DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Alfontso XII.aren Ondorengotza eta Txandakatzea

Alfontso XII.a 1885ean hil zen. Bere semea gazteegia zenez, bere emazteak, Maria Kristinak, hartu zuen erregetza. Alderdi kontserbadore eta liberalekoek txandakatze-sistemari eusteko konpromisoa hartu zuten.

98ko Krisia: Kolonien Galera

Kuban mugimendu independentista bat hasi zen. Espainiak soldaduak bidali zituen, baina denak garaituak izan ziren. 1898an, Estatu Batuek guda deklaratu zioten Espainiari, Maine estatubatuarreko korazatuak Habanan hondoratu zirelako. Espainiak guda galdu eta azken koloniak galdu zituen: Kuba, Filipinak eta Puerto Rico. Krisi egoera honengatik herri mugimendu bat sortu zen: erregenerazionismoa.

Alfontso XIII.aren Erreinaldia (1902-1931)

Alfontso XIII.a 1902an tronura...

1. Barruko Migrazioa

1.1. Migrazio Tradizionala (1975era arte)

1.1.1. Migrazio motak eta ezaugarriak:

• a) Urtarokoa: Aldi baterako mugimenduak.
• b) Nekazari-exodoa: Jomuga hiriak ziren, izaera iraunkorrekoa. Arrazoia: XX. mendean landa-eremuan lan-esku gehiegi zegoen. Madril, Bartzelona eta Euskadira zuzendutako pausoz pausoko migrazioa izan zen.

Bilakaera historikoa:

• Gerra Zibila: Exodoa gelditu egin zen, hirien hornikuntza arazoak zirela eta.
• 1950-1975: Exodo bolumen handia gertatu zen. Hazkunde demografikoa, nekazaritzaren mekanizazioa, industria-goraldia eta turismoaren booma izan ziren eragile nagusiak. Jomugak: uharteak, Madril eta Mediterraneoko ardatza.
• 1975etik aurrera: Beherakada gertatu zen, industriak erakargarritasuna galdu zuelako eta kanpokoak

Testuinguru Historikoa: Industrializazioa eta Langile Mugimenduaren Sorrera

Bizkaiko industrializazioa berandu gertatu zen, eta burdinaren inguruan garatu zen nagusiki. Siderurgia izan zen sektore nagusia, batez ere altzairua modu masiboan ekoizten hasi zirenean, Ingalaterrara egindako esportazioei esker. Horrek oligarkia baten sorrera ekarri zuen, enpresak eta ekonomia kontrolatzen zituena.

Industrializazioak aldaketa sakonak eragin zituen gizartean. Alde batetik, langileria sortu zen: denbora gutxian, milaka inmigrante iritsi ziren landatik eta industriaguneetan finkatu ziren. Bestetik, langileen bizi- eta lan-baldintzak oso txarrak ziren: aldirietan edo meatzen ondoan bizi ziren, soldata txikiekin, lanaldi akigarriekin, gizarte-eskubiderik...

Antolakuntza-mailak

Antolakuntza-mailak, sinpleenetik konplexuenera, hauek dira:

• Subatomikoa: Neutroia, elektroia, protoia.
• Atomoak: H, O, C, S...
• Molekulak: H₂O, CO₂...
• Zelulak: Eukariotoa eta prokariotoa (animali zelula eta landare zelula).
• Ehunak: Ehun epiteliala (larruazala).
• Organoak: Bihotza.
• Sistema: Gihar-sistema.
• Aparatuak: Zirkulazio-aparatua.
• Organismoa: Gizakia.

Zelula

Zelula bizitza duen unitaterik txikiena da. Zelula guztiek hiru egitura dituzte: mintz plasmatikoa, zitoplasma eta nukleoa. Gure zelulak eukariotoak dira, nukleoa eta organuluak dituztelako.

Organulu nagusiak

Hauek dira organulu nagusiak: mitokondrioak, erretikulu endoplasmatikoa, erribosomak, bakuoloak, lisosomak eta zentrosoma.

Ehunak

Egitura berdintsua duten eta funtzio bera betetzen...

Genetikako Oinarrizko Kontzeptuak

Fenotipoa

Karaktere baten kanpoko itxurari deritzo.

Genotipoa

Geneen edo aleloen hornidurari deritzo.

Homozigotoa

Gene batekiko bi alelo berdinak dituena. Hau da, *arraza purua* esaten zaio.

