Genetika Oinarriak eta Mendelen Herentzia Legeak

Genetikako Oinarrizko Kontzeptuak

Fenotipoa

Karaktere baten kanpoko itxurari deritzo.

Genotipoa

Geneen edo aleloen hornidurari deritzo.

Homozigotoa

Gene batekiko bi alelo berdinak dituena. Hau da, *arraza purua* esaten zaio.

Heterozigotoa

Gene batekiko bi alelo desberdinak dituena. Hau da, *hibridoa* esaten zaio. (Adibidez: Aa)

Dihibridoa

Bi karaktere desberdinetarako heterozigotoa. (Adibidez: AaBb)

Mendelen Herentzia Legeak

1. Uniformetasunaren Legea

Lege honetan, Mendelek bi banako gurutzatu zituen, hasieran kolorearen karaktereak zituena. Hazi horiak homozigoto gainartzailea du (*AA*), eta hazi berdeak homozigoto azpirakorra (*aa*). Nahastean (*Aa*) horia sortu zen.

Definizioa: Karaktere batean desberdinak diren bi linea puru gurutzatzen direnean, ondorengo guztiak uniformeak izango dira.

2. Bereizketaren Legea

Bigarren esperimentuan, lehen belaunaldian lortutako banakoei autoernaltzen utzi zien. Emaitza: 3 alelo gainartzaile eta 1 azpirakor.

Definizioa: Lehen belaunaldiko hibridoak gurutzatzean, aleloak bereizi eta gametoetan bakoitza bere aldetik banatzen da.

3. Konbinazio Askearen Legea

Mendelek bi karaktere erabili zituen (kolorea eta itxura): Horia eta leuna, eta berdea eta zimurra.

Definizioa: Aleloak bakoitza bere aldetik heredatzen dira, eta ausaz konbinatzen dira ondorengoetan.

Herentzia Ez-Mendeldarrak

Bitarteko Herentzia eta Kodominantzia

Bitarteko Herentzia

Bi aleloek beren informazioa proportzio berean adierazten dutenean gertatzen da. Ondorengo hibridoak (heterozigotikoak) sortzen dira, eta haien fenotipoek progenitoreen tarteko ezaugarriak dituzte. Bitarteko herentzian Mendelen lehen legea betetzen da.

Kodominantzia

Bi aleloak aldi berean agertzen direnean gertatzen da. Heterozigotoek bi progenitoreen ezaugarriak dituzte.

Odol Taldeen Herentzia

Pertsona batek zer odol talde duen jakiteko, haren globulu gorrien mintzean antigeno izeneko substantziak dauden ala ez begiratu behar dugu. Antigeno bat banako baten substantzia bereizgarria da, beste banako batean errefusa eragin dezakeena.

Sexuari Lotutako Herentzia

Gizakien herentziazko zenbait gaixotasun eragiten dituzten geneak X kromosoman daude, eta beraz, sexuari lotuta transmititzen dira.

Daltonismoa

Ikusmen urritasuna da, kolore berdea eta gorria bereizteko zailtasunak dituena. Defektu hau gizonezkoetan ohikoagoa da.