Monopolioa: definizioa, jatorria eta ezaugarriak

Monopolioa: definizioa eta jatorria

Monopolioa merkatu batean enpresa bakar batek asetzen du eskari osoa, eta erabateko ahalmena du erabakitzeko zenbat ekoitziko duen eta zein prezio jarriko dituen. Merkatuan sartzeko hesi legal eta egiturazko bereziak egoten dira; merkatu-mota honen jatorria honako hauetan oinarritzen da:

1. Baliabide esklusiboa

1. Baliabide eskuratzeko esklusibitatea. Enpresa batek ondasun edo zerbitzu jakin bat lortzeko ezinbesteko ekoizpen-faktorerik kontrolatzen badu, bakarrik eskaini ahal izango du produktu edo zerbitzu hori.

2. Lege-eskubideak (patenteak)

2. Lege-eskubideak izatea. Jatorri pribatukoak edo publikoak izan daitezke. Patenteak: industria-aplikaziorako asmakizun bat egileari ematen zaion eskubidea da, denbora mugatuan esklusiboki ustiatzeko. Enpresa batek patente baten esklusibitatea badu, monopolio-erregimenean jardun dezake.

3. Zerbitzuen ezaugarriak (monopolio naturala)

3. Emandako zerbitzuaren ezaugarriak. Batzuetan, zenbait zerbitzuren ezaugarriak direla eta ez da komeni merkatu berean enpresa anitz egotea. Enpresa bakar batek hornidura-kostuak murrizten ditu; horrelako egoerari monopolio natural deritzo. Adibidez: elektrizitatea, gasa edo ura; kasu hauetan enpresa bakar batera jo dezakegu, eta enpresa hauek, praktikan, monopolioaren izaera izan dezakete.

Zergatik ez agertzen argindarra edo gasa merkeago eskaintzen duten enpresa gehiago? Batzuetan zerbitzuen ezaugarriak direla-eta, ez da egokia hainbat konpainia izatea, izan ere hornidura eraginkorragoa da enpresa bakar batek zerbitzua ematen badu; konpainia gehiago egoteak baliabideak xahutzea ekarriko lukeelako. Adibidez, Espainian argindar konpainiak eremu geografikoen arabera banatuta daude.

4. Kostu-abantailak eta sarrera-hesiak

4. Kostu-abantailak. Enpresa batek lehiakideek baino kostu txikiagoan ekoizten badu, merkatuan nagusitu egingo da. Teknologia hobea edo inbertsio handiak beste enpresen sarrera zaildu ditzakete; hala ere, ez da beti ezinezkoa sarrera.

Lehiaketa monopolistikoa: ezaugarriak

Lehiaketa monopolistikoan enpresa askok antzeko produktuak eskaintzen dituzte, baina produktuak desberdintzen dituzte ezaugarri, marka edo kalitate bidez bezeroak fidelizatzeko. Hori dela eta, nolabaiteko eragina izan dezakete prezioan. Ezaugarri nagusiak:

• Saltzaile asko: Merkatuan parte hartzen duten enpresa kopurua handia da.
• Sarrerako eta irteteko askatasuna: Enpresek merkatuan sartzeko eta irteteko aukera dute, oztoporik gabe edo mugatuta.
• Produktuen bereizketa: Enpresek produktuak desberdintzen dituzte ezaugarri, marka edo kalitate bidez.
• Prezioan eragiteko gaitasuna: Konpainiek nolabaiteko eragina izan dezakete prezioan, produktuen bereizketaren ondorioz.

Nahiz eta kontzeptu hauen izenak eta deskribapenak eredu ekonomikoen arabera alda daitezkeen, oinarrizko ideia hauek monopolioaren eta lehiaketa monopolistikoaren ulermena hobetzen laguntzen dute.