1. Lotu Kontzeptuak

Aktiboa: ondasunak eta zerbitzuak sortzeko eskulana ematen duen edo emateko prest dagoen 16 urteko edo gehiagoko pertsona. Ez-aktiboa: landuntzat edo langabetzat hartzen ez diren 16 urte edo gehiagoko pertsonak. Landuna: enplegua duen pertsona. Langabea: enplegurik ez duen pertsona.

2. Zer Ekonomia Sektore Ezagutzen Dituzu?

Lehen sektorea: Naturatik elikagaiak eta lehengaiak, landare nahiz animalia jatorrikoak, lortzeko gauzatzen diren jarduerak biltzen dira: nekazaritza, abeltzaintza, arrantza eta baso-ustiapena.

Bigarren sektorea: Naturatik ateratako lehengaietatik produktu landu bihurtzen dituzten ekonomia-jarduerek osatzen dute; adibidez, industriak, eraikuntzak, meatzaritzak eta energia-iturrien ustiapenak.

Hirugarren sektorea:

Zer da Ekonomia?

Ekonomia pertsona talde baten aberastasuna osatzen duten baliabideen eta jardueren multzoa da.

Jarduera Ekonomikoak

Jarduera ekonomikoak biztanleriaren beharrak asetzeaz arduratzen dira (lanak).

Jarduera Ekonomiko Motak

Bi motatako jarduerak daude:

1. Ondasunen ekoizpena.
2. Zerbitzuen eskaintza.

Jarduerak Egiteko Beharrezko Etapak

Etapa hauek ezinbestekoak dira:

1. Ekoizpena: lehengaiak eraldatu egiten dira.
2. Banaketa eta komertzializazioa: produktua sare logistikoen bidez zabaltzen da.
3. Kontsumoa: produktuak eroslearen beharrak asetzen ditu.

Ekoizpen Faktoreak

Jarduerak zein ekoizpen-faktoreren mende dauden:

• Lehengaiak: beharrezkoak edozein produktu ekoizteko.
• Lana: produktua ekoizteko, banatzeko edo saltzeko beharrezkoak.
• Kapitala: Hiru kapital-mota

Neoklasizismoa

Oinarriak

Prezioak malguak dira, eta eskaintza eta eskariaren arteko oreka berez lortzen da. Prezioek agente ekonomikoei nola jokatu behar duten adierazten diete. Eskaintza eta eskaria.

Logika

Prezioen malgutasunak baliabide guztiak erabiltzea ahalbidetzen du. Agente ekonomikoek prezioen bidez euren eskari eta eskaintza erabakiak egokitzen dituzte.

Krisia

Desoreka ekonomikoak bakarrik konpontzen ditu. Estatuaren parte-hartzea ez da beharrezkoa, oreka naturala oztopatzen baitu.

Kanpoko eskua

Estatuak eskaria handitzea helburu duten politikak saihestu behar ditu, honek prezioen igoera dakarrelako. Langabezia lan merkatuan prezioen malgutasunik ez dagoelako sortzen da.

Ondorioak

Langabeziari aurre egiteko, lan merkatuak malgutu behar dira,...

Patenteak

Patenteak zerbait egiteko bide berria eskaintzen duen edo arazo baten aurrean konponbide tekniko berria eskaintzen duen produktu edo prozesu baten gain aitortzen den eskubide esklusiboa da. Asmakuntzari buruzko informazio teknikoa ematen duen dokumentua eskaera aurkeztu behar da OEPMn. Ordutik 20 urte igaro arte gozatuko du Espainia mailan bere asmakuntzaren babesaz. Epe hau igarotakoan publikoa bilakatuko da asmakuntza. Titularrak saldu egin ahal du patentearen eskubidea hogei urte hauetan. Espainiatik kanpo babesteko asmakizuna, beste herrialdeetako Patenteen Bulegoan, edo Europako Patenteen Bulegoan edo Nazioarteko Patenteen Bulegoa daude.

Asmakuntzak

Asmakuntzak zerbait berria izan behar du, hau da, bere teknikoan existitzen diren...

Enpresa eta Ekonomia: Oinarrizko Kontzeptuen Gida

Enpresaren funtzionamendua eta ekonomiaren oinarrizko printzipioak ulertzeko ezinbestekoak diren kontzeptuen glosarioa.

Gizataldea

Enpresarekin lotura zuzena duten pertsona guztiak.

Kapital-Ondasunak

Enpresak bere jarduera egin ahal izateko dituen ondasunak.

Aktibo Ez-Korrontea

Ekoizpen-jardueran denbora luzez erabiltzeko moduko ondasun edo ekipamenduek osatzen dute (adibidez, makinak, bulego-altzariak).

