Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Bankuaz Besteko Finantza Bitartekariak

Bankuaz besteko finantza-bitartekari ezagunena burtsa da, baina beste batzuk ere badaude.

Bitartekari Nagusiak

• Kreditu Ofizialeko Institutua (ICO): Gobernuaren agindupean jarduten duen finantza-erakundea da. Haren egitekoa zailtasunak dituzten ekonomia-sektoreei laguntzea eta azpiegiturak finantzatzea da.
• Aseguru-etxeak: Aseguru-etxeek finantza-aktibo espezifiko bat jaulkitzen dute: aseguru-poliza. Kontratu horren bidez, aseguru etxeak prima bat kobratzen du, eta haren truke, gertakari jakin bat gertatzean asegurudunak jasandako kalteengatiko kalte-ordain bat emateko betebeharra hartzen du bere gain.
• Pentsio-funts pribatuak: Pentsio-funts pribatuak edo mutualitateak Gizarte Segurantzak ordaintzen dituen erretiroagatiko

Finantzaketa

Inbertsioak gauzatzeko beharrezkoak diren finantza-baliabideak eskuratzea da; edota, behar dituen baliabide finantzarioak eskuratzeko garatzen den enpresa-jarduera.

Merkataritza-deskontua

Finantza-eragiketa bat da, zeinaren bidez enpresak finantza-entitate bati kanbio-letrak ematen dizkion, epemuga itxaron gabe kanbio-letren zenbatekoak baino zerbait gutxiago kobratzearren. Heltzearen batez besteko aldia murriztea eta altxortegia eskuratzea dira bere abantailak.

Kreditua

Finantza-eragiketa, zeinaren bidez finantza-entitateak enpresari epe batez diru-kopuru bat erabilgarri uzten dion. Enpresak egokitzat hartzen duen diru-kopurua erabil dezake, baina aldez aurretik ezarritako kopuru-muga gainditu gabe.

Mailegua

Finantza-eragiketa da, zeinaren...

Enpresa orok behar izaten ditu diru-baliabideak, bere ekonomia-jarduerak gauzatzeko egin beharreko inbertsioak finantzatzeko. Askotan, bankuen finantza-sistema baliatzen dute enpresek baliabide horiek lortzeko, baina ez da beti hala izaten. Enpresek erabiltzen dituzten diru- edo finantza-baliabideak, zer jatorri duten, bi motatan sailkatzen dira:

Finantzaketa Propioa (Autofinantzaketa)

Baliabide propioak enpresaren baliabide egonkorrenak dira, inoiz itzuli behar ez direlako, eta, beraz, haingatik interesik ordaindu behar ez delako. Jabeen ekarpenek eta erreserbek osatzen dituzte baliabide propioak.

Jabeen Ekarpenak

Aurreko atalean azaldu genuenez, enpresa baten jabetza-ehunekoak eskuratzeko, haren akzioak erosten dira merkatu espezializatuetan,...

Moneta-polikako tresnak

Erreserba minimoen mekanismoa haren bitartez, banku-sistemaren likidezia handitu eta txikitu egiten da. Izan ere, euroguneko kreditu-erakundeek betebeharra dute kutxa-koefiziente jakin bat gordetzeko, dagokien banku zentralean edo eskudirutan.

Merkatu irekiko eragiketak

Zalantzarik gabe, eragiketa horiek dira Europako moneta-politikako tresna nagusia. Funtsezko eragiketak dira eurosistemako moneta-politikan diruaren prezioa kontrolatzeko, eta zirkulazioan dagoen diru-kantitatea kudeatzeko ere. Merkatu irekiko eragiketetan, Europako Banku zentralak finantza-aktiboen kopuru jakin bat enkantean jartzen du aldian-aldian, interes-tasa jakin batean, dela finko, dela aldakorra. Europako Banku Zentralak enkante horietan ezartzen...

Finantza Bitartekariak

Bankuko Finantza Bitartekariak

Banku-entitateek osatzen dute. Dirua sortzeko gaitasuna dute eta horien finantza aktiboak ordaintzen dira dirua baitira. Bereizketak hauek dira:

• Bankuak: Enpresa pribatuak dira eta helburu nagusia mozkinak lortzea da bazkideen artean banatzeko.
• Aurrezki-kutxak: Irabazteko asmorik gabeko entitateak dira. Lortutako irabaziak edo mozkinak inbertsioetarako eta gizarte ekintzetarako erabiltzen dira.
• Kreditu-kooperatibak: Jabeak dira dirua gordetzen dutenak eta hauek ere finantza zerbitzuen onurak hartuko dituzte.

Banku-entitateek emandako zerbitzuak: gordailuak hartu eta maileguak eman. Lehenengoei emandako interesa, bigarrenei kobratutakoa baino txikiagoa izango da. Diferentziatik irabazia edo mozkina...

Ekoizpen baliabideak

Ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko eta banatzeko erabilitako oinarrizko elementuak dira. Hauek dira nagusiak:

• Natura baliabideak
• Lana
• Kapital ondasunak

Errentak

Ekoizpen baliabide bat denbora jakin batean erabiltzearen truke ordaindu behar den prezioa da.

