Euskal Literaturako Mugimenduak eta Idazle Garrantzitsuenak

Euskal Literaturako Mugimendu Nagusiak

Frantzian sortutako mugimendua. Tradizioaren eta Errealismoaren kontrakoa. Erromantizismotik eratorria.
Estetika berria sortu zuen. Euskal Herrian XX. mendearen erdialdean agertu zen.
Ezaugarri nagusiak:
- Zeharkako adierazpidea (errealitatea bitan banatua: ikus daitekeena + mundu ezkutua).
- Metaforak eta musikaltasun handiko hizkera.
- Heriotzari beldurra (nekea, asperdura, buruaz beste egitea).
- Musikaltasuna (aliterazioak, egitura, errepikapena, tonu aldaketak).
- Aberrizaletasuna.

Diktadura garaian eta industrializazioaren testuinguruan sortua.
Gaiak: Pobrezia, langileen esplotazioa, egoera gogorrak, tristeak eta negargarriak (gozotasuna eta maitasuna ere jorratzen dira).
Ezaugarriak: Metafora gutxi. Natura ez da gai nagusia. Ni-a guztion izenean hitz egiten du.
Poesia arma gisa erabiltzen da: kritika egiteko eta gizarteari mezuak bidaltzeko.
Komunistak eta abertzaleak. Herri poesiaren eragina. Oso argiak dira.

1920ko hamarkadan sortua (XX. mendea). Euskal Herriko poesian eragin handia izan zuen.
Pentsatu gabe egiten da (automatismoa). Metaforak eta irudiak.
Gizakiaren kezka existentzialak jorratzen ditu.
Gizarteko arazorik ez. Gizakiari buruz hitz egiten du. Askatasuna.

1. Sinbolismoa: Lauaxeta, Xabier Lizardi.
2. Poesia Soziala: Gabriel Aresti.
3. Abangoardia: Artze, Xabier Lete.
4. Surrealismoa: Bernardo Atxaga, Joseba Sarrionandia.
5. Erromantizismoa: Bilintx, Etxahun, Elizanburu, Agozti Zao, Arrese Beitia.

Idazlea eta kazetaria. Prestakuntza klasiko eta sendoa.
Euskal lirika berritu eta euskarari adierazpen gaitasuna eman nahi izan zion.
EAJko partaidea eta errepublikanoa. 1937an atxilotu eta fusilatu zuten, nazionalista izateagatik.
Obra nagusiak: Bide Barrijak (1929), Arrats Beran (1935).
Poesia zaila zen, erromantzeen antza zuena.

Euskal Pizkundearen idazle garrantzitsua (euskara goraipatu). Diktaduran bizi izan zen.
Euskaltzaleak elkartea sortu zuen (euskal prentsa eta literatura sustatzeko). Bertsolaritzatik aldendu zen.
Hunkidura eta maitasuna.
Gai nagusiak:
1. Natura eta urtaroak.
2. Euskara eta Aberria (sinbolikoki).
3. Heriotza.

Poeta herri mutuaren ordezkaria.
Lotura handia Bilborekin. Garai hartako testuinguru sozioekonomiko eta kulturala jorratu zuen.
Obra nagusiak: Harri eta Herri (1964), Euskal Harria, Harrizko Herri Hau.
Liburu batzuk gaztelaniaz ere atera zituen.

Idazlea eta musikaria.
Ez Dok Amairu taldeko kidea (1965-1972). Euskal kultura sustatu zuen talde honek (Artze anaiak, Lete, Mikel Laboa, Lekuona, Benito Lertxundi, Jorge Oteiza).

Idazle, poeta, kantari eta politikaria. Antzerki munduan ere aritu zen.
1965ean Ez Dok Amairu taldean sartu zen, Frankoren garaian.
Ibilbidea: Poemak egin, gero politika, osasun arazoak eta berriro poemak.
Poemarioak:
- 1968: Lehen poemarioa (mugimendu soziala).
- 1972: Bigarren poemarioa (Bizitza eta heriotza).
- 1981: Negatibismo handia (Euskadi askatu). Geroago, osasuna hobetu zuenean, positiboago bihurtu zen.

Francoren garaian hasi zen. Bernardo Atxaga ezizena jarri zuen Franco desafiatzeko.
Obabakoak ipuin bilduma oso ezaguna. Euskal literaturan erreferentzia da.
POTT bandan parte hartu zuen.
Poesia sozialari ezetz esan zion. Logikari ihes egin nahi izan zion.
Mezu subliminalak eta irudi asko erabiltzen ditu.
Lehen poema lana: Etiopia.

Idazlea. ETAko kidea. Poliziak atxilotu eta kartzelan sartu zuen.
Bozgorailu baten bidez ihes egin zuen. Ezkutuan bizi izan zen.
Preso izan zen momentuari buruzko poemak idatzi zituen.
Generoak eta Obrak:
- Poesia: Kartzelako poemak, Marinel zaharrak.
- Narrazioa: Lagun izoztua.
- Haur Literatura: Ainhoari gutunak.
- Saiakera: Ni ez naiz hemengoa.