Heterozigotoa

Gene batekiko bi alelo desberdinak dituena. Hau da, *hibridoa* esaten zaio. (Adibidez: Aa)

Dihibridoa

Bi karaktere desberdinetarako heterozigotoa. (Adibidez: AaBb)

Mendelen Herentzia Legeak

1. Uniformetasunaren Legea

Lege honetan, Mendelek bi banako gurutzatu zituen, hasieran kolorearen karaktereak zituena. Hazi horiak homozigoto gainartzailea du (*AA*), eta hazi berdeak homozigoto azpirakorra (*aa*). Nahastean (*Aa*) horia sortu zen.

Definizioa: Karaktere batean desberdinak diren bi linea puru gurutzatzen direnean, ondorengo...

Enplegu politika

Enplegu politika ekonomia bateko langabezia murriztea helburu nagusi duten plan eta prozeduren multzoa da.

Enplegu estatistikak

• Biztanleria Aktiboaren Inkesta (BAI): INE erakundeak hiru hilean behin egiten duen inkesta da.
• Gizarte Segurantzako afiliazioaren kopuruak: Erakunde publiko honek langilearen eta haren familiaren osasun-asistentzia eta gizarte-prestazio nahikoa bermatzen ditu.
• Estatuko Enplegu Zerbitzu Publikoaren (SEPE) datuak: Langabezia neurtzen duen erakundea da, eta erakunde horretan izena emanda daudenak soilik hartzen ditu kontuan.

Langabezia motak

Langabezia arazo larria da merkatu-ekonomientzat. Gobernu ororen lehentasuna langabezia-tasa handiak dakarren kostu soziala eta ekonomikoa ahalik eta txikiena izatea da....

Existentzialismoa eta Izatearen Sorkuntza

1. Izatea eta Esentzia

Jaiotzen garenean existitu bakarrik egiten gara, ez gara ezer. Denborarekin helburuak finkatzen joaten gara eta izate bat sortzen dugu.

9. Sartre eta Existentzialismoa

Sartrek existentzialismoa sinesten zuen. Haren arabera, existentzia esentziaren aurretik doa (ikus 1. puntua).

Askatasuna: Kanpokoa eta Barnekoa

2. Askatasun Motak

Bi askatasun mota daude:

• Kanpoko askatasuna: Egiteko askatasuna esan genioke, hau da, egin nahi duguna egiteko ahalmena. Kanpo askatasunaren gaia politikoa eta juridikoa da.
• Barne askatasuna: Nahi izateko ahalmena da, norberari dagozkion kontuetan nork bere erabakiak hartzekoa. Askatasun morala da, bizitza norberaren irizpideen arabera bizitzeko askatasuna.

12.

Euskal Literaturako Mugimendu Nagusiak

1. Sinbolismoa

• Frantzian sortutako mugimendua. Tradizioaren eta Errealismoaren kontrakoa. Erromantizismotik eratorria.
• Estetika berria sortu zuen. Euskal Herrian XX. mendearen erdialdean agertu zen.
• Ezaugarri nagusiak:
  • Zeharkako adierazpidea (errealitatea bitan banatua: ikus daitekeena + mundu ezkutua).
  • Metaforak eta musikaltasun handiko hizkera.
  • Heriotzari beldurra (nekea, asperdura, buruaz beste egitea).
  • Musikaltasuna (aliterazioak, egitura, errepikapena, tonu aldaketak).
  • Aberrizaletasuna.

2. Poesia Soziala

• Diktadura garaian eta industrializazioaren testuinguruan sortua.
• Gaiak: Pobrezia, langileen esplotazioa, egoera gogorrak, tristeak eta negargarriak (gozotasuna eta maitasuna ere jorratzen dira).
• Ezaugarriak: Metafora

Lehen Industria Iraultza: Kausak eta Oinarriak

Lehen Industria Iraultza hiru aldaketa nagusiren ondorioz sortu zen: biztanleriaren hazkundea, nekazaritzaren hedapena eta ekonomia-pentsamoldearen aldaketa.

Demografia Iraultza (XVIII. mendearen amaiera)

Jaiotza-tasa altua mantendu zen, baina heriotza-tasa murriztu egin zen. Horren ondorioz, biztanleria azkar hazten hasi zen, eta horri demografia iraultza deritzo. Kontsumoak gora egin zuen.

Nekazaritza-Hedapena XVIII. Mendean

Ekonomia-aldaketak lehen sektorean hasi ziren:

• Nekazaritza teknikak hobetu ziren: Laboreen txandaketa, burdinazko goldearen erabilera, ureztatze-sistemak hobetzea, makina berrien sorrera eta ongarri kimikoen erabilera.
• Abeltzaintza eraldatu zen: Laborantza-lurrak abereentzako bazka