DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Kontzeptu Politikoak eta Sozialak

Absolutismoa: XVII. mendean izan zen gobernu mota bat da. Jainkotik zetorkion boterea erregeari, eta botere guztia monarkaren esku zegoen.

Botere-banaketa: Europako feudalismoan, XVIII. mendean, boterea banatu egiten da pertsona edo talde batek botere guztia har ez dezan. Hiru botere mota daude: legegilea, betearazlea eta judiziala.

Ilustrazioa: Europan XVIII. mendean garatutako mugimendu intelektuala izan zen.

Hirugarren Estatua: XVIII. mendean zegoen estatu mota bat. Hirugarren Estatuan edo estatu xehean gizarte-talde hauek sartzen ziren: nekazariak, burgesia eta hirietako klase herritarrak.

Frantziako Iraultza

Iraultzaren Kausak

• Ilustrazioaren eta Amerikako Iraultzaren eragina: Ilustrazioaren printzipioak eta Amerikako

Merkataritza: Erdi Aroko Antolamenduaren Jarraipena

• Kontsumo baxua (biztanle gutxi, dirurik ez...).
• Barne-merkataritza oso urria.
• Gremioak nagusi: Eskulangileen jarduerak kontrolatzen zituzten.

Merkataritza: Antolamendu Molde Berriak

Gremioen kontrol zorrotza (ekoizpena, kantitatea, prezioak, ekoizpen-materialak...) ekiditeko, sistema berriak sortu ziren:

• Manufakturak (erregearenak zein pribatuak). Hiri-merkatuan eta kolonietako merkatuetan saltzen zen.
• Domestic System.

Kanpo Merkataritzaren Garapena

• Koloniei esker, kanpo merkataritza hazi zen.
• Konpainia pribilegiatuak: Merkataritza monopolizatu zuten, eta haien jabeek diru asko lortu zuten (produktuen salerosketa zehatzak egiteko eskubide bakarra zuten).
• Hiruko Merkataritza ezarri zen:
  1. Europatik: Itsasontziak

Pentsamendu Ilustratuaren Hedapena

Ilustrazioaren eraginik handiena Frantzia nabaritu zen, teorialari ospetsuen bidez: Montesquieu, Rousseau eta Voltaire. Frantziatik, ideia ilustratuak Europan eta Amerikan hedatu ziren hiru bide nagusien bitartez: aretoak (etxe partikularretan), komunikabide berriak (aldizkariak) eta entziklopediak.

Monarkia Absolutuen Aurkako Kritikak

XVIII. mendean, ilustratu batzuk absolutismoa kritikatu zuten. Adibidez, Voltairek erregearen boterea Parlamentuaren bitartez mugatzea proposatu zuen. Montesquieuk botere legegilea, betearazlea eta judiziala bereiztea defendatu zuen. Rousseauk, berriz, subiranotasuna edo boterea nazioaren edo hiritar guztien eskuetan dagoela baieztatu zuen.

Iraultza Historikoaren Eragileak

Politikoak

Inperialismoaren arrazoiak

Industria-garapenerako lehengai berriak behar ziren, Europatik oso urrun zeudenak. Europako industria-ekoizpena garatzeko, beharrezkoa zen kontsumitzaile-merkatu berriak zabaltzea. Europako biztanleriaren hazkunde handiak itsasoaz bestaldeko emigraziora bultzatu zituen herritar asko: 33 milioi europar atera ziren hainbat herrialdetara (Kanada, Brasil, Argentina...).

Herrialde industrializatuek elkarren arteko norgehiagoka eta lehia onartu zituzten, interes ekonomikoek bultzatuta. Helburuak mundu mailako prestigio politikoa lortzea eta beharrizan estrategikoak asetzea ziren. Faktore ideologiko eta kulturalak ere izan ziren; Europako potentziek munduko beste herrialde batzuen kontrola hartu zuten beren gain.

Gobernu kolonial

Magnitudea: Definizioa eta Ezaugarriak

Magnitude deritzogu materiak edo materiak jasaten dituen aldaketek dituzten eta neur daitezkeen ezaugarriei, hots, zenbaki batekin eta unitate batekin adieraz daitezkeenei.

Beste modu batean azalduta:

Magnitudea neur daitekeen edozein ezaugarri da.

Objektu bat deskribatzeko aukera bat haren ezaugarriren bat aipatzea da, kolorea, forma edo gogortasuna, adibidez. Halakoetan haren ezaugarri edo adjektibo bat erabiltzen da (gorria den, biribila, biguna, etab.).

Badira ordea propietate fisiko jakin batzuk deskribatuak izateko zenbaki edo kopuru bat behar dutenak. Propietate hauek magnitudeak dira.

Magnitudeak dira masa eta tenperatura, adibidez. Gorputz baten masa 60 kg eta tenperatura 30ºC dela esan dezakegu.

Neurketaren

Sormenaren garrantzia

1. Sormena desmitifikatu

• Ahalmen unibertsala da.

