Batxilergoa mailako Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1.1. Enpresa

Kontsumo-ondasunek pertsonen premiak zuzenean asetzen dituzte, eta kapital-ondasunek, berriz, zeharka. Ondasun ekonomikoak urriak dira eta ordaindu egin behar da haiek erabiltzeko; ondasun libreak, aldiz, ugariak dira eta ez dute jaberik ez preziorik.

Enpresak dira gure beharrak asetzeko eskatzen ditugun ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko arduradunak.

Enpresa oinarrizko ekoizpen-unitatea da. Sistema irekia da (bere ingurunearekin erlazionatuta), zuzendaritzak antolatua eta arriskupean jarduten duena. Bere helburua gizarteak eskatzen dituen ondasunak eta zerbitzuak ekoiztea da, ekoizpen-faktoreak (lurra, lana, kapitala) konbinatuz eta mozkinak lortzeko asmoz.

1.2. Enpresaburuaren funtzioak

Enpresaburu profesionalak lana ongi egin nahi...

Tributu motak

Tasak: Erakunde publiko bati ordaintzen den kantitatea, zerbitzu konkretu bat jasotzearen truke (helburu zuzenarekin).

Zergak: Administrazio publikoei ordaintzen zaizkie, helburu zuzenik gabe; diru hori zein zerbitzu edo helburutan inbertituko den ez da zehazten.

Zergak: Motak

1. Zuzenak

Diru-ahalmena kontuan hartzen dutenak:

• PFEZa: Lanetik, kapitaletik edo beste diru-sarrera batzuetatik errentak lortu dituzten pertsonek ordaintzen dute.
• SZa: Merkataritza-sozietateek ordaintzen dute, lortutako etekinen arabera.
• EJZa: Zerga zuzena eta erreala da; Espainiako lurraldean egiten diren enpresa-jarduerak, profesionalak edo artistikoak zergapetzen ditu.
• OHZa: Ibilgetu materialengatik ordaindu beharreko zerga.
• OZ: Tributu zuzena eta pertsonala da;

Estatuak bere zerga-politikaren bitartez jarduera ekonomikoan eragiten du. Zerga-politika gobernuek hartutako gastu eta zergen inguruko neurri multzoa da, ekonomia helburu makroekonomikoak lortzeko asmoz.

Zerga-Tresnak

Gobernuek tresna hauek dituzte beren ekonomia-helburuak lortzen saiatzeko: ahalmeneko zerga-politikak eta egonkortzaile automatikoak.

Ahalmeneko Zerga-Politikak

Gobernuek diru-sarreretan edo gastuetan nahita eragin nahi dutenean aplikatzen dituzten neurriak dira. Nagusiak:

• Obra publikoetako programak: Bi helburu: ekoizpen- eta enplegu-mailak handitzea eta herrialdeak azpiegiturak izatea.
• Enplegu eta prestakuntza-planak: Plan horien helburua da langileak denbora laburrean prestatu eta kontratatzea, azkar laneratu daitezen.
• Transferentzia-

Monopolioa: definizioa eta jatorria

Monopolioa merkatu batean enpresa bakar batek asetzen du eskari osoa, eta erabateko ahalmena du erabakitzeko zenbat ekoitziko duen eta zein prezio jarriko dituen. Merkatuan sartzeko hesi legal eta egiturazko bereziak egoten dira; merkatu-mota honen jatorria honako hauetan oinarritzen da:

1. Baliabide esklusiboa

1. Baliabide eskuratzeko esklusibitatea. Enpresa batek ondasun edo zerbitzu jakin bat lortzeko ezinbesteko ekoizpen-faktorerik kontrolatzen badu, bakarrik eskaini ahal izango du produktu edo zerbitzu hori.

2. Lege-eskubideak (patenteak)

2. Lege-eskubideak izatea. Jatorri pribatukoak edo publikoak izan daitezke. Patenteak: industria-aplikaziorako asmakizun bat egileari ematen zaion eskubidea da, denbora...

Balioa Sortzea

Balio erantsia: Enpresa baten lehia estrategia hobetu dezakeen elementu bat. Enpresa batek bere zerbitzu edo produktu bati gehitzen dion balioa ekoizpen prozesuaren bidez.

Balio katea: Tresna analitiko bat da. Enpresa batek produktu edo zerbitzu bat ekoitzi edo saltzean egiten diren jarduerak aztertzeko balio du.