Aktibo Korrontea

Aldian-aldian berritzen diren ondasunak (adibidez, lehengaiak, bulego-materiala).

Enpresaren Funtzioak

Enpresa batek bere helburuak lortzeko burutzen dituen funtzio nagusiak:

• Hornikuntza

  Materialak erostea eta biltegiratzea dagokio.

• Ekoizpena

  Produktua ekoizten du; horretarako, lehengaiak

Finantza Pertsonalak Hobetzeko Gida

Aurreztea daukagun diruaren zati bat erreserbatzea da. Horrek aukera emango dit proiektuak eta etorkizuneko helburuak lortzeko.

Zergatik Aurreztu?

• Larrialdiak edo ezustekoak
• Diru-sarreren galera
• Gastu handiak etorkizunean
• Dirua inbertitzeko

Aurreztearen Onurak

• Diru-sarreren egonkortasuna
• Ondasunen jabetza
• Osasuna

Aurrekontua

Aurrekontua gure diru-sarreren eta gastuen plangintza da, eta horien jarraipena egitea ahalbidetuko digu.

Aurrekontuaren Helburuak

• Dirua zertan gastatzen dugun jakitea
• Gastuak lehenestea
• Aurreztea, helburu batzuk lortzeko
• Gure ahalmenen barruan bizitzea
• Kontrol bat eramatea eta ez desbideratzea

Aurrekontua Sortzeko Pausoak

1. Gastuak eta sarrerak identifikatzea
2. Gastuak lehenestea
3. Aurrezkia nahitaezko gastu finko

ASEGURUAK

Kontratu bat da, aseguru-etxeak hirugarren bati kalte-oradainak emateko konpromisoa hartzen du ezbeharren bat gertatzen bada eta trukean prima jasotzen du.

Prima: Aseguruaren prezioa

Poliza: Kontratuaren baldintzak jasotzen dituen dokumentua da

Aseguratzailea: Aseguru etxea

Aseguratua: Aseguruan arriskuan dagoen pertsona da

Hartzailea: Asegurua kontratzen eta prima ordaintzen duena

Onuraduna: Kontratuan hitzartutako kontraprestazioa jasotzen duena

Aseguratutako kopurua: Kontingentzia gertatuz gero ordaindutako gehiegizko kalte-ordaina

Kontingentzia edo ez beharra: Polizan aurreikusitako gertaera, aseguratzaileak bere betebeharrak betetzeko

Estaldura: Estalitako arriskua

ASEGURU MOTAK

Pertsona-aseguruak

- Bizitza-aseguruak

Kontraturik ohikoena,...

Enpresa Estrategiak

Enpresa-estrategiak enpresaren helburuak lortzeko eta lehiakortasuna hobetzeko bide-orria dira. Hainbat mota bereizten dira:

Estrategia Korporatiboak

Enpresaren helburu orokorrarekin lotutakoak dira. Adibideak:

• Zer sektore aukeratu?
• Zer produktu saldu?

Negozio-Estrategiak

Alderdi zehatzagoak jorratzen dituzte, produktuen lehiakortasuna hobetzea, esaterako. Adibideak:

• Zer prezio jarri?
• Zer negozio-lerro sustatu?
• Zer finantziazio-iturri erabili?

Estrategia Operatiboak

Enpresaren baliabideak efizientziaz kudeatzea dute helburu, estrategia korporatibo batek edo negozio-estrategia batek arrakasta izan dezan. Adibideak:

• Materialean nola aurreztu?
• Ekoizpen-prozesua nola sinplifikatu?

Lehia-Abantaila eta Estrategiak

Lehia-abantaila enpresak lehiakideen...

Ekoizpen Baliabideak

Gizakien beharrizanak asetzeak ondasunak eta zerbitzuak ekoiztea eskatzen du. Horretarako, ekoizpen baliabideak eta egindako ondasunak erabiltzea beharrezkoa da.

• Lurra: Jatorria naturan duten baliabideak dira. Kontzeptu hau lehengaiekin lotzen dugu eta bertan sartzen ditugu lur gainean dauden baliabideak (egurra, fruituak...) edo lur azpian daudenak (mineralak...).

• Kapitala: Enpresaren titulartasuna duten ondasunak dira, eta bi multzo handitan banatzen dira: dirua eta elementu fisikoak edo ondasunen eta zerbitzuen ekoizpenean eta banaketan erabilitako ondasun eta zerbitzuak (eraikuntzak, makinaria, altzariak, ordenagailuak, lursailak...).

  • Kapital fisikoa: eraikinak, makinak...
  • Giza kapitala: heziketa, know-how...
  • Finantza kapitala: