DBH mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Afrikaren banaketa

Gatazkak saihesteko, Bismarckek deituta, Berlineko Konferentzian (1884-1885) bildu ziren, eta bertan Afrikaren banaketa erabaki zuten. Konferentziak ezarritakoaren arabera, kostaldeko zati bat izateak barrualdea ere okupatzeko eskubidea ematen zuen. Ituna sinatu eta hurrengo urteetan, azkartu egin zen kontinentearen okupazioa.

Asian eta Ozeanian hedatzea

Asian ondo antolatutako estatuak zeuden. Hori dela eta, ohikoagoak izan ziren kontzesioen sistema eta eragin-eremuen banaketa. Hala ere, lurralde batzuk Erresuma Batuaren, Frantziaren eta Herbehereen esku geratu ziren. Beste potentzia batzuk ere hedatze kolonialean murgildu ziren. Errusiak Siberia gehitu eta Indiarantz eta Txinaratz hedatu zen; Estatu Batuek Espainia Filipinetatik...

Arnas Aparatua

Aparatu honek funtzio hauek ditu: kanpoko aireko oxigenoa hartu, odolera eraman eta, aldi berean, odoleko karbono dioxidoa atmosferara kanporatu. Arnas aparatuak bi atal nagusi ditu: birikak eta arnas bideak.

Arnas Bideak: Egitura eta Funtzioa

Arnas bideak, 1etik 6ra bitarteko atalak, kanpotik barrura ordenatuta daude:

1. Sudur-hobiak: Ahoaren gainaldeko bi barrunbe dira; airea sartu, berotu eta hezetu egiten da.
2. Faringea: Hodi gihartsu eta elastiko bat da; airea laringera eramaten du eta Digestio nahiz Arnas aparatuen elementu komuna da.
3. Laringea: Hodi labur bat da, zenbait kartilagoz osatua. Kartilagoetako bat epiglotisa da. Elikagaiak arnasbideetan sartzea galarazten du. Barruan ere ahots-kordak daude. Ahots-kordek, bibratzen dutenean,

Lotura Kimikoa: Atomoak Elkartzeko Indarra

Gas nobleak izan ezik, atomoak lotura kimiko bidez elkartzen dira elkarrekin, egoera energetiko egonkorragoa lortzeko. Lotura horri esker, atomoek energia gutxiago dute elkarrekin loturik daudenean bananduta egonda baino. Lotura kimikoa atomoen edo atomo taldeen artean eragiten duen indar bat da, atomoak elkarri loturik mantentzen dituena.

Lotura Metalikoa

Metalak dira sistema periodikoko elementurik ugarienak. Lotura metalikoa metalen atomoen artean eratzen da. Atomo metalikoek elektroi gutxi izaten dute beren azken maila elektronikoan, eta nukleoak ez ditu asko erakartzen; horregatik, galtzeko joera dute. Adibidez, sodio atomoek elektroi bakarra dute beren kanpoaldean, eta gas noble baten konfigurazio...

Sozialismoa

Helburua

Jabego pribatua suntsitzea, hau burgesiaren eta langileriaren arteko bereizketaren erruduna baitzen.

Nola lortu

• Proletalgoaren diktaduraren bidez.
• Proletarioek ekoizpen-baliabideak bereganatuko dituzte.

Sortutakoa

• Jabetza kolektiboa ezarri.
• Klaserik gabeko gizartea.

Anarkismoa

Helburua

Ahalik eta banakoen askatasunik handiena lortzea. Horretarako, askatasuna mugatzen zuen guztia ezabatu behar zen: estatua, jabetza pribatua eta erlijio-sinesmenak.

Nola lortu

• Parte-hartze politikoari uko egiten diote; alderdi politikoen aurka daude.
• Iraultza bortitzaren aldekoak dira.

Sortutakoa

• Estatua ezeztatu.
• Ekoizpenerako eta kontsumorako berdintasunezko erkidegoak ezarriko ziren.

Industria Iraultzaren Ondorioak (O.E.)

1. Garraioen Iraultza

Lurrun-makina...

1. Digestio Aparatuaren Funtzioa

Digestio aparatuaren funtzio nagusia elikagaiak mantenugai soiletan bihurtzea da, zelulek energia eta materialak lortzeko erabili ahal izan ditzaten.

