XX. Mendeko Pentsamenduaren Oinarriak: Darwin, Marx eta Aro Garaikidearen Eraikina
XX. Mendeko Pentsamenduaren Oinarriak
Charles Darwin (1809-1882)
Aro Garaikidea eboluzioaren teoriarekin hasten da, Charles Darwin zientzialariaren Espezieen Jatorria, hautespen naturalaren bidez (1852) lanaren argitalpenarekin. Kopernikoren ondoren, Darwinen teoriak giza nartzisismoari kolpe handia eman zion. Darwinismoak biologiaren etorkizuna ez ezik, giro intelektuala ere aldatu zuen. Darwinen teoriak aldaketa eta garapenaren ideiak aurrerapenaren eta arrazionalismoaren nozioekin lotzen dituen ideia erromantikoaren aurka borrokatu behar izan zuen.
Eboluzioaren teoriak espezieen finkotasunaren ideia suntsitu zuen. Gainera, erlijioek zabaldutako ideiei ere aurre egin zien: arima arrazionalaren ideiari, kreazionismoari eta Jainkoaren diseinuaren ideiari. Errealitatearen aurrean arrazoimenari uko eginez gero, balio moralen autonomiaren oinarriak suntsitzen dira.
Nondik gatoz? Darwinismoak erantzun ez-mitiko eta ez-teologikoa ematen dio galdera horri. Historian lehen aldiz, giza genomaren historia errealista bat proposatzen da, azalpen erlijioso edo moralaren menpe ez dagoena.
Karl Marx (1818-1883)
Filosofia produkzio ideologikoa da, gizakiari garrantzitsu den gauzean pentsatzea eragozten diona: existentziaren baldintza materialetan. Ideologiek gizakiari alienatuta egotearen kontzientzia edukitzea eragozten diote; hau da, gizaki modura garatzea, gizakien arteko esplotazioa sistema ekonomikoen barnean dagoelako.
Analisi marxistaren arabera, ez da esentziak bilatzea, "giza esentzia" existitzen ez delako. Existitzen den gauza bakarra gizakiak historikoki egiten duena da. Marxek materialismo historikoa proposatzen du materialismo naturalistaren ordez.
Materialismo historikoaren arabera, gizadiaren historiak zientzia ekonomikoaren legeei jarraitzen die. Azpiegitura ekonomikoak ekoizpena, bizimoduak, gizarte-klaseak, artea eta filosofia sortzen ditu. Gizarte-klaseen arteko borrokak azpiegitura, eta beraz, historia alda dezake. Marxismoa filosofia praktiko eta iraultzaile bihurtzen da, langileen eta kapitalisten arteko borrokara deitzen duelako paradisu komunista lortzeko.
Marxek Hegelen sistema irauli zuen, dialektika idealista materialista bihurtuz, baina proiektu ilustratuari eutsiz: gizakiaren errealizaziorako historiaren kontzeptuari. Marxen ideiak modernitatearen askapenaren eta emantzipazioaren ametsean errotuta daude.