Ekonomia: Oinarrizko Kontzeptuak eta Definizioak

Ekonomiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Baliabideak eta Errentak

• Alokairua (Natura Baliabideak): Jatorria natura duten baliabideak.
• Soldata (Lana): Jarduera fisikoaren ordainsaria.
• Interesak (Kapital Ondasunak): Ondasunen erabileraren ordainsaria.

Errentak: Ekoizpen-baliabide bat denbora-aldi jakin batean erabiltzearen truke ordaintzen den balioa edo prezioa adierazten du.

Ekoizpen-baliabideak: Ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko eta banatzeko erabilitako oinarrizko elementuak dira.

Ekonomia Hazkundea

Ekonomia hazkundea: Gizarte batean aldi jakin batean izandako ondasunen eta zerbitzuen ekoizpenaren balio-handitzea da. Honela lor daiteke:

• Kantitatea: Ondasunen ekoizpena areagotzeko, baliabide gehiago erabili behar dira.
• Kalitatea: Teknologia berriak ezarri.

Enpresaren Funtzioak

Enpresa: Ondasunen eta zerbitzuen ekoizpena koordinatzen duen erakunde espezializatua da. Funtzioak:

• Ekoizpena koordinatu: Gizarte-beharrak asetzen dituzten ondasunak eta zerbitzuak ematen dituzte. (Adibidez, familiak oinetakoak eskatzen badituzte, enpresek zapatak egiten dituzte).
• Balioa sortu edo erantsi: Lehengaiak eraldatuta, enpresek ondasunen baliagarritasuna handitzen dute. (Adibidez, ehuna eta botoia, banaka, ez dute alkandora bat bezain baliagarriak).
• Enplegua eta aberastasuna sortu: Enplegua sortzeaz gain, domino-efektua eragiten dute enpresa handiek beren inguruan, beste enpresa batzuei egiten dizkieten erosketei esker. (Adibidez, SEATek hainbat langileri ematen die lana eta hainbat material erosten dizkie beste enpresei).
• Gizarteen ongizatea handitu: Produktu berriak eta teknologia efizienteagoak bilatzen dituztenez, enpresek berrikuntza teknologikoak egiten dituzte (eskuratu arrazoizko prezioan).

Merkatua, Eskaintza eta Eskaria

Merkatua: Saltzaileek eta erosleek ondasun edo zerbitzu jakin baten inguruan egiten duten salerosketa-jardueren multzoa da.

Eskaria: Eskatzaileak ondasun edo zerbitzu baten zer kantitate erosteko prest dauden, prezio jakin batean. (Kontsumitzaileen ikuspegia ematen du).

Eskaintza: Enpresak ondasun baten zer kantitate ekoizteko prest dauden, prezio jakin batean. (Enpresen ikuspegia ematen du).

• Gehiegizko eskaria: Behar adinako kopururik ez bada eskaintzen, prezioak igo egiten dira.
• Gehiegizko eskaintza: Kontsumitzaileak baino kopuru gehiago eskaintzen bada, prezioak jaitsi egiten dira.

Aurrezkia, Zorra eta Aseguruak

Aurrezkia: Gure diru-sarreretatik kontsumitzen ez dugun zatia da. Etorkizuneko kontsumoa ahalbidetzen du.

Zorra: Etorkizuneko diru-sarreren kontura gaur egun egiten den kontsumoa da.

Asegurua: Kontratu bat da, eta haren bidez, aseguru-etxeak hirugarren bati kalte-ordainak emateko konpromisoa hartzen du kontingentzia edo ezbehar bat gertatzerakoan, prima baten truke.

Kontingentzia: Arriskua dagoenean sortzen da eta hitzartutako kalte-ordainari bide ematen dio.

Aseguru Motak

• Pertsona-aseguruak: Gorputz- eta osasun-egoerari eragiten diote, gastuak estaliz.
• Kalteen aurkako aseguruak:
  • Etxebizitza asegurua: Etxeko kalte materialak estaltzen ditu.
  • Motordun ibilgailuen nahitaezko asegurua: Hirugarrenei eragindako kalteak estaltzen ditu.
  • Erantzukizun zibileko asegurua: Pertsonen ondarea estaltzen du.

Kalte-galera: Ondareak balioa galtzea pertsona baten ekintzagatik; berak konpondu behar du.

Erantzukizun zibila: Pertsona batek beste bati eragin dizkion kalteak konpontzeko obligazioa.