Batxilergoa mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Marx-en Humanismoa: Alienazio Motak

Marx-en ardura teoriko eta iraultzailearen ideia zentrala humanismo erradikala dela esan daiteke. Gizaki gehienak, hau da, proletarioak, esplotatuta eta umiliatuta bizi dira, gutxiengo kapitalistak eta burgesiak zanpatuak, langileei beren askatasuna garatzen uzten ez dietelarik. Hori dela eta, baldintza materialak ezartzeko premia ikusten du proletarioei kendutako duintasuna itzul dakien.

Horren ardura izanik, Marx-ek, gizarteari buruz egiten duen analisian, filosofiak gizakiaren askapena lortzeko urratu behar duen bidea planteatzen du. Hementxe kokatzen dira saialdi konkretuak alienazioak ezerezteko.

Marx gizaki konkretuarekin hasten da, gizarte konkretu batean. Gizakiari buruz egiten duen analisia gizadiaren...

Etika eta Morala: Oinarrizko Kontzeptuak

Etika

Etimologikoki, etika terminoa grezierazko “ethos” hitzetik dator, eta izateko modua edo izaera esan nahi du. Hausnarketa filosofikoa da, gizakiaren osotasunean kontzientziaren atalari dagokiona, pentsamenduaren eremuan kokatzen dena. Horrek esan nahi du subjektuak erabakitzen duela zein modutan azalduko duen bere barne-morala, egoera fisikoan edo plastikoan. Etika, beraz, izaki eta gizaki guztien gaitasun espresiboa da; etikaren bidez azaltzen gara mundura, garena erakustera goaz mundura.

Morala

Etimologikoki, morala hitza latinezko “mos, moris” hitzetik dator, eta bizitzeko modua edo era esan nahi du. Hautatzeko askatasunarekin lotuta dago. Morala bizitakoaren planoan dago, eta kontrolatzen...

Zoriontasunaren Bila: Hedonismoa vs. Eudemonismoa

Aristotelesen ikuspuntua

Hedonisten ustez, zoriontasuna plazera da. Eudemonisten ustez, ordea, norberaren burua errealizatzea da zoriontasuna, baina errealizaten gaituzten ekintzek ez digute beti plazera ematen.

Zoriontasuna nork bere burua errealizatzea da: Eudemonismoa (Aristoteles)

Galdera guztien azken helburua zoriontasuna da; denak daude ados horretan. Izan ere, ez dauka zentzurik zoriontasuna zertarako galdetzeak. Ezinbestekoa da zehaztea zer ezaugarri bete behar dituen jarduera batek zoriontasunarekin parekatzeko. Horren arabera, hau izango da zoriontasuna:

• Ontasun perfektua: zoriontasuna bera lortzeagatik bilatzen da hura, ez bera baino hobea den beste bat lortzeagatik.
• Berez nahikoa den

Testuinguru Filosofikoa: Filosofia Analitikoa

XX. mendean zientzia-zaletasuna nagusitu zen, eta zientziaren aurrerakada ikaragarria ezagutu zen. Filosofo gehienek metafisikarekiko ezadostasuna agertzen dute, batez ere alemaniar idealismoaren (Kantena) aurkako jarrera, eta guztiek defendatzen dute enpirismoa eta positibismoa. Positibismoak metafisikarekin, eta bereziki idealismoarekin, bukatu nahi du, zentzurik gabekoa delako. Beraz, metafisikaren ordez, zientzia izango da positibismoaren eredua. Zentzumenen bidez hautematen dena izango da aztergai, eta hautematen ez dena, ezin da ezagutu.

Mende honetan, korronte filosofiko hauek ditugu:

• Marxismoa, existentzialismoa (Sartre, Schopenhauer) eta bitalismoa (Nietzsche).
• Hauez gain, Mugimendu Analitikoa:

Errenazimentua: Antzinako Balioetara Itzulera

Errenazimentua antzinako greziar-erromatar balioetara itzultzea proposatu zuen kultura mugimendua izan zen. Italian sortu zen XIV. mendean eta Europa osora hedatu zen XV eta XVI. mendeetan.

Mugimenduaren Zergaitiak

1. Italiako egoera politikoak eta sozialak merkataritzaren garapena eragin, ondorioz burgesia kultua eta dinamikoa bihurtu zen gizarte-klase nagusi.
2. Hizkuntza bultzatu.

