Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Demokraziaren Sorburua

K.a. VI.-V. mendeetatik K.a. 322. urtera arte iraun zuen Atenasen, Mazedoniak lurraldea konkistatu eta demokrazia deuseztatu zuen arte.

Atenasko Demokrazia Zuzena

Atenasko demokrazia zuzeneko demokrazia zen: herritarrek zuzenean parte hartzen zuten, bitartekaririk eta ordezkaririk gabe, legegintzan eta gobernuan.

Demokraziaren Hutsuneak

Hala ere, hutsune nabarmenak zituen:

• Eskubide eta pribilegio demokratikoak biztanleen laurden batek soilik zituen.
• Emakumeek, metekoek (atzerritar egoiliarrek) eta esklaboek ez zuten bozkatzeko eskubiderik.
• Demagogoek gehiengoaren iritzia manipula zezaketen, beren nahia inposatuz.

Sofistak: Demokraziaren Maisuak

Atenasen sofistak nabarmendu ziren demokraziaren maisu gisa:

• Asko atzerritarrak ziren

Descartesen Pentsamendua: Zalantza Metodikoa eta Cogito

Descartesen filosofian, zalantzak funtzio bikoitza betetzen du: batetik, garbiketa gnoseologikoa, hau da, ezagutza faltsuak baztertzeko dena zalantzan jartzea; bestetik, ziurtasun-iturria, zalantza bera metodo gisa erabiliz ziurtasunak lortzeko.

Zalantzaren Mailak

Descartesek zalantzaren hainbat maila identifikatzen ditu:

• Zentzumenen iruzurra
• Arrazoiketen hutsak
• Ametsak (errealitatea eta ametsa bereizteko zailtasuna)
• Jainko maltzurraren hipotesia (Jainko engainatzaile baten existentzia)

Lehen Ziurtasuna: Cogito

Zalantza prozesuaren ondoren, Descartesek lehen ziurtasunera iristen da: "Pentsatzen dut, beraz, banaiz" (Cogito ergo sum). Hau da bere sistema filosofikoaren oinarria.

• Cogitoaren zentzua:

1. Asmoa

   Pertsona bati zerbait egiteko joera nabaritzen diogunean, gauza horri ahierra esaten zaio. Bi mota daude:

   • Kontzientea

     Ohartzen zara zer egiten duzun. Adibidez: liburu bat erostea.

   • Inkontzientea

     Norberak nahia gabe gertatzen direnean. Adibidez: arnas hartzea.

   Asmoa, orduan, kontzienteki onartutako ahierra da, zerbait egitera bultzatzen zaituena.

2. Helburuak

   Gure nahiak modu esplizitu eta kontzienteki gauzatzeko erabakia hartzen dugunean, gauzatu dugun ekintzaren helburu bilakatzen dira nahi horiek.

3. Ondorioak

   Ekintza baten emaitza da.

4. Zentzua

   Ekintza baten zentzuak aukera ematen digu ulertzeko zergatik gertatzen den eta zergatik garatu den modu horretan, eta ez beste era batera. Zentzuak egiten du ulergarri ekintza.

5. Morala eta Etika

   Morala: Hautatzeko

XX. Mendeko Pentsamenduaren Oinarriak

Charles Darwin (1809-1882)

Aro Garaikidea eboluzioaren teoriarekin hasten da, Charles Darwin zientzialariaren Espezieen Jatorria, hautespen naturalaren bidez (1852) lanaren argitalpenarekin. Kopernikoren ondoren, Darwinen teoriak giza nartzisismoari kolpe handia eman zion. Darwinismoak biologiaren etorkizuna ez ezik, giro intelektuala ere aldatu zuen. Darwinen teoriak aldaketa eta garapenaren ideiak aurrerapenaren eta arrazionalismoaren nozioekin lotzen dituen ideia erromantikoaren aurka borrokatu behar izan zuen.

Eboluzioaren teoriak espezieen finkotasunaren ideia suntsitu zuen. Gainera, erlijioek zabaldutako ideiei ere aurre egin zien: arima arrazionalaren ideiari, kreazionismoari eta Jainkoaren diseinuaren...

Hume: Testuinguru Historikoa

David Hume Edinburgon jaio zen, gerora gune kultural garrantzitsu bihurtuko zen hirian. XVIII. mendea Aro Modernoaren mende garrantzitsuena izan zen, zeinaren amaieran lehen iraultza burgesak hasi baitziren. Baina aurreko mendean gertatutakoak eta Britainia Handiko aurrekariak kontuan hartu behar dira:

• Iraultza Zientifikoa: XVI. mendean hasita.
• Estatu zentralizatuak eta monarkia absolutuaren ezarpena (adibidez, Frantziako Luis XIV.a).
• XVII. mendean: Britainia Handian monarkia absolutuaren kontrako lehen iraultza gertatu zen, eta parlamentu-monarkia sortu zen.
• Subiranotasunaren jatorri jainkotiarraren kontrako eta “Gizarte Itunaren” aldeko lehen teorialariak, hala nola Locke.

