Jainkoa baino ezin daiteke izan, eta Jainkoa ezagutzeak zoriontasuna ekartzen dio gizakiari. Agustin eudemonista zen, eta zoriontasuna ezin dugula gauza aldakorretan oinarritu zioen, gauza horiek galtzeko beldurragatik ezin ginatekelako zoriontsu izan.

Gizakiaren ziurgabetasuna

Gizakiaren bizitza etengabeko gorabeheretan oinarritzen da. Gaur dauzkazun ondasunak, familia, lagunak... ez dira betirako, eta beraz, baliteke bihar ezer ez edukitzea. Horregatik, normala da gizakiak zoriontasuna inoiz galduko ez den zerbaitetan bilatzea, ziurtasuna...

Nihilismoa eta Balioen Transmutazioa Nietzscheren Pentsamenduan

Nietzscheren ustez, nihilismoa kristautasunaren azken ondorioa da. Kristautasunak irakatsi du munduak ez duela berez izateko arrazoirik, zerura edo infernura joateko "casting" bat besterik ez dela. Mundu idealetara ihes egiteak dagoen errealitate bakarrari balioa kentzen dio. Ideal horien ilusioak galtzean, ordea, kristauari ez zaio ezer geratzen. Bizitzak zentzua galtzen du, noraezean geratzen da, balio guztiak galduta. Horrela sortzen du kristautasunak nihilismoa.

Nietzschek ezin du onartu nihilismo hori, erabat aurka dago, eta hori ekiditeko balioen transmutazioa beharrezkoa ikusten du. Greziarren garaitik irakatsi zaizkigun balore guztiak bizitzaren aurkakoak dira, eta horiek...

Hannah Arendt eta Giza Kondizioaren Hiru Jarduerak

Giza kondizioa liburuan, Hannah Arendtek gizakien oinarrizko hiru jarduerak aztertzen ditu: lana, fabrikatzea eta ekintza.

• Lana: Bizitzaren biziraupenerako beharrezkoa den jarduera.
• Fabrikatzea: Dimentsio artifiziala (soziala). Objektuen bidez mundua sortzeko daukagun modua da (ondasun material eta sinbolikoak). Gauza artifizialen mundua da, naturatik bereizten gaituena. Ez dira beharrezkoak bizitzeko, baina bai bizi garen mundua eraikitzeko (artifizialtasuna).
• Ekintza: Hiru oinarri ditu:
  1. Gizakiak berdinak garela onartzea.
  2. Hitz-askatasuna.
  3. Mundu komunaren zaintza.

Jaiotasuna eta Modernitatearen Erronka

Arendtek jaiotzea (ekintza bakoitza jaiotza bat da) bere pentsamendu politikoaren ardatz bihurtu zuen....

Ptolomeo eta geozentrismoa

Ptolomeok unibertsoaren eredua eman zuen. Uste zuen Lurra ez zela mugitzen eta unibertsoaren erdigunea okupatzen zuela; Eguzkia, Ilargia, planetak eta izarrak haren inguruan biratzen zirela pentsatzen zuen.

Geozentrismoa: Lurra unibertsoaren erdian dagoela eta izar zein planetak haren inguruan mugitzen direla dioen teoria da.

Koperniko eta heliozentrismoa

Kopernikok heliozentrismoaren bidez astronomiari ikuspegi erabat berria eman zion. Nahiz eta hasieran zalantzan jarri, bere teoria unibertsoaren funtzionamendua ulertzeko oinarria bihurtu zen eta Zientzia Iraultza piztu zuen.

Galileo Galilei

Berari esker, Jupiterren lau sateliteen existentzia aurkitu zen. Halaber, unibertsoan izar asko zeudela agerian utzi zuen.

Astrofisikaren

Askatasuna eta gaizkiaren arazoa

Agustinentzat askatasuna kontzeptu konplexua zen, aukeratzeko gaitasuna eta erantzukizun morala inplikatzen zituena. Borondatearen askatasunean sinesten zuen, baina askatasun hori jatorrizko bekatuak mugatzen zuela ere argudiatzen zuen. Gainera uste zuen askatasuna funtsezkoa dela gizakiontzat, ongia eta gaizkia denaren artean aukeratzeko gaitasuna ematen digu. Jainkoak askatasun hori oparitzat eman zigula uste zuen, baina bekaturako dugun joerak gaiztakeriara eramaten gaituela ere ulertzen zuen. Hala ere, zioen Jainkoaren graziak lagun diezagukeela joera horri aurre egiten eta ongia aukeratzen.

Gaizkiaren arazoari dagokionez, San Agustinek teologiaren ikuspegitik ikusten zuen. Aitortzen zuen munduan gaizkia existitzen...

Totalitarismoaren jatorria

Hannah Arendtek Totalitarismoaren jatorria liburuan totalitarismoari buruz hitz egiten du. Haren ustez, fenomeno hori ez zen berezkoa izan, XVIII. eta XIX. mendeetako Europako antisemitismoak eta inperialismoak oinarrizko baldintzak prestatu baitzituzten. Ideologia horren arabera, totalitarismoan botereak lider bakarraren esku egon behar du, eskubide indibidualak baztertuz eta ekonomia zentralizatuz.

Propaganda, izu-politika eta marko juridikoa erabiliz, botereak legeak aldatzen ditu eta estatuaren forma birmoldatzen du. Helburua boterea mantentzea da, eta horretarako gizabanakoaren suntsipena, deshumanizazioa eta bakartzea erabiliko ditu. Arendtek totalitarismoak eragindako gaitz erradikalaren definizioa ematen du:...