Adibidez:

• Natura baliabideak: alokairuak
• Lana: soldatak
• Kapitala: interesak

Ekonomia hazkundea

Gizarte batean aldi jakin batean izandako ondasunen eta zerbitzuen ekoizpenaren balioa handitzea da. Hau lor daiteke ekoizpen baliabideak handituz edo produktibitatea hobetuz (adibidez, kalitatea hobetuz).

Enpresaren funtzioak

Enpresaren funtzio nagusiak hauek dira:

• Ekoizpena koordinatzea
• Balioa sortzea
• Enplegua sortzea
• Gizarte ongizatea handitzea

Merkatua

Saltzaileek eta erosleek ondasun edo zerbitzu...

Inflazioa

Herrialde eta une bakoitzean, ekonomian zirkulazioan dauden ondasun eta zerbitzu guztiek dute prezio-maila bat. Baina prezio-maila horrek gora egin dezake eta, oro har eta modu jarraituan egiten badu, inflazioa deritzon fenomenoa sortzen da. Inflazioa da ekonomia bateko prezioek oro har eta modu jarraituan gora egitea. Baina batzuetan, prezioek behera egiten dute: deflazioa edo inflazio negatiboa.

Arrazoiak

1- Eskari inflazioa:

Herrialde bateko ekonomia-eragileek enpresak ekoitzi dezaketena baino gehiago eskatzen badute, gehiegizko eskaria sortuko da. Horrenbestez, enpresek eskari guztiari erantzuteko adina ekoitzita ere, prezioek gora egingo dute eskasiak irauten duen bitartean. Eskaria handitzearen jatorria:

• Enpresak: Enpresen espektatibetan

Enpresaburuek erabakitzen dute nola inbertitu, kontuan hartuta zer nolako proiektuak egin nahi dituzten, zer teknologia daukaten eta zer espektatiba dituzten. Negozioen etorkizunaren eta herrialdearen egoeraren aurreikuspenak ere kontuan hartzen dituzte.

Etekinak lortzeko, enpresek kapital-ondasunetan inbertitzen dute, inbertsio-kostuak baino handiagoak diren diru-sarrerak lortzeko asmoz. Sarrerak eta kostuak beharrezkoak dira inbertitu ala ez erabakitzeko.

Inbertsioaren Funtsezko Faktoreak

Funtsean, lau faktore garrantzitsu daude:

• Sarrerak
• Kostuak
• Erabilitako ekoizpen-ahalmena
• Etorkizuneko espektatibak

Sarrerak

Zikloari lotutako sarrerak. Gehiago saltzen bada, gehiago lortuko dugu. Adibidez, produktu bat asko saltzen dela ikusten badut une horretan,...

FRANKIZIA:
Kontratu bat da non frankitzailea, frankiziatuari uzten dio bere marka eta enpresa. Esklusiboa izan behar da saltzen den produktua (bakarrik enpresak saltzen duena saldu dezake). Adibidez: Starbucks.

FRANKITZAILEAREN EZAUGARRIAK:

• Marka eta irudia uzten ditu.
• Izena ematen du.
• Produktuak eta zerbitzuak uzten ditu.
• Publizitatea egiten du.
• Promozioak, eskaintzak eta beherapenak.
• Aholkularitza (paperak eta inpuestoak).

FRANKIZIATUAREN EZAUGARRIAK: (lokala hartzen duena)

• Lokala jarri beharko du.
• Langileak jarri beharko ditu.
• Hasierako ordainketa bat.
• Publizitate kuota bat: diru kopuru finko bat publizitatea egiteagatik ordaintzen dena.

FRANKIZIATUAREN ABANTAILAK: (lokala hartzen duena)

• Sarrea kopurua: finkoa ez da oso altua, bakarrik hasieran jartzen

Enplegu Politika eta Kontzeptuak

Gobernuen lehentasunezko helburua izaten da langabeak babestea eta enplegua sortzea.

Kontzeptuak

• Biztanleria guztia: aktiboa eta ez aktiboa.
• Aktiboa: landunak eta langabeak.
• Ez-aktiboa: ez dabil lan bila.
• Jarduera-tasa: (BIZTANLERIA AKTIBOA / BIZTANLERIA 16+) * 100
• Langabezia-tasa: (LANGABEAK / BIZTANLERIA AKTIBOA) * 100
• Okupazio-tasa: (LANDUNAK / BIZTANLERIA AKTIBOA) * 100

Langabezia Motak

• Ziklikoa: hedaldiak eta atzeraldiak izaten dira.
• Urte sasoikoa: jarduera batzuek urte sasoi batzuetan bakarrik behar dute eskulana.
• Egiturazkoa: enpresaburuek proposatzen duten lan eskaintza eta langileek duten lana guztiz bat ez etortzeak eragiten du. Langileek lanpostu hutsak betetzeko gaitasun tekniko egokia ez izatearen ondorioa