Estatuko aurrekontuak: diru-sarrerak, gastuak eta saldoa

Estatuko aurrekontu orokorrak

Estatuko aurrekontu orokorrak: Aurrekontuen bidez adierazten dira gastuei eta diru-sarrerei dagokienez dauden asmoak. Aurrekontuek bat etorri behar dute Estatuaren ekonomiaren planarekin, ekonomiak oro har izango duen bilakaerari buruzko aurreikuspenak eta ekonomia-helburuak adierazten dituen planarekin.

Sarrerak (taula)

(taula): Sarrerak:

• Gizarte-kotizazioak
• Tributuak
  • - Zergak
  • - Tasak
• Beste sarrera batzuk
  • - k/k transferentziak
  • - Ondarearekiko sarrerak
  • - Inbertsio-ondasunen besterentzea
  • - Kapital-transferentzia

Gastuak (taula)

• Arruntak
  • - Ondasunak eta zerbitzuak erostea
  • - Funtzionarioei egindako ordainketa
• Inbertsioak (azpiegiturak)
• Transferentziak (diru-laguntzak)

Estatuko aurrekontuetako diru-sarrera publikoak

Sektore publikoak, bere funtzioak betetzeko, baliabideak behar ditu; diru-sarrera publiko deituriko baliabideak. Estatuak bitarteko hauek ditu sarrera horiek lortzeko:

Gizarte-kotizazioak

Gizarte Segurantzan afiliatutako langileek egindako ekarpenak dira, beharra sortzen zaienean haiek eta beren familiek laguntza izan dezaten: gaixotuz gero, ezgaitasun bat izanez gero, erretiroa hartuz gero, eta abar.

Tributuak

Tributuak dira aurrekontuetako diru-sarrera publikoen iturri nagusia; jasotako guztien erdia, hain zuzen. Bi mota bereiz daitezke:

• Zergak. Administrazio publikoek behartuta egin beharreko ordainketak dira; zergapekoek ordainetan ezer jasotzen ez dutenak. Hau da, zergak ordaintzen dituenak ez du inolako onurarik lortzen ordainketaren truke.
• Tasak. Erabiltzaileari onura dakarkion zerbitzu publiko bat jasotzeagatik edo jarduera bat egiteagatik ezagutzen diren ordainketak dira.

Beste sarrera batzuk

Hauek dira garrantzitsuenak:

• Kontu-korronteko transferentziak. Beste erakunde batzuetan jatorria duten baliabideak; adibidez, estatuko loterien eta apustuen bidez sortutakoak.
• Ondare bidezko sarrerak. Estatuko ondasunetan jatorria duten errentak, hala nola altadis eta Renfe bezalako enpresa publikoen etekinak.
• Inbertsioen besterentzea. Estatuaren ondasunak saltzetik lorturikoak; adibidez, enpresa publikoak saltzetik, Telefónica, Repsol eta Iberia bezalako kasuetan.
• Kapital-transferentziak. Europar Batasuneko egiturazko funtsetan dute jatorria eta inbertsio-proiektuak finkatzeko erabiltzen dira.

Estatuko aurrekontuetako gastu publikoak

Gastu publikoa administrazio publikoak egiten dituen gastuen multzoa da. Honela sailka daitezke:

Gastu arruntak

Gizarteei zerbitzu publikoak ematea helburu duten gastu orokorrak dira: osasuna, hezkuntza, justizia, herrialdearen defentsa, etab. Bi kategoriatan sailkatzen dira:

• Funtzionarioen soldatak
• Enpresa pribatuei erositako ondasunak eta zerbitzuak

Inbertsio-gastuak

Herrialdeko ekoizpen ahalmenari eustea edo hura handitzea helburu dutenak. Gastu handiena azpiegiturak dakarte.

Transferentziak eta diru-laguntzak

Estatuak zergetatik, gizarte-kotizazioetatik eta antzeko iturrietatik jasotako baliabidea behar handienak dituzten pertsonen edo enpresen artean banatzen du.

Aurrekontuaren saldoa

Aurrekontua orekatuta badago (sarrerak = gastuak), defizita badago (sarrerak < gastuak) edo superabita dago (sarrerak > gastuak). Azken urteetan gastua handiagoa izan denez, gobernu askoren aurrekontuak defizitarioak izan dira. Horri buruz bi iritzi desberdin daude.

Eredu ekonomiko keynesiarra

Keynesiarren iritziz, eredu ekonomiko keynesiarra oinarri hartuta, estatuak enplegu betea eta egonkortasuna lortzeko zorpetu egin behar du ekonomia jarduera sustatzeko. Ondoren, garapen aldian superabita lortuko du eta gordeko du zorra ordaintzeko.

Politika neoliberalak

Politika neoliberalek estatuaren zorpetzea kritikatu egiten dute. Bereziki nabarmentzen dute defizit publikoak inflazioa eragin dezakeela, zirkulazioan dagoen diru kantitatea handitzen baita.

Defizit mota

Ekonomian, bi defizit mota sor daitezke: ziklikoa eta egiturazkoa.

Defizit ziklikoa

Ekonomia-ziklikoarekin lotuta dago. Ekonomia-zikloan halabeharrez gertatzen diren atzeraldietan sortzen da. Izan ere, estatuak esku hartzen du ekonomia suspertzeko; horretarako zorpetu egiten da eskari agregatua sustatzeko. Hazkunde aldietan defizit hori desagertu ohi da.

Egiturazko defizita

Egiturazko defizita iraunkorra da, eta ia enplegu beteko egoeretan ere iraun dezake. Egiturazko defizita oztopo handia da ekonomia garapenerako, estatuak etengabe hartu behar baititu bere gain zorraren kostuak.

Defizit publikoa finantzatzeko neurriak

Defizit publikoa finantzatzeko, estatuak jokabide hauek izan ditzake:

• Zor publikoa jaulkitzea. Banku bati mailegua eskatzen diogunean bezala, Estatuak ere eskatzen die erakunde eta partikularrei titulu-baloreen (estatuko bonoak, etab.) truke.
• Zergen igoera. Zergak igotzea edo beste zerga batzuk ezartzea gehiengoaren nahiaren aurkako neurriak izan daitezke. Gainera, ondasunen eta zerbitzuen eskaria jaistea eragiten dute. Hori dela eta, neurri horiek ekonomia zikloaren luzapenean aplikatzen dira, gizartean ondorio arinagoak uzteko.
• Zirkulazioan dagoen diru kantitatea handitzea. Neurri horrek prezioen igoera (inflazioa) ekar dezake. Euroguneko herrialdeetan egonkortasuna bermatzeko, Europako Banku Zentralak soilik erabaki dezake neurri hori gauzatzea.