DBH mailako Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ekonomiaren Oinarriak

Ekonomia-jardueraren helburua gizakien beharrak eta nahiak ondasunen eta zerbitzuen bidez asetzea da, gehienetan, irabaziak lortzea.

Ondasunak salgai ukigarriak dira (auto bat, etxetresna elektriko bat, lore bat...). Zerbitzuak, ondasun materialik sortzen ez duten jarduerak dira (hezkuntza, osasun eta garraio zerbitzuak).

Ondasunak eta zerbitzuak ekoizten dituzten pertsonak dira ekoizleak, eta kontsumitzaileak, beren beharrak asetze aldera ondasun eta zerbitzu horiek kontsumitzen dituzten pertsonak.

Ekonomiako Eragileak

Pertsonak

• Bere lana ematen diote enpresei eta estatuari, soldataren trukean.
• Bere diru-sarrerak erabiltzen dituzte, enpresek eta estatuak sortzen dituzten ondasunak eta zerbitzuak erosteko.
• Aurrezkiak inbertitzen

a) Errentaren birbanaketan duten eraginaren arabera: proportzionalak ,progresiboak eta erregresiboak. -Proportzionalak: Zerga tasa finko bat ordaintzen diren zergak dira proportzioanalk, adibidez, sozietateen Mozkinen Gaineko Zerga. %24ko zerga-tasa dute enpresa txiki eta ertainek Gipuzkoan.

Sozietate Anonimoa (SA): Eratzeko gutxieneko kapitala 60.000 eurokoa da, bere lege-erantzukizuna enpresa ondarea bakarrik da, eta kapitala zatitzeko aukera dago akzioen bitartez (eskualdatze librea).

Sozietate Mugatua (SM,EMS): Eratzeko gutxieneko kapitala 3.000 eurokoa da bere lege-erantzukizuna enpresa ondarea bakarrik da eta kapitala zatiteko aukera dago parte-hartzeen bitartez (eskualdatze mugatua).

Enpresa Berria Sozietate Mugatua (EBSM): Eratzeko gutxieneko kapitala 3.012 eta 120.202 euro artean dago bere lege-erantzukizuna enpresa ondarea bakarrik da eta kapitala zatitzeko aukera du parte-hartzeen bitartez (eskualdatze mugatua).

Kooperatibak: Eratzeko gutxieneko kapitala estatutuetan finkatutakoaren araberakoa da izango da, lege-erantzukizuna...

Dirua

Dirua, oro har, onartutako truke-bitartekoa edo ordainketa- eta kobrantza-bitartekoa da.

Diruaren Funtzioak

• Truke-bitartekoa: Trukez erabiltzeko.
• Balio-gordailua: Gordetzea aurrerago erabiltzeko.
• Kontu-unitate komuna: Gauzen balioa neurtzen du (dirutan).

Diru Motak

• Legezko dirua: Txanponak, modu fisikoan.
• Banku-dirua: Txartelak, bankuko dirua.

Banku Kontuak

Diru-gordailuak dira, banku-eragiketarik ohikoenen ardatz diren produktuak.

Kontu Motak

Kontu Korronteak

Txekeen bidez eskuratu daitezke funtsak.

Aurrezki-kontuak

Aurrezki-libretaren bidez eskuratu daiteke funtsak.

Lotutako Tresnak

Txekea

Bankuari ematen zaion agindua diru-kopuru jakin bat adierazitako pertsonari ordaintzeko, beti ere kontuan nahikoa funts baldin badago.

Banku-libreta

Bankuek eta aurrezki-...

Ekonomiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Baliabideak eta Errentak

• Alokairua (Natura Baliabideak): Jatorria natura duten baliabideak.
• Soldata (Lana): Jarduera fisikoaren ordainsaria.
• Interesak (Kapital Ondasunak): Ondasunen erabileraren ordainsaria.

Errentak: Ekoizpen-baliabide bat denbora-aldi jakin batean erabiltzearen truke ordaintzen den balioa edo prezioa adierazten du.

Ekoizpen-baliabideak: Ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko eta banatzeko erabilitako oinarrizko elementuak dira.

Ekonomia Hazkundea

Ekonomia hazkundea: Gizarte batean aldi jakin batean izandako ondasunen eta zerbitzuen ekoizpenaren balio-handitzea da. Honela lor daiteke:

• Kantitatea: Ondasunen ekoizpena areagotzeko, baliabide gehiago erabili behar dira.
• Kalitatea: Teknologia berriak ezarri.