Tresna hori erabiliz, jarduera bakoitzari zer balio eransten dion jakin dezakezu, zer kostu duen, lehia abantaila lortzeko iturriak zeintzuk diren eta enpresaren garapenerako lehia estrategia egokiena zein den.

Enpresaren Kokapena eta Dimentsioa

A: Kokapena

• Merkatuaren eskaria: Eskainiko den produktuak inguru hartan zenbateko interesa duen jakiteko merkatu azterketa egin behar da eta lehiakideen egoera ere aztertu behar da.

Gaitasunen araberako kudeaketa eta adimen emozionala

Gaitasunen araberako kudeaketa: langileek izan behar dituzten ezagutzak, ezaugarriak eta jokabideak zehazten ditu. Horretarako, ezaugarri horiek dituzten hautagaiak aukeratzen dira, indartu nahi diren trebetasunen prestakuntza ematen da, lanean giro ona sortzen laguntzen da eta pertsonen garapenerako planak bultzatzen dira, gora egiteko aukerak emanez. Hori guztia langilearen ezaugarri pertsonalak eta profesionalak kontuan hartuta egiten da; azken batean, trebetasunak, jarrerak, balioak eta ezaugarri pertsonalak baloratzen dira.

Talentu handiko pertsonentzat, adimen emozionala oinarrizko gaitasunetako bat da. Norberaren eta besteen sentimenduak aitortzeko eta horiek erabiltzeko trebetasuna...

Zerga nagusien konparazioa

Zerga moten xehetasunak

Sektore Publikoaren Esku-hartzea: Politika Makroekonomikoa

Estatuak ekonomia-jardueran esku hartzeko eta herrialdearen bilakaera ona errazteko hartzen dituen neurriei eta erabiltzen dituen tresnei politika makroekonomikoa deritzo (egonkortze-eginkizuna).

Ondasun Publikoak Egotea

Merkatuak, berez, gizarteak eskatzen dituen ondasun eta zerbitzu guztiak eman beharko lituzke, baina ez da horrela izaten beti. Egoera jakin batzuetan, merkatua ez da gai gizarte-eskaera batzuei erantzuteko.

Herrialdearentzat beharrezkoak diren arren, ekimen pribatuarentzat errentagarriak ez diren ondasun horiei ondasun ez-errentagarriak esaten zaie.

Sektore Publikoaren Esku-hartzea: Ondasun Publikoen Hornikuntza

Ekimen pribatuak gizarteak eskatzen dituenak baino ondasun...

Estatuko aurrekontu orokorrak

Estatuko aurrekontu orokorrak: Aurrekontuen bidez adierazten dira gastuei eta diru-sarrerei dagokienez dauden asmoak. Aurrekontuek bat etorri behar dute Estatuaren ekonomiaren planarekin, ekonomiak oro har izango duen bilakaerari buruzko aurreikuspenak eta ekonomia-helburuak adierazten dituen planarekin.

Sarrerak (taula)

(taula): Sarrerak:

• Gizarte-kotizazioak
• Tributuak
  • - Zergak
  • - Tasak
• Beste sarrera batzuk
  • - k/k transferentziak
  • - Ondarearekiko sarrerak
  • - Inbertsio-ondasunen besterentzea
  • - Kapital-transferentzia

Gastuak (taula)

• Arruntak
  • - Ondasunak eta zerbitzuak erostea
  • - Funtzionarioei egindako ordainketa
• Inbertsioak (azpiegiturak)
• Transferentziak (diru-laguntzak)

Estatuko aurrekontuetako diru-sarrera publikoak

Sektore publikoak,...

Inbertsio Baliokide Eguneratu Garbia (BEG)

Inbertsio Baliokide Eguneratu Garbia (BEG) kalkulatzea, inbertsio-proiektu batek eragindako kutxa-fluxuak 0 unera eguneratzea da, horien batura hasierako ordainketarekin alderatu eta inbertsioa errentagarria izango den edo ez erabakitzeko. Metodo dinamiko bat da. Une desberdinetan lortutako bi diru kantitatek ez dute balio bera, dirua interes-tasa jakin baten arabera kapitaliza daitekeelako, eta gainera, diruaren ahalmena aldatu egiten delako inflazioaren eraginez. Horregatik, metodo estatikoak baino errealistagoa da.

Kapitalizatu eta Eguneratu

• Aldiko i interes-tasa jakin baten arabera n alditan C_o kapital bat kapitalizatu ondoren C_n bihurtuko da, interes konposatuaren formula aplikatuz: C_n = C_o (1 +