Menderakuntzazko perpaus elkartuak

Menderakuntzazkoetan, juntadurazkoetan bezala, bi perpaus ditugu, baina ez maila berekoak. Bata perpaus nagusia da, eta bestea mendeko perpausa. Mendekoa perpaus nagusian dago txertatuta. Bi sailkapen egin daitezke: esanahiaren edo funtzioaren araberakoa bata, eta formaren araberakoa bestea.

Perpaus konpletiboak

Zer? galderari erantzuten diote. Erlazio-hizkiak:

• -(e)la, -(e)nik, -t(z)ea, -t(z)eak, -t(z)eari, -t(z)eko, balitz, ezetz...

Zehar-galderak

Zer? galderari erantzuten diote. Erlazio-hizkiak:

• -(e)n, -n ala ez.

Erlatibozko perpausak

Erlazio-hizkiak:

• -(e)n, -tako (-dako), -(r)iko.

Denborazko perpausak

Perpaus nagusiak zer gertatzen den esaten digu, eta mendeko perpausak perpaus nagusia noiz gertatzen den. Erlazio-hitzak:...

MITOSIA

→ Prozesua hazkunderako (crecimiento).
→ 2 zelula kume diploide (2n) sortzen dira, berdinak.

profasea

-Kromatina kondentsatu → kromosomak agertu

-Nukleo mintza eta nukleoloa desagertu

-Ardatz mitotikoa sortu

-Zentrioloak poloetara

metafasea

-Kromosomak max. Kondentsatu

-Plano ekuatorialean lerrokatu

-Zuntz zinetokorikoak kromosometara lotu

anafasea

-Kromatidak banatu

-Poloetara mugitu (V forma)

-Zuntzak laburtu

telofasea

-Kromosomak destrinkotu

-Nukleo mintza berriro agertu

-Zitoplasma zatitu

emaitza

-2 zelula kume

-Diploideak (2n)

-Genetikoki berdinak

MEIOSIA

→ sexu organoetan gertatzen da.
→ 2 zatiketa.
→ ama zelula diploidea (2n) → 4 haploide (n).

meiosia i

profasea 

-kromosomak kondentsatu

-homologoak elkartu (sinapsia)

-gainguratzea / crossing-...

Frantziako Iraultzaren Hasiera (1787-1791)

1791ko Konstituzioa

1791ko Konstituzioa aldarrikatu zen, Frantziako lehen konstituzioa, eta haren bidez ezarri ziren:

• Subiranotasun nazionala eta herritarren funtsezko eskubideak aitortu ziren.
• Monarkia parlamentarioa ezarri zen.
• Botere banaketa ezarri zen:
  • Botere legegilea Asanbladaren esku jarri zen.
  • Botere betearazlea, erregearen esku, legeei betoa jartzeko eskubidearekin.
  • Botere judiziala, auzitegi independenteen esku.
• Errolda-sufragioa ezarri zen Asanblea aukeratzeko bide gisa: 25 urtetik gora eta errenta jakin bat zuten gizonezkoek soilik zuten bozkatzeko eskubidea.

Iraultzaren Aurrekariak

1787an

• Ogasunaren (Haziendaren) krisia geldiarazteko, Ogasun ministroek klase pribilegiatuek (Noblezia eta Kleroa) zergak

Gizarte Estamentala eta Taldeak

Antzinako Erregimena XVIII. mendean Europan indarrean zegoen sistema politiko, sozial eta ekonomikoa zen.

Gizartea hiru estamentutan banatzen zen. Gizarte eredu horren oinarrizko ezaugarriak hauek ziren:

• Pribilegioak: Gizarteko bi estamentu pribilegiatuak noblezia eta kleroa ziren. Abantaila handiak zituzten.

Noblezia

• Goi noblezia: Ondasun handiak zituen, jaurgo-eskubideengatik dirua jasotzen zuen eta armadan goi karguak lortzen zituen.
• Behe noblezia: Burgesia aberatsarekin ahaidetzen ahalegintzen zen.

Kleroa

• Goi kleroa: Familia nobleen semerik gazteenak izan ohi ziren.
• Behe kleroa: Herri xehekoak izaten ziren.

Herri Xehea

• Bi talde zeuden: nekazariak eta burgesak.
• Inmobilismoa: Estamentu batean jaiotzen baziren, ezin zen

Materiaren Egoerak eta Teoria Zinetikoa

Tenperatura handitzean materia dilatatu eta partikulen mugimendua handitu egiten da. Teoria zinetikoaren arabera, materia partikula txikiz osatuta dago eta hauek etengabe mugitzen dira.

Materiaren Propietateak

• Solidoak: Forma eta bolumen konstantea dute; ez dira hedatzen ezta konprimatzen ere. Dentsitatea likidoen antzekoa da.
• Likidoak: Forma aldakorra eta bolumen konstantea dute. Ez dira hedatzen eta oso gutxi konprimatzen dira. Tenperatura handitzean dilatatu egiten dira.
• Gasak: Forma eta bolumen aldakorra dute. Hedatu eta uzkurtu egiten dira.