2. Sormenaren garrantzia hezkuntza sisteman

• Alfabetatzearen parekoa (Robinson).
• Pentsatzeko beste era bat (dibergentea, sentsiblea...).
• Subjektibitateak eraikitzeko tresna.

3. Inteligentziaren kontzeptua

• Anitza, dinamikoa eta bakarra.

4. Hezkuntza sistemaren erronka

• Sorkuntza hezi eta aldaketarako hezi.

Zer da artea? Artea zertarako?

Artea zertarako?

• Carmen Alcaide: Artea mundua ikusteko modu bat da, baina baita norbanakoa besteengandik desberdintzeko eta identifikatzeko modu bat ere.
• Asier Mendizabal: "Artearen funtzioa ezarritako irakurketei erresistentziak proposatzea litzateke".
• Xabier Gantzarain: "Artearen garrantzia hartzen den jarrera poetikoan legoke".
• Ismael Manterola: Artea egiara

Sistema ekonomikoa

Sistema kapitalista

Sistema kapitalistan jarduera ekonomikoa merkatuaren bitartez erregulatzen da; horregatik, merkatu-ekonomia ere esaten zaio. Eskaintzaren eta eskariaren legeak arautzen du, eta hiru alderdi hauek erabakitzen dituzte: zer ekoizten den, nola ekoizten den eta norentzat ekoizten den —produktuen ordainketa egin eta har ditzaketenentzat baitira.

Sistemaren oinarrizko beste printzipio batzuk hauek dira:

• Jabetza pribatuaren nagusitasuna.
• Pertsonen eta salgaien zirkulazio askea.
• Enpresen arteko lehiakortasun askea.
• Banako etekin handienaren bilaketa.

Gaur egun, sistema kapitalista munduko herrialde gehienetan ezarri da.

Sistema sozialista

Sistema sozialistan jarduera ekonomikoa estatuak erregulatzen du enpresek nahitaez...

Merkatuaren Hutsegiteak eta Makroekonomia

Merkatuaren hutsegitea: Merkatuaren funtzionamenduaren ondorio kaltegarriak dira eta gizarte osoarentzat gogokoak ez diren egoerak sortzen dituzte.

Ekonomia-zikloak eta Politika

Ekonomia-zikloak: Ekonomia-jardueraren gorabeherak dira: hedatze-aldiko eta atzeraldiko faseak txandakatzen dira.

Politika makroekonomikoa: Estatuak ekonomia-jardueran esku hartzeko eta herrialdearen martxa onaren alde egiteko baliatzen dituen politiken multzoa da.

Zerga-politika eta Aurrekontuak

Zerga-politika: Estatuak finkatutako helburuak lortzeko, sektore publikoak funtsak bilduz eta gastu publikoen aplikazioaren bidez nahita bideratzen duen jarduketa da.

• Zerga-politika hedatzailea: Zergak jaisten dira edo gastu publikoa handitzen

Hutzuneak

1. 1. Irakasleek gure idazkera ulertu (dezaten / zezaten)
2. 2. Nik jertse gorria jantzi (dezadan / nezan)
3. 3. Zuk guri den-dena konta (diezaguzun / zeniezagun)
4. 4. (Zuk niri) irribarretxo bat egin (diezadazun / zeniezadan)
5. 5. Ez dugu nahi, inola ere, zuek eskola utzi (dezazuen / zenezaten)
6. 6. Zer egin behar dugu, zuek gu kontuan hartu (gaitzazuen / gintzazuen)
7. 7. Amak ez digu telebista pizten uzten; etxerako lanak ilundu aurretik egin (ditzagun / genitzan)
8. 8. Birritan eskatu digu ez esan berari gezurrik (diezaiogun / geniezaion)
9. 9. Nahiago nuke zortziak aldera etorriko bazintzaizkit, telebista konpon (nik zuei) (diezazuedan / niezazuen)
10. 10. Amak ez digu telebista pizten uzten; berari afaria ilundu aurretik egin (diezaiogun / geniezaion)
11. 11. Egia osoa

Nekazaritza Herrialde Azpigaratuetan

Herrialde azpigaratuetan bi motatako nekazaritza ematen da: tradizionala eta sail handietakoa.

Nekazaritza Tradizionala eta Sail Handietakoa

Nekazaritza tradizionalean, jarduten duten nekazariek baliabide gutxi izaten dituzte eta familiaren mantenua lortzeko da. Baina toki askotan, enpresa multinazionalek sail handiak sortu dituzte beren interes ekonomikoekin lotuta daudenak.

Nolakoa da nekazaritza tradizionala?

• Biziraupeneko nekazaritza da, jabetza txikiekin.
• Nekazari familia elikatzea da bere helburua.

Nolakoa da sail handietako nekazaritza?

Oro har, herrialde tropikal azpigaratuetan izaten dira, batez ere, Afrikan, Erdialdeko Amerikan, Indian eta Asiaren hego-ekialdean.

Jatorria XVI. mendean kokatu behar dugu,...