2. Digestio Bideko Atal Nagusiak

Elikagaiek, ahotik sartu eta gorotz moduan kanporatu arte, digestio aparatuko atal hauek zeharkatzen dituzte, ordenan:

• Ahoa
• Faringea
• Hestegorria
• Urdaila
• Duodenoa
• Jejunoa
• Ileona
• Heste Lodiko Kolona
• Ondestea
• Uzkia

3. Digestio Hodia eta Guruin Erantsiak

Digestio-hodia: Elikagaiek ahotik uzkira arte igarotzen duten organoen multzoa da.

Guruin erantsiak: Digestio-hoditik kanpo egonik, digestiorako beharrezkoak diren digestio-urinak digestio-hodira jariatzen dituzten guruinak dira.

4. Guruin Erantsien eta Hesteko Guruinen Arteko Aldea

Desberdintasun nagusia...

Intolerantzia eta Errepresioa

Europa banatu egin zen:

• Intolerantzia nagusitu zen: Herrialde katolikoetan protestanteak jazartzen ziren eta herrialde protestanteetan, katolikoak.
• Inkisizioa indartu zen: Dogma katolikotik urruntzen zen guztia jazartzen zuen. Espainian odol garbitasunaren estatutuak ezarri ziren.
• Mistizismoa: Herrialde katolikoetan, mistizismoa (Santa Teresa eta San Juan de la Cruz) eta debozio herrikoia biziagotu ziren.

Monarkia Autoritarioak

Aro modernoaren hasieran sortutako monarkia boteretsuak dira. Nobleziaren, Elizaren eta udalerrien boterea mugatu eta beren agintaritza inposatu zuten.

Tresnak

• Burokrazia: Funtzionarioak, lurralde handiak kontrolatzeko.
• Armadak: Oso handiak, boteretsuak eta finkoak ziren.
• Diplomazia: Enbaxadoreak,

Espainiako Hiri-Hierarkiaren Analisia

Mapa honetan Espainiako hiri-hierarkia ikus dezakegu. Tamaina demografikoa, funtzioa eta eragin-eremuaren arabera, Espainiako hiriek antolaketa hierarkikoa dute. Hori guztia kontuan hartuta, irudian ikus ditzakegun kategoriak antzeman daitezke:

1. Metropoliak

Hiri-sistemako hierarkia gorena duten metropoli-inguruak dira. 200.000-250.000 biztanle baino gehiago dituzte. Funtzio edo eginkizun espezializatuagoak eta dibertsifikatuagoak dituzte, eta eragin-eremu handia dute. Metropolien barruan hierarkia dago, funtzioen eta eragin-eremuaren hedaduraren arabera:

• Nazioko metropoliak: Irudian karratu handienak dira (Madril eta Bartzelona). Hiru milioi biztanle baino gehiago dituzte. Funtzio dibertsifikatuak dituzte:

Hizkuntza Jarrerak

Jarrera Positiboak eta Negatiboak

Hizkuntza jarrerak bi motatakoak izan daitezke:

• Jarrera positiboak: Ukipenezko harremanetan hizkuntzaren hedapena gertatzen denean eta hizkuntza ikasteko joera dagoenean.
• Jarrera negatiboak: Immigranteak hona etortzen direnean eta haien hizkuntza ez aitortzea.

Hizkuntza Jarrera: Definizioa eta Ikuspegiak

Hizkuntza edo aldaera zehatz baten aurrean, alde edo kontra erantzuteko edo ekiditeko joera da. Hizkuntza jarreraz aritzea, zehazki, hizkuntza edo aldaera desberdinetako hiztunek euren edo gainerakoen hizkuntzekiko duten jarreraz hitz egitea da. Hizkuntza jakin batenganako sentimendu baikorrak edo ezkorrak adieraztea, hizkuntza horren konplexutasun edo soiltasun linguistikoaz inpresioak ematea...

Humanismoa

Humanismoa kultura-mugimendu bat izan zen. XIV. mendean sortu zen Italian, XV. mendean gorpuztu zen, eta XVI. mendearen lehen erdialdean Europan barna hedatu zen.

Humanismoaren ezaugarriak

• Antropozentrismoa: Humanistek baztertu egin zuten Erdi Aroko mentalitate teozentrikoa (Jainkoa ardatz zuena), eta gizakia aztertzeko jakin-mina eta kezka agertu zuten. Arrazoia eta askatasuna dituen izaki bakarra izanik, unibertsoaren erdigunetzat hartu zuten gizakia.
• Antzinaro klasikoarekiko mirespena: Humanistek grezieraz eta latinez idatzitako testuak aztertu zituzten, Platon, Aristoteles eta beste zenbait filosofo klasikoen arrazoian oinarrituta jakintza bilatzeko.
• Jakin-min zientifikoa: Humanistek interes handia agertu zuten zientziarekiko eta