Gasen Legeak

• Boyle-Mariotte: P1 · V1 = P2 · V2 (tenperatura aldatu gabe).
• Gay-Lussac: P1 / T1 = P2 / T2 (bolumena aldatu gabe).
• Charles: V1 / T1 = V2 / T2 (presioa aldatu

ESTRATIFIKAZIOAGizarte estratifikazioa: Gizarte bereizketa eta gizarte desbardintasuna alkartuz = gizarte estratifikazioa. Gizartearen banaketa geruzetan (estratoetan) Ezaugarriak: Egiturazkoa Gizartearen berezkoa Orokortua Iraunkorra Gizarte antolatzailea Hierarkikoa

Motak 1. Esklabotasuna:

- Gizarte desbardintze muturrekoa. - Gizabanako batzuk beste batzuen jabe dira. -Esklabotasunaren legitimazioa ideologikoki (e.a. sinismen arrazistak) eta legalki babestua.

2. Kasta:

- Indian dau adierazpide argiena.- Jaiotzetik jasotako bizitza osorako gizarte lekutzea. (Endogamia arauak) - Geruza itzi eta zurrunak. (Gizarte mugikortasun eza)- Instituzionalizazio maila altua, erlijio hinduari esker bermatua.

3. Estamentuak:

- Europar feudalismo garaiko estratifikazioa...

Mantenugai Nagusiak: Ezaugarriak, Funtzioak eta Iturriak

Ura

Ezaugarriak

• Jaiotzean, giza gorputzaren %75 ura izaten da, eta helduak garenean, %60.
• Gernuaren, izerdiaren eta gorotzen bitartez galtzen dugu.

Funtzioak

• Hainbat substantzia disolbatzen ditu.
• Substantziak garraiatzen ditu.
• Gorputzean ematen diren erreakzio kimiko guztiak bere baitan gertatzen dira.
• Gorputzeko tenperatura erregulatzen du.

Nola Eskuratu

• Zuzenean edanez.
• Ura duten elikagaiak hartuz.
• Gure organismoko zeluletan gertatzen diren prozesu metabolikoen bitartez.

Gatz Mineralak

Ezaugarriak

• Gorputzaren pisuaren %4 osatzen dute.
• Gernuaren, izerdiaren eta gorotzen bitartez galtzen ditugu.

Funtzioak

• Funtzio erregulatzailea dute: giharren uzkurtzean eta nerbio-bulkaden transmisioan parte hartzen dute.

Historiaurrearen Ezaugarriak eta Aroak

• Historiaurrea: Duela 5 milioi urte inguru hasi eta duela 5.000 urte inguru amaitu zen. Idazkerarik ez egotea da ezaugarri nagusia. Historiaurrea hiru arotan banatzen da: Paleolitoa, Neolitoa eta Metalen Aroa.
• Paleolitoa: Giza taldeak tributan bizi ziren; nomadak ziren; bilketatik, ehizatik eta arrantzatik bizi ziren; animalien larruak janzten zituzten; hildakoak ehorzten zituzten; eta artea asmatu zen.
• Neolitoa: Sedentario bihurtu ziren, eta herrixketan bizitzen hasi. Nekazaritzan eta abeltzaintzan jarduten zuten, eta teknika berriak (harri leundua, ehungintza eta zeramika) asmatu zituzten.
• Metalen Aroa: Metalezko objektuak egiten ikasi zuten. Gurpila, goldea eta haize-oihala asmatu ziren. Hiriak sortu ziren

Amerikako Independentziaren Jatorria eta Gatazka

XVIII. mendean, Britainia Handiak koloniak zituen Ipar Amerikako ekialdean (Ingalaterra Berria): Hamahiru Koloniak. Koloniek ekonomia-sistema propioa zuten, eta metropolia oztopo bihurtzen hasi zen. Metropoliak lehengaiak hartzeko interesa zuen, baina ez industria garatzeko. Gainera, Britainia Handiak zenbait produktutan monopolioa ezarri zuen, Hamahiru Kolonien merkataritza oztopatuz.

Bestalde, Koloniek Itun Koloniala zuten, eta horrek autonomia handia ematen zien. Batzar batzuk zeuden zergak bil zitzaketenak, baina ia inoiz ez zituzten biltzen. Kolonoen iritziz, ez zuten zergarik ordaindu behar, Ingalaterrako Parlamentuan diputaturik aukeratzeko eskubiderik ez zutelako. Horregatik sortu zen zerga-...

Ziria: Plano inklinatu bakoitza da. Oinarriarekiko zut egiten den indarra handituta transmititzen da ziriaren aldeetara.

Torlojua: Zilindro batekin kiribildutako plano inklinatu bat da. Indarrez eragina hariz lortzen denean, handitu egiten da egindako indarra.

Uhal bidezko transmisioa: Uhal baten bidez higidura txirrika batetik bestera transmititzen duen mekanismoa da.

Torloju amaigabea eta gurpila: Higidurak transmititzeko beste modu bat da, baina ardatz elkarzut arteko higidurak transmititzen ditu.

Mekanismo Tresnak

Zenbait mekanismo bakun elkartuta osatzen dira.

Mekanismo Sistema Murriztatzailea

Txirrika sistema bat eta engranaje sistema bat lortzeko, txirrikak eta engranajeak ardatz berean egon behar dute eta abiadura berean biratu, hau da, solidarioak...