Descartes, Enpirismoa eta Ezagutzaren Mugak: Funtsezko Ideiak

Descartesen Pentsamendua: Zalantza Metodikoa eta Cogito

Descartesen filosofian, zalantzak funtzio bikoitza betetzen du: batetik, garbiketa gnoseologikoa, hau da, ezagutza faltsuak baztertzeko dena zalantzan jartzea; bestetik, ziurtasun-iturria, zalantza bera metodo gisa erabiliz ziurtasunak lortzeko.

Zalantzaren Mailak

Descartesek zalantzaren hainbat maila identifikatzen ditu:

• Zentzumenen iruzurra
• Arrazoiketen hutsak
• Ametsak (errealitatea eta ametsa bereizteko zailtasuna)
• Jainko maltzurraren hipotesia (Jainko engainatzaile baten existentzia)

Lehen Ziurtasuna: Cogito

Zalantza prozesuaren ondoren, Descartesek lehen ziurtasunera iristen da: "Pentsatzen dut, beraz, banaiz" (Cogito ergo sum). Hau da bere sistema filosofikoaren oinarria.

• Cogitoaren zentzua: Intuizio soila da, gogamenak zuzenean ulertzen duen zerbait nabaria.
• Cogito eta existentzia: Pentsatzeak existentzia inplikatzen du. Ezin da pentsatu existitu gabe.
• Cogito eta cogitatio: Gizakia res cogitans da, pentsatzen duen zerbait. Subjektuaren baieztapena objektuaren ukapenean datza.
• Cogito eta intuizioa: Intuizioa argia eta bereizia den proposizio nabaria da.
• Niaren ezagutza eta natura: "Ni" pentsatzen duen gauza bat da, arima.

Arima eta Grinak Descartesen Filosofian

Descartesentzat, arimaren indarra gorputzaren mugimenduak kontrolatzean eta grinak menderatzean datza. Ahultasuna, berriz, grinen mende egotean. Tristurak gorputzarentzat kaltegarriak diren gauzez ohartarazten du, eta alaitasunak, onuragarriez. Grinak esklabotza egoerarekin lotzen dira, gizakiaren askatasuna murriztuz. Horregatik, gizakiak arrazoia eta esperientzia erabili behar ditu gidari gisa.

Enpirismoa: Ezagutzaren Jatorria eta Mugak

Enpirismoa XVII. eta XVIII. mendeetan Britainia Handian garatutako korronte filosofikoa da. Funtsezko ezaugarriak hauek dira:

• Esperientzia ezagutzaren iturria da: Enpiristek ez dituzte berezko ideiak onartzen; ezagutza guztia esperientziatik dator.
• Esperientzia giza adimenaren muga da: Esperientziaren bidez ezagutu ezin daitezkeen gauzak (arima, Jainkoa) ez dira existitzen.
• Arrazoia kritikoa da: Eduki metafisikoak (esentzia, izatea) arrazoiaren mugetatik kanpo daude, eta, beraz, ezagutezinak dira.

Enpiristak Nagusiak

John Locke

Lockek dio gogamenak sentipenezko esperientziaren datuak lantzen dituela. Ez dugu ideietatik kanpo dagoen errealitatea ezagutzen. Bi ideia mota bereizten ditu:

• Ideia bakunak (kolorea, itxura...)
• Ideia konplexuak (gogamenak ideia bakunak konbinatuz sortuak)
• Substantzia-ideiak (substratu edo zerizan bati lotuta egon behar dutenak)

George Berkeley

Berkeleyren ustez, izakiak hautematen direnean bakarrik existitzen dira. "Hautematen dudana da, eta hautematen ez dudana, ez da".

David Hume

Humentzat, pertzepzioak gogamenaren edukiak dira, eta bi motatakoak izan daitezke:

• Inpresioak: Zentzumenen bidezko pertzepzio sentikorrak.
• Ideiak: Inpresioetatik eratorritakoak.

Humeren arabera, substantzia ezaugarri multzo bati ematen diogun izena da, baina ez da errealitate gisa existitzen.