John Locke: Liberalismo Politikoa

Berkeley...

Erlijio-alienazioa

Gainera, erlijioa klase gorenak bere menpe daudenak zapaltzeko erabiltzen duen tresna da. Hori dela eta, erlijio-alienazioak funtzio sozial bat betetzen du: herriaren opioa da. Gizakiak erlijioa zoritxarrean edo oparotasunean oinarritzen badu, ez da errespetuz edo gogoeten bidez bere buruaren jabe izatera iritsiko.

Marxek egiaztatutako erlijiozko bizimoduaren ezaugarriak honako hauek dira:

• Gizabanakoen ziurtasunik eza eta izakiaren doilorkeria Sortzailearekiko.
• Zigorra edo salbazioa bere esku dituen Epailearekiko menpekotasuna.

Apaltasun osoa eta men egite otzana dira erlijiozko sentimendu gorenak. Sentimendu horrek gizakia bere izaeratik bereizten du; izan ere, grinak eta haragia arrotz eta etsai bihurtzen dizkio.

Eliza alienazio...

Sarrera: Postmodernitatea eta Pentsamendu Kritikoa

Postmodernitatea XX. mendeko azken laurdenetik aurrera gizartean eta kulturan eragina izan duen fenomeno filosofiko bat da. Ezaugarri nagusia egia absolutuen eta tradizionalen bazterketa da, eta, aldi berean, eremu guztietako ikuspegi aniztasunaren balorazio positiboa. Hannah Arendtek Eichmanni buruz egindako adierazpenek pentsamendu kritikoaren garrantzia azpimarratzen dute. Arendtek, Eichmann kasuan, pertsona baten ikuspuntuaren mugak eta pentsamenduaren ahalmena aztertu zituen. Horrek, gaur egungo munduan, pentsamendu kritikoaren balioa azpimarratzen du, eta horregatik bihurtzen da garrantzitsua.

Ikuspegi Desberdinak

Aldeko Argudioak: Pentsamendu Kritikoaren Garrantzia

Postmodernitatearen aldeko...

Askatasuna eta Gaitzaren Arazoa San Agustinen Filosofian

San Agustinentzat, giza askatasuna ez da ongiaren eta gaizkiaren artean erabakitzeko eskubidea izatea; hori horrela izango balitz, gizakiak beti ongia erabakiko luke, eta, ondorioz, ez luke ez Jainkoa ezta Eliza ere beharko ongia egiteko. Hori dela eta, bi askatasun mota daudela dio Agustinek: libertas eta liberum arbitrium. Lehenengoa bekatu originalaren aurrekoa da, eta ongia egiteko joera naturala du. Bigarrena, aldiz, jatorrizko bekatuaren ondorengoa da, eta pekatura jotzeko joera nabarmenki handitu zuen.

Bibliako lehen liburuak, Genesiak, Jainkoak gizakia bera maitatzeko sortu zuela eta betiko zorionerako eta onerako sortu zuela dio. Honetan Adan eta Evaren historia sartzen da; hauek...

Agustin Hiponakoa: Jainkoaren Hiria eta Munduaren Hiria

Filosofia honetan, gizadiaren historia bi hiriren arteko borrokatzat hartzen da: Jainkoaren Hiriaren eta Munduaren Hiriaren arteko gatazka gisa. Agustinen arabera, gizakia bi taldetan banatzen da:

• Jainkoa baino gehiago maite dutenak, hau da, munduko hiritarrak.
• Jainkoa gauza guztien gainetik maite dutenak, zeruko hiritarrak.

Bi hiriek bi bizimodu adierazten dituzte: bata gorputzari dagokiona, egoismoa goraipatzen duena, eta bestea arimari dagokiona, Jainkoa lehenesten duena. Jainkoa hautatzen dutenak Jainkoaren Hirian bizi dira; beren burua goraipatzen dutenak, berriz, Munduko Hirian. Lehenak Jainkoagana hurbiltzen dira, eta bigarrenek mundua dute helburu.

Bi hiri horiek, Jainkoaren Hiria eta...

Hutsaltasuna Arendten Filosofian

Hannah Arendten filosofia politikoan, iragankortasuna esfera publikoko ekitaldien eta ekintzen izaera iragankorrari dagokio. Arendtek nabarmendu du zenbait gertaerek, unean esanguratsuak izan arren, ez dutela iraunkortasun iraunkorrik. Horrek ekintza politikoak iragankortasuna gainditzeko eta esparru politikoan eta sozialean jarraitutasun- eta esanahi-zentzua eraikitzeko duen garrantzia azpimarratzen du.

Giza Izakeraren Kontzeptua Arendten Arabera

Hannah Arendtek zalantzan jartzen du "giza izaera" unibertsal eta finko baten ideia. Harentzat, gizakitzat definitzen gaituena gure ekintzarako eta pentsamendurako gaitasuna da, munduari zentzua emateko dugun gaitasuna, besteekin eta gure ingurunearekin ditugun elkarrekintzen...