Globalizazioaren Kontzeptua

Munduko herrialdeen artean ondasun-trukeak liberalizatzeko prozesuari esaten zaio globalizazioa. Horrek esan nahi du herrialde bateko produktuak, zerbitzuak eta abar beste batera sal daitezkeela arazorik gabe.

Ondorioak

Globalizazioak lau ondorio nagusi ditu:

• Nabarmen hazi da herrialdeen arteko merkataritza, eta, horren ondorioz, gora egin du ekoizpenak.
• Multinazionalen hazkundea: Munduko enpresa nagusiak dira, egoitza zentrala eta sukurtsalak dituztenak.
• Ekonomia-potentzia berriak sortu dira: Ekonomia-hazkunde handia lortu dute, eta industria-potentzia tradizionalekin lehiatzen dira.
• Gizartea eta kultura ere globalizatu egin dira.

Munduko Ekonomia Bideratzen Duten Organismoak

Hona hemen munduko ekonomia bideratzen duten...

Ondasun eta Zerbitzuak

Eskasia Mailaren Arabera

• Asekariak: Mugagabeak dira, behar adina daude denontzat. Adibidez: airea, eguzki-argia.
• Ekonomikoak: Prezio bat dute, erabilgarriak eta urriak dira. Adibidez: etxe bat.

Funtzioaren Arabera

• Kontsumo-ondasunak: Giza beharrak zuzenean asetzen dituztenak. Adibidez: kotxe bat, izozki bat.
• Kapital-ondasunak: Ekoizpen-jarduerak egiteko beharrezkoak direnak. Adibidez: dirua, traktore bat, irabiagailu bat.

Eraldaketa Mailaren Arabera

• Bitarteko ondasunak: Beharrak asetzeko eraldaketa bat behar dutenak. Adibidez: arrautzak.
• Amaierako ondasunak: Erabiltzeko edo kontsumitzeko prest daudenak. Adibidez: tortilla bat.

Ondasunak Eskuratzearen Arabera

• Publikoak: Erabiltzean inor baztertzen ez bada. Adibidez: parkeak,

Dirua (Konfiantza)

Funtzioak: Truke-bitartekoa, balio-gordailua eta neurketarako kontu-unitatea.

Motak

• Legezko dirua
• Banku dirua

BPG (Barne Produktu Gordina)

Lurralde baten azken ondasun eta zerbitzuen balioa (epea eta moneta). Langabezia behera, BPG gora.

KPI (Kontsumorako Prezioen Indizea)

INE (Instituto Nacional de Estadística)

(Madril)

Gordeailuak

Epe finkorako ezarpenak. Segurtasuna gora, errentagarritasuna behera.

Ageriko Gordeailuak

• Aurrezki-libreta (soilik daukazuna atera dezakezu)
• Kontu korrontea (ez daukazun dirua atera dezakezu)

Lan Merkatua

• Biztanleria Aktiboa: Langabetuak eta landunak.
• Biztanleria Ez-aktiboa: Ikasleak eta pentsiodunak.

Ezkutuko Ekonomia

Indarrean dauden legediak betetzen ez dituzten jarduerak (lege fiskala, laborala eta penala)....

Makroekonomiaren Adierazleak

1. Aipatu zeintzuk diren makroekonomiaren adierazleak.

   • Makroekonomiaren adierazleak ekoizpena, prezioak, diruaren prezioa eta enplegua dira.

2. Aipatu eta azaldu ondorio negatiboak murrizteko aldagai nagusiak.

   • Ekonomia-hazkundea: Kezka gehien eragiten duen alderdia da, hazkundeak oso eragin handia duelako ekonomiaren aberastasunean eta lanpostuetan.
   • Prezioak: Prezioen igoera egunez egun agertzen zaigun kontua da, eragin handia duelako.
   • Diruaren prezioa: Maileguan dirua eskatzeak duen kostua da (interes tasa), eta oso kezka handia eragiten du, jende asko bizi delako interes tasek bere hipotekan duen eraginaren mende.

3. Aipatu zertarako aukera ematen duten ekonomia adierazleek.

   • Zenbakien bidez kuantifikatzeko familien, enpresen eta