Antolakuntza biologikoa eta zelularen egitura

Antolakuntza-mailak

Antolakuntza-mailak, sinpleenetik konplexuenera, hauek dira:

• Subatomikoa: Neutroia, elektroia, protoia.
• Atomoak: H, O, C, S...
• Molekulak: H₂O, CO₂...
• Zelulak: Eukariotoa eta prokariotoa (animali zelula eta landare zelula).
• Ehunak: Ehun epiteliala (larruazala).
• Organoak: Bihotza.
• Sistema: Gihar-sistema.
• Aparatuak: Zirkulazio-aparatua.
• Organismoa: Gizakia.

Zelula

Zelula bizitza duen unitaterik txikiena da. Zelula guztiek hiru egitura dituzte: mintz plasmatikoa, zitoplasma eta nukleoa. Gure zelulak eukariotoak dira, nukleoa eta organuluak dituztelako.

Organulu nagusiak

Hauek dira organulu nagusiak: mitokondrioak, erretikulu endoplasmatikoa, erribosomak, bakuoloak, lisosomak eta zentrosoma.

Ehunak

Egitura berdintsua duten eta funtzio bera betetzen duten zelulen multzoa da. Lau motatako ehunak daude:

• Ehun epiteliala: Organoen eta hodien gainazalak estali eta substantziak jariatzen ditu.
• Gihar-ehuna: Zelula luzangek osatzen dute eta mugimenduak egiteko aukera ematen du.
• Nerbio-ehuna: Neuronak eta zelula glialak ditu. Nerbio-bulkada transmititu eta neuronei laguntzen die.

Organuluak: Ezaugarriak eta funtzioak

• Mitokondrioa: Bi mintzez osatuta, barrualdea gandorduna (arnasketa zelularra).
• Erretikulua: Zakuen eta kanalen multzoa. Pikordunak erribosomak ditu (proteinen sintesia eta garraioa); lauak, lipidoen sintesian eta garraioan parte hartzen du.
• Erribosomak: ARNz eta proteinaz eratutako partikulak (proteinen sintesia).
• Golgiren aparatua: Zakutxo zapal eta gainjarrien multzoa (substantziak pilatu eta kanporatzea).
• Bakuoloa: Mintzez osatutako xixku txikiak (erreserba, hondakinak, nutrizioa eta uraren erregulazioa).
• Lisosoma: Bakuoloen antzeko xixkuak (mantenugaien digestioa).
• Zentrosoma: Bi zilindro elkarzut, mikrotubuluz osatuak (zelula-zatiketan eta zilio/flageloen eraketan parte hartzen du).