Errenazimentuko Ezaugarri Orokorrak

1. Helburua greziar-erromatar arte klasikoaren mailara iristea zen.
2. Gizakia zentroan bihurtzen da eta unibertsoaren erdigune sentitu (antropozentrismoa).
3. Unibertsoaren eta artearen ikuspuntu unitarioa.
4. Unibertsoan gertatzen den guztia arrazoitu ahal, mundu arrazonagarria delako.
5. Mundu ikuskera berri

XX. mendeko ezaugarriak

Ezaugarririk nagusiena ikuspegi eta norabide desberdinen aniztasuna da. Garai honetan hainbat pentsalari aurki ditzakegu:

• Darwin
• Marx
• Nietzsche
• Freud

Pentsalari hauek partekatzen duten ezaugarria Hegelen filosofiaren kontra egotea da. Pentsalari guztiek sistemen kontrako joera erakusten dute, baita Jainkoaren aurkako joera ere.

Darwin eta Eboluzionismoa

Honek eboluzioaren teoria asmatu zuen. Honen arabera, gizakia aurreko espezieen eboluzioaren emaitza da. Teoria honek ez du naturatik kanpo dagoen Jainko batez baliatzen. Aristotelesen aldaezintasunaren kontra borrokatuko du honek. Aurreiritzi horren arabera, espezieak banan-banan sortzen dira, era aldaezin batean, eta inolako aldaketarik gabe. Eboluzioaren teoriak espezieen...

NATURA: esanahi batzuk: kosmosa, izaki natural multzoa; ezustean edo senean agertzen diren joerak; jaiotzetikoa dena; araua, gizartean indarrean dagoen arauaz bat datorrena.

KULTURA: gizakiak gizaki kide gisa bereganatzen dituen ezagutzak, sinesteak, artea, morala, legeak, ohiturak eta beste hainbat gaitasun biltzen dituen konplexua da.

SINBOLOA: beste gauzak gogorarazten edo irudikatzen dituena; gauza horien artean ideiak, sentimenduak, giza-taldeak, sineskerak... etab. Pertsonala zein gizartekoa izan daiteke.

KONTRAKULTURA: gizarte batean onartuta daudenen aurka doan balore, joera eta molde multzoa da, alternatibak proposatuz.

KULTUR ERLATIBISMOA: kulturen ezaugarrietan balore unibertsalak ez daudela defendatzen duen joera. Edozein joera ezaugarri...

Laburpena: Ideiak eta Sinesteak

Gu eta gure ideien artean tarte bat dago; aldiz, sinesteekin elkarturik gaudela esan dezakegu, beraz, sinesteak garela esan daiteke. Ideietatik independizatzea lor dezakegu, garrantzitsuak izan arren. Gainera, ideiak jarraitzeak ahalegina eskatzen du, ez garelako beti koherenteak horiekin; horregatik, ideietatik bizi den hori heroitzat hartu ohi dugu.

Bizitza Ortegaren Ikuspegitik

Ortegaren ustez, bizitza eta errealitatea pentsamenduaren aurrekoak dira (mendeetan zehar kontrakoa pentsatu izan zen arren). Bizitza ez da edozein bizitza gisa ulertzen, norberaren bizitza da, pertsonala, zirkunstantzia zehatz batzuetan gauzatzen dena. Bizitza nire bizitza da, niri dagokidan erantzukizun ordezkaezina. Animalien eta landareen...

Nietzsche: Erlijioaren Kritika eta Balioen Gainbehera

Historian zehar hainbat filosofo kritiko aritu dira erlijioaren ideiaren inguruan hausnartzen, bereziki Mendebaldeko kulturan izan duen eraginaz. Erlijioek balio sozial, moral eta existentzial handia izan dute iraganean, baina modernitatearen garapenarekin batera, Marx, Nietzsche eta "susmoaren filosofoek" deituriko beste zenbait pentsalarik zalantzan jarri zuten erlijioaren funtzioa eta eginkizuna. Ikuspegi kritiko horiek aztertzea funtsezkoa da gaur egun ere erlijioak gizartean duen presentziaz edo beste ikusmolde batzuek haren tokia hartu duten ulertzeko.

Lehenik eta behin, Marx eta Nietzsche aipatu behar dira, kristautasunari eta Mendebaldeko kulturari egindako kritikarik zorrotzenetakoen...

Etika, filosofiaren adar bat izateaz gain, arau eta balio moralak aztertzen dituen edozein hausnarketa da, eta ez da soilik esparru akademikora mugatzen. Guk geuk egin dezakegun hausnarketa kritiko eta serioa da. Teoria etikoek moralaren oinarriak ezartzea dute helburu, eta haien balio eta zuzentasuna justifikatzen saiatzen dira. Arau eta balioz osatuta daude, eta horiek arrazoitzea eta justifikatzea da euren xede nagusia.

Mendebaldeko Etikaren Jatorria

Sofisten Moral Konbentzionala

Morala konbentzionala da, hau da, ez dago ongia edo gaizkia modu absolutuan zehazterik, eta balioak denboraren eta kulturen arabera aldatzen dira. Hori da erlatibismo moral eta kulturalaren oinarria. Arazoa: Ikuspegi horrek ez du beste kulturen gehiegikeriak salatzeko...