Ekonomia eta finantza oinarrizko kontzeptuak
Ekoizpen baliabideak
Ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko eta banatzeko erabilitako oinarrizko elementuak dira. Hauek dira nagusiak:
- Natura baliabideak
- Lana
- Kapital ondasunak
Errentak
Ekoizpen baliabide bat denbora jakin batean erabiltzearen truke ordaindu behar den prezioa da.
Adibidez:
- Natura baliabideak: alokairuak
- Lana: soldatak
- Kapitala: interesak
Ekonomia hazkundea
Gizarte batean aldi jakin batean izandako ondasunen eta zerbitzuen ekoizpenaren balioa handitzea da. Hau lor daiteke ekoizpen baliabideak handituz edo produktibitatea hobetuz (adibidez, kalitatea hobetuz).
Enpresaren funtzioak
Enpresaren funtzio nagusiak hauek dira:
- Ekoizpena koordinatzea
- Balioa sortzea
- Enplegua sortzea
- Gizarte ongizatea handitzea
Merkatua
Saltzaileek eta erosleek ondasun edo zerbitzu baten inguruan egiten duten salerosketa multzoa da.
Zorra
Etorkizuneko diru-sarreren kontura gaur egun egiten den kontsumoa da.
Ondarea
Pertsona baten ondasun eta betebeharren multzoa da.
Aurrekontua
Finantza-plan pertsonalizatu bat da, diru-sarrerak eta gastuak kontrolatzeko balio duena.
Asegurua
Kontratu bat da, eta haren bidez, aseguru-etxeak hirugarren bati kalte-ordainak emateko konpromisoa hartzen du.
Aseguruaren elementuak
- Prima
- Poliza
- Aseguratzailea
- Aseguratua
- Hartzailea
- Aseguratutako kopurua
- Kontingentzia
- Estaldura
Kalte-galera
Pertsona baten ekintzagatik ondareak galtzea da.
Pertsona-aseguruak
Gorputzari eta osasunari eragiten dieten zenbait egoerari lotutako gastuak estaltzen dituzte. Adibidez:
- Istripuak
- Gaixotasunak
- Osasun-arreta
- Ehorzketa-gastuak
Dirua
Oro har onartutako truke-bitartekoa edo ordainketa- eta kobrantza-bitartekoa da.
Diruaren funtzioak
- Truke-bitartekoa
- Balio-gordailua
- Kontu-unitate komuna
Banku-kontuak
Diru-gordailuak dira, banku-eragiketarik ohikoenak egiteko erabiltzen direnak.
Txekea
Bankuari ematen zaion agindua da, diru-kopuru jakin bat adierazitako pertsonari ordaintzeko.
Gazte-libreta
Ez du komisiorik eta pizgarriak izaten ditu (adibidez, zozketak, opariak, etab.).
Ezaugarriak:
- Kontratatzeko erraza
- Erabateko likidezia
Online bankuen abantailak
- Erosotasuna
- Azkaratasuna
- Eragiketa merkeagoak
Txartelak
Finantza-erakunde edo saltoki batek jaulkitako plastikozko euskarri bat da.
Banku-txartelak
Finantza-erakunde batek jaulkitzen ditu.
Bankukoak ez diren txartelak
Txartela jaulki duen saltokian bakarrik erabil daitezke.